Geminin Rıhtım veya İskele Değiştirmesinde Ordino Gerekir mi? Limanlar Yönetmeliği m.20/d (2026)

Limanlar Yönetmeliği m.20/1-d neyi düzenler?

Limanlar Yönetmeliği m.20/1-d, geminin liman sahasında bir bağlama noktasından başka bir bağlama noktasına geçişinde hangi durumda ordino alınacağını açık biçimde düzenler. Bir rıhtım veya iskeleden başka bir rıhtım veya iskeleye yapılacak yer değiştirme, liman trafiğinin parçasıdır ve ordino ile gerçekleştirilir. Böylece geminin hareketi liman başkanlığının bilgisi ve trafik planı içinde yürütülür.

Hüküm özellikle “yer değiştirme kısa mesafe” gerekçesiyle idari sürecin atlanmasını önler. İki rıhtım birbirine çok yakın olsa veya gemi yalnız birkaç yüz metre hareket edecek olsa dahi farklı rıhtım ya da iskeleye geçiş varsa m.20/d kapsamındaki ordino kuralı uygulanır. Mesafe değil, hareketin farklı rıhtım veya iskeleler arasında olması belirleyicidir.

Ordino hangi yer değişikliklerinde zorunludur?

Bir geminin A rıhtımından B rıhtımına, bir iskeleden başka bir iskeleye veya bir rıhtımdan farklı bir iskeleye geçirilmesi bu kuralın kapsamındadır. Geminin aynı kıyı tesisinin sınırları içinde kalması zorunluluğu kaldırmaz; tesis içinde iki ayrı rıhtım veya iskele arasında hareket de liman trafiği açısından yeni bir yanaşma-ayrılma operasyonudur.

Geminin yükleme operasyonu için terminal değiştirmesi, bakım için başka rıhtıma geçmesi, kıyı tesisinin operasyon planı nedeniyle başka iskeleye alınması veya teknik sebeple farklı bir bağlama yerine taşınması gibi nedenler ordino kuralını değiştirmez. Hareketin ticari nedeni farklı olabilir; idari şekil aynıdır.

Aynı rıhtım veya iskele üzerindeki kaydırmada ordino gerekir mi?

m.20/1-d’nin açık istisnası aynı rıhtım veya iskele üzerinde yapılan yer değiştirmedir. Geminin aynı rıhtım boyunca başa veya kıça doğru kaydırılması, bağlama pozisyonunun düzeltilmesi ya da aynı iskele üzerindeki konumunun değiştirilmesi bu bentteki ordino zorunluluğuna tabi değildir. Burada gemi yeni bir rıhtım veya iskeleye geçmemektedir.

Ancak “ordino gerekmez” sonucu “izin veya koordinasyon hiç gerekmez” anlamına gelmez. Kıyı tesisi operasyonu, komşu gemiler, kılavuzluk-römorkörcülük düzeni, halat operasyonu ve liman başkanlığının özel talimatları uygulanmaya devam eder. Aynı rıhtımdaki hareket başka geminin manevrasını etkiliyorsa liman otoritesinin trafik düzenine uyulmalıdır.

Aynı tesis içindeki iki farklı rıhtım arasında hareket istisnaya girer mi?

Hayır. İstisna “aynı kıyı tesisi” esasına değil, “aynı rıhtım veya iskele” esasına dayanır. Büyük bir terminalin birden fazla rıhtımı bulunabilir. Gemi rıhtım numarası değiştirerek başka bir rıhtıma geçiyorsa tesis aynı kalsa bile ordino alınması gerekir. Bu ayrım özellikle konteyner ve genel kargo terminallerinde önemlidir.

Operasyon talimatında “berth shift” veya “berth change” ifadesi kullanılıyorsa hangi fiziksel bağlama yerinin değiştiği kontrol edilmelidir. Sadece aynı rıhtım boyunca shifting yapılıyorsa istisna; ayrı rıhtım veya iskeleye geçiş varsa ordino kuralı uygulanır.

Ordino neden gereklidir?

Liman sahasında her yanaşma ve ayrılma başka gemilerin trafiğini, kılavuzluk ve römorkör planını, kanal kullanımını ve kıyı tesislerinin operasyon programını etkiler. Ordino, yer değiştirme hareketinin liman otoritesi tarafından trafik düzeni içine alınmasını sağlar. Böylece geminin hangi saatte, hangi noktadan hangi noktaya hareket edeceği bilinir.

