Pazar Yeri Yerleşim Planı Nasıl Hazırlanır? Üreticilere Yüzde 20 Satış Yeri | Yönetmelik m.8 (2026)

Pazar yeri yerleşim planının hukuki işlevi nedir?

Pazar yeri yerleşim planı, satış yerlerinin ve ortak hizmet birimlerinin pazar alanında nerede bulunacağını gösteren uygulama düzenidir. Kuruluş kararı “bu alanda pazar kurulabilir” sonucunu doğururken, yerleşim planı pazarın fiilen nasıl işleyeceğini somutlaştırır. Bu nedenle kuruluş komisyonu raporu, belediye meclisi kararı ve yerleşim planı birbirinden farklı aşamalardır.

Planlama sayesinde hangi satış yerinin üreticiye, hangisinin pazarcıya ayrıldığı; zabıta bürosu, elektronik tartı, çöp alanı, tuvalet, kamera ve diğer ortak unsurların konumu önceden belirlenir. Tahsis işlemleri de numaralandırılmış ve fiziksel olarak tanımlanmış satış yerleri üzerinden yürütülebilir.

Yerleşim planı kaç ay içinde hazırlanmalıdır?

Yönetmelik m.8/1 açık bir süre koyar: pazar yerinin kurulmasına ilişkin belediye meclisi kararını takiben üç ay içinde yerleşim planı hazırlanmalıdır. Sürenin başlangıcı komisyon raporunun tarihi değil, belediye meclisinin pazar yeri kuruluş kararının tarihidir.

Üç aylık süre, belediyenin kuruluş kararını uzun süre uygulamasız bırakmamasını ve zorunlu hizmet tesisleriyle satış alanlarının hızlı biçimde somutlaştırılmasını amaçlar. Uygulamada dosyada meclis karar tarihi ile encümen onay tarihi birlikte takip edilmelidir.

Yerleşim planını kim hazırlar, kim onaylar?

Yerleşim planı belediye tarafından hazırlanır ve belediye encümeni tarafından onaylanır. Belediye meclisi pazar yerinin kurulmasına karar verir; encümen ise Yönetmelik m.8 kapsamında uygulama planını onaylar. Organların yetkileri birbirinin yerine geçecek şekilde kullanılmamalıdır.

Teknik çizimin belediyenin ilgili müdürlüğü veya hizmet alınan uzmanlar tarafından hazırlanması mümkündür; ancak hukuki onay mercii değişmez. Plan üzerinde tarih, ölçek, satış yeri numaraları ve zorunlu hizmet tesisleri açıkça gösterilmeli, encümen kararında hangi plan paftasının onaylandığı tereddüde yer bırakmayacak biçimde belirtilmelidir.

m.6’daki zorunlu tesisler plana nasıl işlenir?

Yönetmelik m.8, yerleşim planının m.6’da sayılan hizmet tesislerini içerecek şekilde hazırlanmasını emreder. Pazarcı ve üretici satış yerleri, zabıta bürosu, çöp toplama yeri, elektronik tartılar, hoparlör sistemi, aydınlatma sistemi, güvenlik kameraları ve tuvalet planlamada karşılık bulmalıdır.

Bu unsurların yalnız lejantta adının yazılması yeterli değildir. Örneğin elektronik tartının tüketicilerin erişebileceği giriş-çıkış noktalarında, çöp alanının hijyeni bozmayacak konumda, kameraların güvenlik ihtiyacını karşılayacak noktalarda ve zabıta bürosunun denetim faaliyetini yürütebilecek yerde konumlanması gerekir.

Üreticilere en az yüzde 20 satış yeri ayırma kuralı nedir?

Yönetmelik m.8/2 uyarınca toplam satış yeri sayısının en az yüzde yirmisi üreticilere özel satış yeri olarak ayrılır. Bu oran tavsiye değil, yerleşim planının zorunlu unsurudur. Belediyenin “pazarcı talebi daha fazla” gerekçesiyle başlangıçtan itibaren üretici payını yüzde yirminin altına indirmesi mümkün değildir.

