Ormana Bitişik Çöp ve Atık Alanlarında Yangın Tedbirini Kim Alır? 2026 | Yönetmelik m.4/9
Kısa ve net cevap: Orman içinde veya ormana bitişik katı atık bertaraf tesisleri ile çöp dökülen alanlarda yangın çıkmasını ve çıkan yangının ormana sıçramasını önleyici tedbirleri ilgili belediyeler almak zorundadır. Bu görev, 5 Eylül 2026 tarihli Orman Yangınlarıyla Mücadele Çalışmaları Hakkında Yönetmelik m.4/9’da açıkça düzenlenmiştir. Belediye, atık alanının işletmesini başka bir şirkete vermiş olsa dahi düzenlemede belirtilen kamu görevinin takip ve denetim boyutu ortadan kalkmaz.
- Yönetmelik m.4/9’un kapsamı
- Hangi atık alanları kapsanır?
- Belediyenin görevi nedir?
- İşletmeci özel şirketse sorumluluk değişir mi?
- Yangının ormana sirayetini önleme
- Denetim ve belge düzeni
- Yangın çıkarsa ilk işlemler
- İdari, ceza ve tazminat boyutu
- Sık sorulan sorular
Yasal dayanak: Orman Yangınları Yönetmeliği m.4/9
5 Eylül 2026 tarihli ve 33361 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Orman Yangınlarıyla Mücadele Çalışmaları Hakkında Yönetmeliğin 4 üncü maddesinin dokuzuncu fıkrası, orman içinde veya bitişiğinde bulunan katı atık bertaraf tesisleri ve çöp dökülen alanlar bakımından özel bir belediye yükümlülüğü getirir. İlgili belediyeler bu alanlarda yangın çıkmasını ve yangının ormana sıçramasını önleyecek tedbirleri almak zorundadır.
Yönetmeliğin bütünü için Orman Yangınlarıyla Mücadele Yönetmeliği 2026 ana rehberimize, resmî metin için 5 Eylül 2026 tarihli Resmî Gazeteye bakabilirsiniz.
Hangi alanlar m.4/9 kapsamındadır?
Hüküm iki grubu açıkça sayar: katı atık bertaraf tesisleri ve çöp dökülen alanlar. Bunun yanında coğrafi şart da önemlidir; alanın orman içinde veya ormana bitişik olması gerekir. Düzenleme, tesisin lisanslı veya lisanssız olmasına göre yangın tedbiri bakımından bir istisna kurmaz. Atık alanının hukuki statüsü başka mevzuat bakımından ayrıca incelenir; fakat orman yangını riskini önleme görevi m.4/9 kapsamında değerlendirilir.
Bir alanın “ormana bitişik” olup olmadığı somut konum, kadastro ve fiili saha durumuyla belirlenir. Belediye sınırları içindeki her atık alanı bu özel fıkranın coğrafi kapsamına girmese de, ormana komşu olanlarda yangın riskinin yönetmelik düzeyinde ayrıca yönetilmesi gerekir.
Belediyenin yükümlülüğü yalnızca yangın söndürmek mi?
Hayır. Hüküm açıkça yangın çıkmasını önleme ve yangının ormana sirayetini önleme görevlerini kurar. Bu nedenle belediyenin yükümlülüğü yalnızca yangın başladıktan sonra itfaiye göndermekten ibaret değildir. Atıkların depolanma biçimi, yanıcı materyal birikimi, tesis çevresi temizlik şeridi, erişim yolları, söndürme suyu, ekipman, personel, gözetim ve erken ihbar gibi önleyici unsurlar risk planının parçası olmalıdır.
Atık sahalarında metan oluşumu, kendiliğinden yanma, sıcak atık dökümü, açık ateş, elektrik tesisatı veya kasıtlı ateş gibi farklı risk kaynakları bulunabilir. Yönetmelik bunları tek tek saymak yerine sonuç odaklı bir görev yükler: yangın çıkmasını ve ormana sıçramasını engelleyecek tedbirler alınmalıdır.