Ordino aynı zamanda gemi ilgilisinin “terminal istediği için hareket ettim” şeklindeki tek taraflı yaklaşımını sınırlar. Kıyı tesisinin ticari talebi hareketin sebebi olabilir; fakat liman sahasındaki fiilî hareket liman başkanlığının idari düzenine tabidir.

Ordino başvurusu kim tarafından takip edilir?

Uygulamada gemi acentesi, gemi ilgilisi adına liman başkanlığı nezdindeki hareket işlemlerini takip eder. Geminin mevcut yeri, geçeceği rıhtım veya iskele, planlanan hareket zamanı ve gerekli hizmetler doğru bildirilmelidir. Yanlış rıhtım numarası veya yanlış saat, trafik planında sorun yaratabilir.

Acente, ordino alındığını kaptan, terminal ve ilgili hizmet sağlayıcılara zamanında bildirmelidir. Ordino alınmadan römorkör veya palamar ekibinin hazır olması, gemiye hareket yetkisi vermez. İdari izin ile ticari hizmet organizasyonu birbirinden ayrıdır.

Kıyı tesisi işleticisinin görevi nedir?

Kıyı tesisi, geminin mevcut bağlama yerinden güvenli ayrılmasını ve yeni rıhtım veya iskelede güvenli bağlanmasını sağlayacak tesis koşullarını hazırlamalıdır. Usturmaça, baba, aydınlatma, su derinliği, çalışma alanı ve palamar düzeni uygun olmalıdır. Tesis, gemi hareketini liman başkanlığı ve gemiyle koordine eder.

Terminal planlamasının değişmesi, ordino sürecini atlama yetkisi vermez. Yeni bir geminin rıhtıma yanaşması için mevcut geminin aceleyle başka rıhtıma alınması gerekiyorsa dahi m.20/d uygulanır. Emniyet ve idari trafik düzeni ticari programdan önce gelir.

Kaptan ordino alındıktan sonra hangi hazırlıkları yapmalıdır?

Kaptan geminin makine, dümen, haberleşme, demir ve bağlama sistemlerini harekete hazır bulundurmalıdır. Hareket kısa olsa bile ayrılma ve yeniden yanaşma bir manevradır. Köprüüstü ekibi, makine dairesi ve güverte personeli görev yerlerinde bulunmalı; palamar çözme ve alma planı belirlenmelidir.

Kaptan, ordino verilmiş olmasını emniyet kontrolünün yerine koyamaz. Geminin teknik arızası veya yeni rıhtımın gemi için emniyetsiz olduğu bir durum ortaya çıkarsa liman başkanlığına bildirim yapılır ve yeni talimat alınır. Ordino, emniyetsiz manevrayı yapma zorunluluğu doğurmaz.

Kılavuz kaptan gerekli midir?

m.20/d kılavuzluk kurallarını kaldırmaz. Geminin özellikleri ve limandaki kılavuzluk düzenlemesi nedeniyle yer değiştirme hareketinde kılavuz kaptan zorunluysa hizmet alınır. “Aynı liman içinde kısa hareket” kılavuzluk için genel bir muafiyet değildir. İlgili güncel kılavuzluk kuralları ayrıca kontrol edilir.

Sitedeki kılavuz kaptan zorunluluğu rehberi, hangi gemilerin kılavuz almak zorunda olduğunu ayrı olarak açıklar. Yer değiştirme planı hazırlanırken ordino ve kılavuzluk iki ayrı kontrol kalemi olarak ele alınmalıdır.

Römorkör zorunluluğu yer değiştirmede de uygulanır mı?

Evet. İlgili römorkörcülük düzenlemesi, geminin boyu, tonajı, çekme gücü ihtiyacı ve manevra sahasına göre uygulanır. Bir rıhtımdan diğerine geçişte gemi normal yanaşma-ayrılma manevrası yaptığı için römorkör gerekliliği ayrıca değerlendirilir. Liman başkanlığının emniyet gerekçesiyle ilave römorkör talimatı verme yetkisi de saklıdır.