Kuralın amacı üreticinin doğrudan tüketiciye erişimini korumaktır. Üretici alanlarının kâğıt üzerinde ayrılması fakat fiilen başka amaçla kullanılması da düzenlemenin amacına aykırıdır. Plan, tahsis ve sahadaki kullanım birbirini doğrulamalıdır.

Yüzde 20 hesabı nasıl yapılır?

Hesabın paydası pazar yerindeki toplam satış yeri sayısıdır. Örneğin 100 satış yeri bulunan bir pazarda en az 20 yer üreticilere ayrılmalıdır. Toplam 75 satış yeri varsa yüzde yirmi 15 satış yerine karşılık gelir. Kesirli sonuç çıkan hallerde yüzde yirminin altına düşülmemesi için üretici lehine yukarı yuvarlama yapılması güvenli uygulamadır.

Plan değişikliğiyle toplam satış yeri sayısı artırılırsa üreticiye ayrılmış yer sayısı da yeniden kontrol edilmelidir. Oran yalnız ilk kuruluşta değil, yerleşim planının güncel halinde korunmalıdır.

Üretici satış yerlerinin pazarın neresinde olması gerekir?

Yönetmelik yüzde yirmilik alanın pazarın belirli bir girişinde veya belirli sırada olmasını zorunlu kılmaz. Ancak üretici alanları tüketici erişimini fiilen imkânsızlaştıracak, görünürlüğü ortadan kaldıracak veya ticari olarak işlevsiz hale getirecek biçimde en elverişsiz noktaya yığılmamalıdır.

Planlama yapılırken yaya akışı, yükleme imkânı, ortak tartı, atık alanı ve diğer tesislere erişim birlikte değerlendirilmelidir. Üreticiye ayrılan yerin yüzölçümü ve tezgâh standardı da aynı pazardaki benzer satış yerleriyle makul ve objektif ölçütlere göre belirlenmelidir.

Sebze-meyve ile diğer ürünler neden ayrı planlanır?

m.8/2, sebze ve meyveler ile diğer gıda ve ihtiyaç maddelerinin birbirlerini olumsuz etkilemeyecek şekilde ayrı ayrı satışa sunulması hususunun planlamada dikkate alınmasını ister. Amaç ürün güvenliği, hijyen, koku, bulaşma ve alışveriş düzenini korumaktır.

Örneğin temizlik kimyasalları, tekstil veya başka ihtiyaç maddelerinin taze gıda ürünleriyle kontrolsüz şekilde iç içe yerleştirilmesi uygun değildir. Gıda grupları arasında da özel mevzuattan kaynaklanan hijyen mesafeleri veya saklama koşulları varsa bunlar ayrıca uygulanır.

Geçiş yolları yerleşim planında nasıl korunur?

Satış yerlerinin büyüklüğü ve tezgâh biçimi belirlenirken alışveriş için yeterli geçiş yolları bırakılması m.6’nın da açık amacıdır. Yerleşim planı bu koridorları ölçülebilir ve uygulanabilir şekilde göstermelidir. Sonradan tezgâh, kasa veya ürün konularak koridorların daraltılması planın fiili uygulamasını bozar.

Geçiş yolları yalnız tüketici konforu için değil, acil tahliye, engelli erişimi, zabıta denetimi ve temizlik için de gereklidir. Yoğun pazar saatlerinde iki yönlü yaya akışını karşılayamayan dar koridorlar revizyon gerektirebilir.

Zabıta bürosu ve denetim noktaları nasıl konumlandırılmalıdır?

Zabıta bürosu pazarın denetlenebilirliğini sağlayacak bir yerde bulunmalıdır. Tüketici şikâyetlerinin kolayca iletilebilmesi ve personelin pazara hızlı erişebilmesi için büro görünür ve erişilebilir olmalıdır. Seyyar kabin kullanılabilse de plan üzerindeki işlevi ve yeri belirli olmalıdır.

Denetim personelinin bütün pazara erişebilmesi, giriş-çıkışları görebilmesi ve ortak tartı gibi tüketici hizmetleriyle koordineli çalışması planın kalitesini artırır. Denetim alanının araç veya tezgâhla sürekli kapatılması önlenmelidir.

