Pazaryeri Satıcıyı Sıralamada Geri Düşürebilir mi?

Hukuki dayanak: Yönetmelik m.11/2-e ve m.15/1-ç

Elektronik ticaret pazar yerlerinde ürün ve mağaza sıralaması satış hacmini doğrudan etkiler. Arama sonuçlarında, kategori sayfasında veya tavsiye alanında ilk sıralarda görünmek satıcının eriştiği alıcı sayısını artırır. Bu nedenle sıralama algoritması yalnız teknik bir tasarım tercihi değildir; pazaryeri ile satıcı arasındaki ticari ilişkinin önemli bir unsurudur.

6563 sayılı Elektronik Ticaretin Düzenlenmesi Hakkında Kanun Ek m.1 haksız ticari uygulamaları yasaklar. Yönetmelik m.11/2-e bu yasağı sıralama ve tavsiye sistemleri bakımından somutlaştırır. Hükme göre aracılık sözleşmesinde herhangi bir nesnel ölçüte yer verilmediği hâlde veya satıcının kamu kurumlarına ya da adli mercilere başvuruda bulunması gerekçesiyle satıcının sıralama ya da tavsiye sisteminde geriye düşürülmesi, satıcıya sunulan hizmetin kısıtlanması, askıya alınması veya sonlandırılması her durumda haksız ticari uygulamadır.

Yönetmelik m.15/1-ç ise aracılık sözleşmesinin asgari içeriğini belirler. Satıcının mal veya hizmetlerinin sıralanmasında ya da alıcıya tavsiye edilmesinde kullanılan parametreler, birden çok parametre varsa bunlar arasındaki öncelik sıralaması ve sıralamayı etkilemek amacıyla doğrudan veya dolaylı bedel ödeniyorsa bu ödemenin sıralama üzerindeki etkisi sözleşmede yer almalıdır.

Nesnel sıralama ölçütü ne demektir?

Nesnel ölçüt, satıcının önceden anlayabildiği, aynı durumda bulunan satıcılara tutarlı biçimde uygulanan ve platformun keyfî değerlendirmesine indirgenmeyen kriterdir. Teslimat süresi, iptal oranı, ürün bulunabilirliği, müşteri memnuniyeti, fiyat rekabetçiliği veya doğrulanmış hizmet performansı gibi kriterler ancak sözleşmede açıklanan yapı içinde sıralama parametresi olarak kullanılır.

Platform, sıralama sisteminin kaynak kodunu veya ticari sır niteliğindeki bütün algoritmik ayrıntıyı satıcıya vermek zorunda değildir. Yönetmeliğin istediği şey, sıralamada kullanılan ana parametrelerin ve aralarındaki öncelik ilişkisinin anlaşılır şekilde açıklanmasıdır. Satıcı hangi davranışın görünürlüğünü etkilediğini öngörebilmelidir.

Sözleşmede hiçbir ölçüt yokken “algoritma kararı”, “platform politikası” veya “performans skoru” denilerek mağazanın görünürlüğünün düşürülmesi m.11/2-e bakımından yeterli gerekçe değildir. Platform hangi nesnel ölçütün uygulandığını ve sözleşmenin hangi maddesine dayandığını gösterebilmelidir.

Aynı ölçütün satıcılara farklı biçimde uygulanması da ayrıca denetlenir. Örneğin belirtilen gecikme oranının altında kalan bir satıcı yalnız ticari ihtilaf nedeniyle geriye düşürülürken aynı performanstaki diğer satıcıların sırası korunuyorsa nesnel ölçütün gerçekte uygulanıp uygulanmadığı sorgulanır.

Aracılık sözleşmesinde sıralama hakkında hangi bilgiler bulunmalıdır?

Yönetmelik m.15/1-ç üç ayrı bilgi grubunu zorunlu tutar. Birincisi, ürün veya hizmetlerin sıralanmasında ya da alıcıya tavsiye edilmesinde kullanılan parametrelerdir. İkincisi, birden fazla parametre varsa bunlar arasındaki öncelik sıralamasıdır. Üçüncüsü, sıralamayı etkilemek amacıyla doğrudan veya dolaylı bir bedel ödeniyorsa bu durumun sıralama üzerindeki etkisidir.

Bu düzenleme satıcının organik sıralama ile ücretli görünürlüğü ayırt edebilmesini sağlar. Platform bir reklam veya sponsorlu listeleme hizmeti satıyorsa, ödenen bedelin sıralama üzerindeki etkisi aracılık sözleşmesinde açıklanmalıdır. Satıcının reklam hizmeti almaması tek başına sözleşmede bulunmayan bir geriye düşürme gerekçesine dönüştürülemez; somut sıralama değişikliği sözleşmede açıklanan parametreler ve nesnel ölçütler üzerinden denetlenir.