Hangi tedbirlerin alınacağı nasıl belirlenir?
m.4/9 tek bir teknik liste vermez. Bu nedenle belediye, tesisin çevre izinleri, yangın mevzuatı, işletme planı, orman idaresinin talimatları, yerel yangın eylem planları ve risk değerlendirmesi doğrultusunda somut tedbirleri belirlemelidir. Orman idaresiyle koordinasyon özellikle orman sınırına yakın saha düzeninde önemlidir.
Tedbirler arasında tesis çevresinde yanıcı örtünün azaltılması, ulaşım yollarının açık tutulması, yangın söndürme suyu ve tanker erişimi, uygun söndürme ekipmanı, sıcaklık veya duman takibi, personel eğitimi, vardiya kontrolü, ateş ve sigara kuralları, araç/makine bakım sistemi ve acil durum iletişim listesi yer alabilir. Bunların hangisinin zorunlu olduğu somut tesis izinleri ve teknik mevzuatla birlikte tespit edilir.
Özel şirket işletiyorsa belediye sorumluluğu sona erer mi?
Belediye hizmeti ihale veya sözleşmeyle özel bir şirkete gördürüyor olabilir. Bu özel hukuk veya kamu ihale ilişkisi, yüklenicinin sözleşmesel ve fiili sorumluluğunu doğurur; ancak Yönetmelik m.4/9 “ilgili belediyelerce” tedbir alınacağını belirterek kamusal görev sahibini açıkça göstermiştir. Bu nedenle belediye, işletmecinin yangın tedbirlerini sözleşmede düzenlemeli ve uygulanmasını denetlemelidir.
Yangın çıkması halinde kusurun kimde olduğu ayrıca teknik ve hukuki incelemeyle belirlenir. İşletmecinin açık ihlali, belediyenin denetim ve organizasyon yükümlülüğü, personelin fiilleri ve olayın çıkış sebebi ayrı ayrı değerlendirilir. Sözleşmeye “tüm sorumluluk yükleniciye aittir” yazılması, idarenin mevzuattan doğan görevini kendiliğinden kaldırmaz.
Orman sınırı ile tesis arasında tampon alan gerekir mi?
Yönetmelik m.4/9 belirli bir metre ölçüsü yazmaz. Bu nedenle sabit bir mesafeyi yönetmelikten çıkarmak doğru değildir. Tampon veya yangın emniyet şeridinin niteliği; saha yapısı, orman örtüsü, eğim, rüzgâr, atık türü ve yetkili makamın teknik talimatlarıyla belirlenir. Belediyenin uyguladığı mesafenin ilgili proje ve izinlerle uyumlu olması gerekir.
Bu noktada “mevzuatta sabit metre yoksa tedbir gerekmez” sonucu çıkarılamaz. Madde, sonuç itibarıyla ormana sirayeti önleyecek tedbirin alınmasını zorunlu kılar. Teknik mesafe, bu genel zorunluluğu yerine getiren araçlardan biridir.
Atık yangını orman dışından başlayıp ormanı tehdit ederse hangi hüküm uygulanır?
Yönetmeliğin 23/3 maddesi de orman dışında başlayan ve yerleşim yerlerini veya ormanları tehdit edebilecek yangınların söndürülmesine ilişkin tedbirlerin belediyelerce alınacağını düzenler. Dolayısıyla ormana bitişik bir atık alanında hem m.4/9’daki özel önleme görevi hem de m.23/3’teki orman dışı yangına müdahale görevi birlikte önem taşır.
Bu iki hüküm, belediyenin görevini yangından önce ve yangın sırasında iki aşamada kurar: riskin önlenmesi ve yangının büyüyüp ormana ulaşmasının engellenmesi.
Atık alanında yangın görülürse ihbar nasıl yapılır?