Römorkör alma zorunluluğu yazısı bu hizmetin çerçevesini açıklar. Ordino alınmış olması römorkör yükümlülüğünden muafiyet sağlamaz.

Gemi aynı rıhtım üzerinde halatlarla kaydırılabilir mi?

Aynı rıhtım üzerindeki kısa kaydırma bazı durumlarda geminin kendi makinesi kullanılmadan palamar halatları ve kıyı ekipleriyle yapılabilir. m.20/d bakımından bu hareket farklı rıhtım veya iskeleye geçiş olmadığı için ordino istisnası içindedir. Ancak operasyonun emniyeti ayrıca sağlanmalıdır.

Rüzgâr, akıntı, geminin boyu, halat açıları, komşu gemilerin mesafesi ve kıyı tesisinin donanımı uygun değilse yalnız halatla shifting tehlikeli olabilir. Tesis ve kaptan gerekli römorkör veya başka destek tedbirini almalıdır. Ordino istisnası operasyonel riskleri ortadan kaldırmaz.

Yer değiştirme sırasında yük operasyonu devam edebilir mi?

Gemi hareket etmeden önce yükleme-boşaltma ekipmanı ve kıyı bağlantıları emniyetli duruma getirilmelidir. Vinç, hortum, loading arm, shore power, su-bunker hattı veya başka bağlantıların hareket sırasında bağlı bırakılması ciddi tehlike yaratır. İlgili yük ve tesis prosedürleri uygulanır.

Özellikle tehlikeli yük operasyonlarında bağlantıların kesilmesi, kapatılması ve saha güvenliğinin sağlanması gerekir. Yer değiştirme hareketi yük operasyonundan ayrı bir manevra olarak planlanmalıdır. Terminalin zaman baskısı emniyet prosedürlerini kaldırmaz.

Kötü hava ordino verilmiş olsa bile hareketi durdurabilir mi?

Evet. Liman başkanlığı, fırtına, kuvvetli rüzgâr, kısıtlı görüş veya ciddi seyir tehlikesinde Limanlar Yönetmeliği m.44 çerçevesinde liman trafiğini ve belirli faaliyetleri sınırlayabilir veya durdurabilir. Daha önce ordino verilmiş olsa bile güncel trafik ve hava talimatı hareket zamanını etkileyebilir.

Kaptan da geminin emniyeti bakımından manevranın yapılamayacağını tespit ederse durumu derhal liman otoritesine ve tesise bildirir. Yeni talimat ve uygun hava penceresi beklenir. Emniyetli manevra şartları ordino kadar önemlidir.

Gece rıhtım değişikliği yapılabilir mi?

Yönetmelik m.20/d gece hareketini genel olarak yasaklamaz. Ancak gece manevrasında rıhtım ve operasyon alanının yeterli aydınlatılması, seyir yardımcılarının görünürlüğü, palamar ekiplerinin güvenliği ve liman başkanlığının trafik talimatları önemlidir. Kıyı tesisinin aydınlatma yükümlülüğü de Yönetmeliğin diğer hükümleri kapsamında devam eder.

Görüş veya aydınlatma emniyetsizse hareket ertelenebilir. Geminin ticari programı, gece operasyonu için gereken teknik ve personel koşullarının yerine geçmez.

Makine arızalı gemi başka rıhtıma alınabilir mi?

Makine veya dümen arızası bulunan gemi kendi imkânıyla güvenli hareket edemiyorsa durum liman başkanlığına bildirilir. Geminin başka rıhtıma alınması gerekiyorsa römorkör, ek kılavuzluk veya özel çekme planı gibi tedbirler belirlenebilir. Önemli makine arızaları bakımından Limanlar Yönetmeliği m.24’te ayrıca bildirim yükümlülüğü vardır.

Arızalı geminin terminal programını rahatlatmak amacıyla kontrolsüz biçimde başka rıhtıma çekilmesi mümkün değildir. Emniyet planı ve liman başkanlığı talimatı esastır.

Yer değiştirme kayıtları neden önemlidir?