Sözleşmedeki sıralama bölümü sonradan değiştirilmişse değişiklik bildirimi ve yürürlük tarihi saklanmalıdır. Geçmişte gerçekleşen sıralama düşüşü, daha sonra eklenen bir parametreyle geriye dönük açıklanamaz. İşlem tarihinde yürürlükteki sözleşme esas alınır.

Sponsorlu sıralama ve reklam satın almak zorunlu mu?

m.15/1-ç ücretin sıralamaya etkisinin açıklanmasını zorunlu tutar; bu hüküm satıcıya reklam satın alma zorunluluğu getirmez. Organik sıralama ile sponsorlu alanlar ayrı ekonomik işlemlerdir. Platform reklam hizmeti sunar, satıcı açık iradesiyle satın alır ve bedelin görünürlük üzerindeki etkisi açıklanır.

Satıcı reklam hizmeti almadığı için sözleşmede açıklanan organik sıralama ölçütleri dışında cezalandırma amacıyla geriye düşürülürse işlem haksız ticari uygulama yönünden incelenir. Reklam almayan bütün satıcılara açıkça tanımlanan sponsorlu alan dışında aynı organik sistem uygulanmalıdır.

Reklam hizmeti satın alınmışsa platformun sunduğu hizmet ile vaat edilen görünürlük kaydı karşılaştırılır. Bedel tahsil edildiği hâlde hizmet verilmemişse Yönetmelik m.11/2-d’deki hizmet verilmeden bedel alınması yasağı ayrıca devreye girer.

Kamu kurumuna veya mahkemeye başvuran satıcı geriye düşürülebilir mi?

Hayır. Yönetmelik m.11/2-e, satıcının kamu kurumlarına veya adli mercilere başvuruda bulunması gerekçesiyle sıralama ya da tavsiye sisteminde geriye düşürülmesini açıkça her durumda haksız ticari uygulama sayar. Satıcının Ticaret Bakanlığına şikâyet etmesi, arabuluculuğa başvurması, dava açması veya başka kanuni hak arama yolunu kullanması platform bakımından misilleme sebebi değildir.

Burada zaman ilişkisi önemlidir. Satıcı başvuru yaptıktan kısa süre sonra sıralaması keskin biçimde düşmüşse tek başına bu zaman yakınlığı ihlali kesin ispatlamaz; ancak delil zincirinin önemli unsurudur. Başvuru öncesi ve sonrası performans verileri, sıralama kayıtları, platform mesajları ve sözleşmedeki nesnel ölçütler birlikte incelenir.

Platform sıralama düşüşünü bağımsız bir performans kriterine dayandırıyorsa o kriterin sözleşmede yer alması ve aynı durumdaki satıcılara tutarlı uygulanması gerekir. Başvuru nedeniyle yapılan misilleme ile gerçek performans değişikliği bu şekilde ayrılır.

Sıralama düşüşü nasıl ispatlanır?

Sıralama uyuşmazlığında tek bir ekran görüntüsü yeterli değildir. Arama sonucu kişiselleştirme, konum, zaman, stok, fiyat ve kullanıcı geçmişine göre değişebilir. Bu nedenle delil düzeni farklı tarihlerde tekrarlanan ölçümlere ve platformun satıcı panelindeki performans kayıtlarına dayanmalıdır.

• İşlem tarihinde geçerli aracılık sözleşmesinin sıralama maddesi.
• Sıralama parametreleri ve öncelik bilgisi.
• Başvuru öncesi ve sonrası ürün/mağaza görünürlük kayıtları.
• Teslimat, iptal, iade, stok ve müşteri puanı gibi performans verileri.
• Reklam veya sponsorlu listeleme satın alma kayıtları.
• Platformun sıralama değişikliğine ilişkin açıklamaları.
• Kamu kurumu, arabuluculuk veya dava başvurusunun tarihi.
• Dâhili iletişim sistemi yazışmaları.
• Sipariş ve ciro değişimini gösteren dönemsel raporlar.

Ölçüm yapılırken aynı anahtar kelime, aynı ürün ve benzer koşullar kullanılır. Farklı cihaz veya oturum sonuçları karşılaştırılıyorsa yöntem not edilir. Platformun doğrudan sunduğu satıcı performans veya görünürlük raporu varsa dış ekran görüntüsüne eklenir.