Çöp toplama alanı ve hijyen planlaması nasıl yapılır?

Çöp toplama yeri, pazarın büyüklüğü ve iş hacmine göre yeterli kapasitede seçilir. Yerleşim planında satış alanından kopuk, fakat temizlik araçlarının erişebileceği bir konum tercih edilmelidir. Atığın tüketicilerin ana girişinden veya taze ürünlerin yanında taşınması hijyen riskini artırır.

Plan, pazar günü boyunca oluşacak atığın geçici depolanması ile pazar sonrası uzaklaştırılmasını birlikte düşünmelidir. Drenaj, yıkama noktaları ve atık güzergâhı arasında uyum kurulması gerekir.

Elektronik tartılar neden giriş ve çıkışa yakın planlanır?

m.6/7, tüketicilerin satın aldıkları malların ağırlığını kontrol edebileceği elektronik tartıların pazar yerinin giriş ve çıkış noktalarına konulmasını öngörür. Yerleşim planında bu nokta açıkça gösterilmelidir. Tüketicinin tartıyı bulabilmesi ve ücretsiz kullanabilmesi önemlidir.

Tartının bulunduğu nokta tezgâh arkasında veya yalnız personelin erişebildiği alanda olmamalıdır. Ölçüler mevzuatına uygun, muayenesi yapılmış cihaz kullanılmalıdır.

Kapalı pazar yerlerinde plan hangi ek unsurları içermelidir?

Kapalı pazar yerlerinde m.6’daki zorunlu tesislere ek olarak pazarın iş hacmi ve kullanıcı ihtiyacını karşılayacak otopark alanı ile yeterli kapasitede havalandırma sistemi bulunur. Bu iki unsur yerleşim planının ve teknik projenin ayrılmaz parçasıdır.

Kapalı yapıların yangın, erişilebilirlik, yapı güvenliği ve diğer ilgili mevzuat hükümleri ayrıca saklıdır. Pazar Yerleri Hakkında Yönetmelik asgari ticari düzeni belirler; yapı ve güvenlik mevzuatındaki daha ayrıntılı yükümlülükleri ortadan kaldırmaz.

Yerleşim planı sonradan değiştirilebilir mi?

Evet. Yönetmelik m.8/3 uyarınca yerleşim planı ihtiyaca göre belediye encümeni kararıyla değiştirilebilir. Değişiklik yetkisi sınırsız değildir. Yeni planın m.6’daki zorunlu tesisleri koruması, yüzde yirmilik üretici alanı şartını sürdürmesi ve ürün gruplarının uygun biçimde ayrılmasını sağlaması gerekir.

Değişiklik gerekçesi; kapasite artışı, güvenlik, altyapı yenilemesi, erişilebilirlik, trafik düzeni veya başka somut ihtiyaç olabilir. Kişiye özel avantaj sağlamak amacıyla plan üzerinde satış yeri kaydırılması eşitlik ve objektiflik sorununa yol açar.

Mevcut hak sahiplerinin hakları nasıl korunur?

m.8/3, yerleşim planı değiştirilirken mevcut kişilerin haklarının göz önünde bulundurulmasını emreder. Bu hüküm, hiçbir satış yerinin asla değiştirilemeyeceği anlamına gelmez; fakat plan değişikliğiyle mevcut tahsis sahibinin hakkı sebepsiz ve ölçüsüz biçimde etkisiz hale getirilemez.

Değişiklikten etkilenen satış yerleri için eski ve yeni plan, taşınma gerekçesi, eşdeğerlik ölçütleri ve ilgililere yapılan bildirimler dosyada tutulmalıdır. Böylece kararın kişiye göre değil planlama ihtiyacına göre verildiği denetlenebilir.

Yerleşim planı ile tahsis işlemi arasındaki fark nedir?

Yerleşim planı satış yerlerini oluşturur ve numaralandırır; tahsis ise bu yerlerden belirli birinin Yönetmelik şartlarını taşıyan üretici veya pazarcıya kullanım hakkı olarak verilmesidir. Plan olmadan tahsis edilecek fiziki yerin sınırları belirsizleşir. Tahsis kararı da planı kendiliğinden değiştirmez.