Ordino, acente başvurusu, pilot kartı, römorkör kayıtları, Statement of Facts, gemi jurnali, AIS hareketi ve terminal vardiya kayıtları saklanmalıdır. Bu belgeler geminin hangi saatte hangi rıhtımdan ayrılıp nereye bağlandığını gösterir. Sonradan gecikme, rıhtım işgali veya hasar uyuşmazlığı çıkarsa kronoloji bu kayıtlarla kurulur.

Özellikle çarter ilişkilerinde berth shifting süresinin kimin hesabına yazılacağı, masrafların hangi tarafa ait olduğu veya off-hire/demuraj etkisi sözleşmeye bağlıdır. İdari ordino kaydı, bu özel hukuk hesaplarında güvenilir zaman delili sağlar.

Rıhtım değişikliği kira veya navlun ilişkisini etkiler mi?

Limanlar Yönetmeliği m.20/d kamu hukuku bakımından hareket iznini düzenler; çarter, taşıma veya terminal sözleşmesindeki masraf paylaşımını belirlemez. Römorkör, kılavuz, palamar ve shifting masraflarının kim tarafından karşılanacağı sözleşmenin hükümlerine göre değerlendirilir.

Dolayısıyla ordino zorunluluğu ile masraf sorumluluğu birbirine karıştırılmamalıdır. Gemi idari olarak ordinoya tabi olduğu hâlde masraf charterer’a, donatana veya terminale ait olabilir. Uyuşmazlıkta hem liman kaydı hem sözleşme hükümleri birlikte incelenir.

Ordinosuz rıhtım değiştirmenin sonucu nedir?

m.20/d kapsamındaki farklı rıhtım veya iskele değişikliğinin ordinosuz yapılması Yönetmelik yükümlülüğüne aykırıdır. Limanlar Yönetmeliği m.39 uyarınca ilgili kanunlara göre idari yaptırım uygulanabilir. Ayrıca liman başkanlığı geminin hareketini durdurabilir veya emniyetli yere alınması yönünde talimat verebilir.

Bir kazanın meydana gelmesi şart değildir. Ordino zorunluluğu, hareket yapılmadan önce yerine getirilmesi gereken idari koşuldur. İhlalin zarar doğurması hâlinde özel hukuk ve gerektiğinde ceza hukuku sonuçları ayrıca değerlendirilir.

Mersin’de rıhtım değiştirme operasyonunda ne yapılmalıdır?

Mersin liman idari sahasında bir geminin farklı rıhtım veya iskeleye geçişinde m.20/d uygulanır. Acente, Mersin Bölge Liman Başkanlığının güncel işlem ve trafik talimatlarına göre ordino sürecini tamamlamalı; terminal, kaptan, kılavuz ve römorkör koordinasyonunu tek zaman planında yürütmelidir.

Mersin’de yoğun konteyner ve genel kargo trafiği nedeniyle rıhtım değişikliklerinin başka gemilerin geliş ve ayrılış pencereleriyle çakışmaması önemlidir. yanaşma ordinosu ve liman trafik düzeni içerikleri bu operasyonun diğer idari yönlerini tamamlar.

Uygulama kontrol listesi

• Hareketin aynı rıhtım içinde kaydırma mı, farklı rıhtım/iskele değişikliği mi olduğunu belirleyin.
• Farklı rıhtım veya iskeleye geçişte ordino alın.
• Yeni rıhtımın su derinliği, uzunluğu, usturmaça ve bağlama donanımını kontrol edin.
• Kılavuzluk, römorkör ve palamar gerekliliğini ayrı ayrı teyit edin.
• Yük ve kıyı bağlantılarını manevra öncesinde emniyetli şekilde kesin.
• Hava ve trafik talimatlarını hareketten hemen önce yeniden kontrol edin.
• Ordino ve fiilî hareket saatlerini jurnal ve acente dosyasına kaydedin.
• Aynı rıhtım istisnasını farklı rıhtım geçişine genişletmeyin.

İlgili içerikler

• Liman ordinosu olmadan yanaşma
• Tersaneden çıkan geminin bağlama yeri
• Kılavuz kaptan alma zorunluluğu
• Römorkör alma zorunluluğu
• Deniz ticareti ve liman hukuku için iletişim

Resmî kaynaklar

• T.C. Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı – Limanlar Yönetmeliği
• T.C. Mevzuat Bilgi Sistemi
• T.C. Resmî Gazete

Sık Sorulan Sorular