Hukuka aykırı sıralama düşüşünde hangi yol izlenir?

Satıcı önce dâhili iletişim sistemi üzerinden kayıtlı başvuru yapar. Başvuruda Yönetmelik m.11/2-e ve m.15/1-ç açıkça gösterilir. Sıralama düşüşünün tarihi, etkilenen ürün veya mağaza, sözleşmede yer alan parametreler ve satıcının güncel performans verileri eklenir. Platformdan hangi nesnel ölçütün hangi veriyle tetiklendiği sorulur.

6563 kapsamındaki idari yükümlülüklerin denetimi Ticaret Bakanlığının görev alanındadır. Haksız ticari uygulama iddiası idari denetime konu edilir. Satıcının zarar, hakediş, sözleşmenin ifası veya ihtiyati tedbir talebi ise özel hukuk yollarında ayrıca yürütülür.

Tarafların tacir olduğu ticari uyuşmazlıklarda görev, yetki, ticari defter delili ve dava şartı arabuluculuk hükümleri talebin niteliğine göre uygulanır. Konusu bir miktar paranın ödenmesi olan ticari alacak ve tazminat taleplerinde TTK m.5/A kapsamındaki dava şartı yerine getirilir.

Resmî metin için 29 Aralık 2022 tarihli ve 32058 sayılı Resmî Gazete ile Ticaret Bakanlığı güncel elektronik ticaret mevzuatı esas alınır.

Türkiye geneli ve Mersin uygulaması

m.11/2-e ve m.15/1-ç Türkiye genelinde uygulanır. Satıcı Mersin’de, platform başka bir ilde olsa da nesnel ölçüt ve sıralama şeffaflığı kuralları değişmez. Mersin bağlantısı görev, yetki, delil ve temsil düzenini etkiler.

Mersin’deki e-ticaret satıcıları özellikle sezonluk ürün, gıda, tekstil ve yedek parça satışlarında sıralama değişikliğinin ciroya etkisini dönemsel raporla göstermelidir. Ürün görünürlüğü düşüşü ile sipariş kaybı aynı tarih aralığında karşılaştırılır.

Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu Mersin merkezli olarak elektronik ticaret ve ticari sözleşme uyuşmazlıklarında sıralama parametreleri, platform bildirimleri ve satıcı performans kayıtlarını birlikte inceler; Türkiye genelindeki dosyalar ilgili görev ve yetki kuralları çerçevesinde takip edilir.

İlgili içerikler

• Pazaryeri Satıcıyı Kampanyaya Zorlayabilir mi?
• Pazaryeri Satıcı Hesabı Hangi Şartlarda Kapatılabilir?
• Pazaryeri Sözleşmede Yazmayan Ücret Kesebilir mi?
• Pazaryeri Askı Kararı Kaç İş Gününde Bildirilir?

Pazaryeri Sıralamasında Hangi Müdahaleler Hukuken Sorunludur?

Elektronik Ticaret Yönetmeliği, elektronik ticaret aracı hizmet sağlayıcının satıcıyı kamu kurumlarına veya yargı mercilerine başvurması nedeniyle ticari olarak dezavantajlı duruma düşürmesini yasaklayan bir sistem kurar. Satıcının ürünlerinin görünürlüğünün azaltılması, arama sonuçlarında geriye taşınması, kampanya imkânlarının daraltılması veya benzeri ekonomik baskılar başvurunun karşılığı olarak kullanılamaz. Hukuki değerlendirmede satıcının başvuru tarihi ile sıralama veya görünürlük değişikliğinin tarihi karşılaştırılır.

Her sıralama değişikliği hukuka aykırı değildir. Stok durumu, teslim performansı, kullanıcı değerlendirmeleri, fiyat, reklam veya platformun sözleşmede açıkladığı objektif parametreler sıralamayı etkileyebilir. Sorun, sıralama değişikliğinin şeffaf olmayan veya Yönetmeliğin yasakladığı bir karşılık olarak kullanılmasıdır. Bu nedenle satıcı, yalnız “sıralamam düştü” iddiasıyla değil, öncesi-sonrası verileri ve olası gerekçeleri gösteren kayıtlarla hareket etmelidir.

Sıralama Parametreleri Sözleşmede Nasıl Açıklanmalıdır?