Kapalı pazar yerlerinde yeni sınırlı ayni hak ve kiralama sistemi 7511 sayılı Kanun sonrasında kaldırılmış; güncel model tahsis esasına bağlanmıştır. Bu nedenle 2026 uygulamasında yerleşim planı ile tahsis dosyaları güncel rejime göre eşleştirilmelidir.

Planın belediye kayıtlarında nasıl tutulması gerekir?

Onaylı yerleşim planının tarih ve encümen karar numarasıyla birlikte saklanması, her değişikliğin önceki sürümle ilişkilendirilmesi gerekir. Satış yeri numaraları belediyenin HKS ve tahsis kayıtlarıyla uyumlu olmalıdır. Farklı müdürlüklerde farklı plan sürümlerinin kullanılması uyuşmazlık yaratır.

Uygulamada güncel planın pazar alanında görülebilir bir noktada veya belediyenin dijital kanallarında erişilebilir tutulması şeffaflığı artırır. Tahsis sahiplerine yapılan yer değişiklikleri yazılı olarak bildirilmeli ve teslim tutanakları plan numarasıyla ilişkilendirilmelidir.

Plan ile fiili kullanım farklıysa ne olur?

Tezgâhların plandaki sınırları aşması, üretici alanlarının başka kişilerce kullanılması, ortak tesislerin satış yerine çevrilmesi veya geçiş yollarının kapatılması halinde fiili düzen onaylı plana aykırı hale gelir. Belediye denetiminin görevi yalnız belge kontrolü değil saha ile planın uyumunu da sağlamaktır.

Aykırılık satış yeri kullanıcısından kaynaklanıyorsa Yönetmelik’teki uyarı, idari yaptırım ve tahsis hükümleri gündeme gelebilir. Aykırılık belediyenin sistematik uygulamasından kaynaklanıyorsa planın hukuka uygun şekilde değiştirilmesi veya fiili durumun plana döndürülmesi gerekir.

Yerleşim planına ilişkin uyuşmazlıkta hangi belgeler önemlidir?

Kuruluş kararı, onaylı ilk plan, bütün encümen değişiklik kararları, tahsis belgesi, satış yeri teslim tutanağı, HKS kayıtları, saha fotoğrafları ve ilgililere yapılan bildirimler temel belgelerdir. Üretici kotası tartışılıyorsa toplam satış yeri sayısı ile üreticiye ayrılan yerlerin numaraları ayrıca gösterilmelidir.

Uyuşmazlığın niteliğine göre belediyeye idari başvuru, hal hakem heyeti veya idari yargı yolu gündeme gelebilir. Hangi yolun uygulanacağı işlemin türüne ve talebin niteliğine göre belirlenir.

Belediyeler için m.8 uyum kontrol listesi

Meclis karar tarihini belirleyin ve üç aylık süreyi kayda alın. m.6’daki bütün zorunlu tesisleri paftada gösterin. Toplam satış yeri sayısını çıkarın ve en az yüzde yirmisini üreticilere ayırın. Sebze-meyve alanları ile diğer ürünleri olumsuz etkilemeyecek şekilde ayrıştırın. Geçiş yolları, elektronik tartı, zabıta bürosu, atık alanı ve giriş-çıkışları işaretleyin.

Kapalı pazar ise otopark ve havalandırmayı ayrıca doğrulayın. Planı encümen kararıyla onaylayın. Sonraki her revizyonda üretici kotasını, zorunlu tesisleri ve mevcut hakları yeniden kontrol edin. Güncel planı tahsis ve HKS kayıtlarıyla eşleştirin.

İlgili içerikler

• Pazar Yeri Kuruluş Komisyonu Kimlerden Oluşur?
• Pazar Yerinde Zorunlu Tesisler
• Pazar Yeri Satış Yeri Tahsisi
• Kapalı Pazar Yerinde Kiralama Kaldırıldı mı?

Resmî kaynaklar

• T.C. Ticaret Bakanlığı – Sebze ve Meyve Ticareti Mevzuatı
• Pazar Yerleri Hakkında Yönetmelik

Sık Sorulan Sorular