Yönetmelik m.8/4, ormana sıçrayabilecek yangını gören veya haber alan kişinin durumu derhal 112 Acil Çağrı Merkezine ve ilgili orman/kolluk/idari birimlere bildirmesini öngörür. Tesis içi acil müdahale, bu ihbar yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz. Özellikle rüzgârın orman yönünde olduğu, kıvılcım ve dumanın yayıldığı olaylarda profesyonel orman yangını ekiplerinin erkenden haberdar edilmesi gerekir.
Tesis işletmecisi olay saati, çıkış noktası, ilk gören kişi, yapılan ihbarlar, kullanılan ekipman, rüzgâr yönü ve yangın alanının fotoğraflarını kaydetmelidir. Bu kayıtlar hem yangın analizi hem de olası soruşturma açısından delil niteliğindedir.
Çöp yangınında deliller neden korunmalıdır?
Yangının nedeni teknik arıza, kendiliğinden yanma, sıcak atık, açık ateş, elektrik, araç/makine veya kasıt olabilir. Yangın söndürüldükten sonra çıkış noktasının hemen bozulması sebebin tespitini güçleştirir. Yönetmeliğin 27 nci maddesi gereğince yangına ilişkin bilgi, belge, tutanak ve deliller Cumhuriyet Başsavcılığına iletilebilir ve suç şüphesi varsa suç duyurusu yapılır.
Bu nedenle kamera kayıtları, araç giriş-çıkış kayıtları, vardiya listeleri, bakım belgeleri, sıcaklık ölçümleri, ihbar kaydı ve önceki denetim tutanakları saklanmalıdır. Veri saklama süreleri ayrıca KVKK ve sektörel mevzuatla uyumlu yürütülmelidir.
Çevre Kanunu yükümlülükleri devam eder mi?
Evet. Orman Yangınları Yönetmeliği, atık yönetimi ve çevre mevzuatının yerine geçmez. 2872 sayılı Çevre Kanunu, Atık Yönetimi Yönetmeliği, tesisin çevre izin/lisans şartları ve yerel düzenlemeler ayrıca uygulanır. Aynı fiil farklı mevzuatlarda farklı yükümlülüklerin ihlaline yol açabilir. Çevre hukuku yaptırımları için 2872 sayılı Çevre Kanunu idari para cezaları rehberimizi inceleyebilirsiniz.
Bina ve tesis yangın güvenliği de ayrıca uygulanır mı?
Evet. Tesis binaları, ofisler, atölyeler ve diğer yapılar bakımından yapı ve yangın güvenliği kuralları ayrıca geçerlidir. Güncel imar yaptırımları ve yangın güvenliği eksikliği için binalarda yangın güvenliği eksikliği ve 3194 sayılı Kanun yazımıza bakılabilir.
Belediye hangi belgeleri düzenli tutmalı?
- Tesisin işletme ve çevre izinleri,
- Orman sınırını gösteren saha krokileri,
- Yangın risk değerlendirmesi ve acil durum planı,
- Yangın suyu, tanker ve ekipman envanteri,
- Periyodik bakım ve kontrol kayıtları,
- Personel eğitim tutanakları,
- Özel işletmeci varsa sözleşmedeki yangın güvenliği hükümleri,
- Belediye denetim tutanakları ve verilen süreler,
- Orman idaresiyle yapılan yazışmalar,
- Yangın yaşandıysa ihbar, olay ve hasar tutanakları.
Denetimlerde en kritik hususlar nelerdir?
Öncelikle fiili saha durumu ile dosyadaki planın aynı olması gerekir. Haritada boş görünen yangın yolu atıkla kapatılmışsa, su tankı varsa fakat boşsa, tüplerin bakım süresi geçmişse veya kamera sistemi çalışmıyorsa yalnızca belge varlığı yeterli olmaz. Denetim, yangın riskinin gerçek anlamda kontrol edilip edilmediğini ortaya koymalıdır.