Aracılık sözleşmesinde ürün veya hizmetlerin sıralanmasını etkileyen ana parametreler ve bu parametrelerin göreli önemi mevzuatın aradığı açıklıkta yer almalıdır. Platformun tüm algoritmik ayrıntılarını veya ticari sırrını açıklaması gerekmez; ancak satıcı, sıralamayı hangi temel unsurların etkilediğini anlayabilmelidir. Ücretli reklam veya sponsorlu gösterimin organik sıralamayla ilişkisi de tüketici ve satıcı bakımından yanıltıcı olmayacak şekilde ayrıştırılmalıdır.

Aracılık sözleşmesinin zorunlu içeriği bakımından aracılık sözleşmesi rehberi, komisyon değişikliği için komisyon artışı bildirimi ve hesap askıya alma süreci için askı kararının bildirim süresi ayrıca incelenebilir.

Satıcı Sıralama Düşüşünü Nasıl Belgelemelidir?

Arama sonucu ekran görüntüleri tek başına her zaman yeterli değildir; çünkü kişiselleştirme, konum, cihaz ve kullanıcı geçmişi sonuçları değiştirebilir. Satıcı mümkünse platformun kendi satıcı panelindeki gösterim, tıklama, sıralama, reklam ve trafik verilerini tarih aralığıyla indirmelidir. Sözleşme sürümü, algoritma veya politika değişikliği bildirimi, kampanya katılım kayıtları ve platform destek yazışmaları da saklanmalıdır.

Satıcı kamu kurumuna veya mahkemeye başvurduktan hemen sonra görünürlük kaybı yaşadığını ileri sürüyorsa başvurunun tarihini gösteren belge ile platform verileri aynı zaman çizelgesine yerleştirilmelidir. Platformun sunduğu objektif performans gerekçesi varsa bu gerekçenin aynı dönemdeki metriklerle uyumlu olup olmadığı kontrol edilir. Böylece nedensellik iddiası soyut şüphe yerine somut verilerle tartışılır.

Platform Hangi Kayıtları Tutmalıdır?

Platform, satıcıya ilişkin hesap kısıtlaması, sıralama parametresi değişikliği, politika ihlali ve performans değerlendirmesi kayıtlarını denetlenebilir biçimde tutmalıdır. Bir satıcının görünürlüğü manuel müdahaleyle değiştirilmişse işlemin yetkili kişi, tarih ve gerekçesi sistem kayıtlarında görülebilmelidir. Otomatik sistem kararlarında da hangi kuralın hangi veri üzerinden uygulandığı açıklanabilir olmalıdır.

Haksız Ticari Uygulama İddiasında Başvuru Nasıl Yapılır?

Satıcı öncelikle platformun dahili iletişim sistemi üzerinden somut olayı yazılı olarak bildirmeli ve sıralama değişikliğinin gerekçesini istemelidir. Başvuru numarası, cevap ve eklenen belgeler saklanmalıdır. Yönetmelikte özel süre bulunmayan başvurular bakımından 15 günlük cevap kuralı dikkate alınır. Uyuşmazlığın niteliğine göre Ticaret Bakanlığına idari başvuru veya adli yargı yolları ayrıca değerlendirilebilir.

Sıralama uyuşmazlığında amaç algoritmanın tamamını elde etmek değil, satıcının hukuken yasak bir sebeple dezavantajlı duruma düşürülüp düşürülmediğini ortaya koymaktır. Bu nedenle zaman çizelgesi, sözleşme hükümleri, objektif performans verileri ve platformun açıklaması birlikte değerlendirilmelidir.

Mersin ve Türkiye Geneli Uygulaması

Elektronik ticaret mevzuatı Türkiye genelinde aynı şekilde uygulanır. Mersin’de faaliyet gösteren üretici, perakendeci, restoran veya hizmet sağlayıcıların ulusal pazaryerlerinde satış yapması bakımından da aynı sözleşme ve haksız ticari uygulama kuralları geçerlidir. Satıcının fiziksel işyerinin Mersin’de bulunması, platformun merkezinin başka şehirde olması veya satışların ülke geneline yapılması Yönetmelikteki temel yükümlülükleri değiştirmez.

Av. Halil Bakırcı tarafından hazırlanmış, Av. Emirhan Keskin tarafından incelenmiştir.

Yazar Bilgisi

Avukat Halil BAKIRCI, Mersin Barosu 3472 sicil numarasına kayıtlıdır. Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu bünyesinde ceza, aile, iş, gayrimenkul ve ticaret hukuku alanlarında hukuki danışmanlık ve dava takibi sunmaktadır.

İnceleyen: Av. Emirhan Keskin · Mersin Barosu Sicil No: 5507

Av. Halil Bakırcı profilini inceleyin →