İkinci olarak orman sınırındaki yanıcı yük izlenmelidir. Kuru ot, plastik, kâğıt, ambalaj ve açıkta biriken yanıcı materyal, yangının tesisten ormana taşınmasını kolaylaştırır. Temizlik ve saha düzeni periyodik bir görevdir; tek seferlik çalışma değildir.
Yangın zararı doğarsa tazminat sorumluluğu nasıl incelenir?
Yangının ormana, komşu taşınmaza veya üçüncü kişilere zarar vermesi halinde zarar, kusur ve illiyet bağı bakımından somut inceleme yapılır. Yönetmelikte açıkça yüklenen bir önleyici tedbirin yerine getirilmemesi, kusur değerlendirmesinde önemli bir unsurdur. Özel işletmeci, belediye, taşeron veya başka kişilerin katkısı ayrı ayrı incelenir.
Bu incelemede önceki denetim raporları özel önem taşır. Aynı eksikliğin daha önce tespit edilmesine rağmen giderilmemesi ile hiç öngörülemeyen bir teknik olay aynı hukuki değerlendirmeye tabi tutulmaz.
Ceza soruşturması açılırsa hangi kişiler incelenir?
Ceza sorumluluğu şahsidir. Belediye tüzel kişiliğinin kamusal görevi bulunmakla birlikte, ceza soruşturmasında somut karar ve ihmallerin hangi gerçek kişilere ait olduğu belirlenir. Tesis sorumlusu, vardiya amiri, teknik personel, yüklenici yöneticileri ve gerekli tedbirleri alma/denetleme yetkisine sahip kişiler olayın özelliklerine göre incelenebilir. Suçun unsurları oluşmadan yalnızca görev unvanından ceza sorumluluğu çıkarılamaz.
Sık Sorulan Sorular
Ormana bitişik çöp alanında yangın tedbirini kim alır?
Yönetmelik m.4/9 uyarınca ilgili belediye alır.
Özel şirket işletiyorsa belediyenin görevi biter mi?
Hayır. Sözleşme işletmeciye yükümlülük getirebilir; ancak m.4/9 belediyenin kamusal tedbir alma görevini açıkça düzenler.
Tedbir yalnızca yangın çıkınca mı alınır?
Hayır. Yangının çıkmasını ve ormana sıçramasını önleyici tedbirler yangından önce alınmalıdır.
Yönetmelik belirli bir emniyet şeridi metresi veriyor mu?
m.4/9 sabit bir metre yazmaz. Teknik düzenleme ve yetkili idarenin şartları ayrıca uygulanır.
Yangın orman dışında başlarsa belediye yine görevli mi?
Evet. m.23/3, orman dışından başlayan fakat ormanı veya yerleşimi tehdit eden yangınlar için belediye tedbirini ayrıca düzenler.
Atık mevzuatı da uygulanır mı?
Evet. Orman Yangınları Yönetmeliği çevre ve atık mevzuatının yerine geçmez.
Yangın görülürse 112 aranmalı mı?
Evet. Ormana sıçrama ihtimali bulunan yangın derhal 112 ve ilgili birimlere bildirilmelidir.
Yönetmelik ne zaman yürürlüğe girdi?
5 Eylül 2026 tarihinde.
Sonuç
Ormana komşu katı atık tesisleri ve çöp alanları 2026 düzenlemesiyle belediyeler açısından açık bir orman yangını önleme yükümlülüğüne bağlanmıştır. Görev, yangın çıktıktan sonra itfaiye sevk etmekten daha geniştir: yangın çıkmasını önleyecek saha düzeni kurulmalı, ormana sirayet riski azaltılmalı, özel işletmeci denetlenmeli, ekipman ve yollar hazır tutulmalı ve olay halinde ihbar/delil zinciri doğru yönetilmelidir. Çevre, atık, yapı ve ceza mevzuatı bu özel orman yangını hükmüyle birlikte uygulanır.
Yazar: Av. Halil Bakırcı
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
