Sicile Kaydı Gerekmeyen Uçakta Mülkiyet Teslimden Önce Geçebilir mi? | 2920 m.67

2920 sayılı Kanun m.67 neyi düzenler?

m.67, uçak siciline kaydı gerekmeyen hava araçlarının mülkiyet devrinde taraf iradesine özel bir esneklik tanır. Genel taşınır eşya hukukunda zilyetliğin devri mülkiyetin kazanılmasında temel rol oynarken bu hüküm, tarafların anlaşmasıyla teslim gerçekleşmeden önce mülkiyetin devredilmesini mümkün kılar.

Madde, m.66’daki sicile kayıtlı uçak devir rejiminden ayrılır. Bu nedenle ilk soru, ilgili hava aracının gerçekten Türk uçak siciline kaydı gerekmeyen bir kategoriye girip girmediğidir.

Hangi hava araçlarının sicile kaydı gerekmeyeceği m.64 kapsamında ikincil mevzuatla ayrıntılandırılabilir. İşlem günü güncel SHGM düzenlemesi kontrol edilmeden “küçük uçak zaten sicilsizdir” varsayımı yapılmamalıdır.

m.67 mülkiyet devrini kolaylaştırır; emniyet ve operasyon mevzuatını ortadan kaldırmaz.

Hangi hava araçları m.67 kapsamına girebilir?

Kanun, sicile kaydı gerekmeyen hava aracı veya hava aracı payından söz eder. Hangi teknik sınıfların bu kapsamda olduğu güncel ikincil mevzuat, hava aracının ağırlığı, tipi, kullanım amacı ve özel kayıt sistemi dikkate alınarak belirlenmelidir.

Sportif, hafif veya özel kategorideki bazı hava araçlarının farklı kayıt rejimleri bulunabilir. İnsansız hava aracı sistemleri de kendi özel mevzuatına tabi olabilir ve her durumda klasik uçak sicili hükümleriyle aynı işlem görmez.

Bir hava aracının Türk uçak siciline kayıtlı olmaması, otomatik olarak m.67 kapsamında “kaydı gerekmeyen” araç olduğu anlamına gelmez. Tescil edilmesi gerektiği halde edilmemiş bir araç ile kanunen sicile kaydı gerekmeyen araç farklıdır.

Satıcıdan teknik sınıf, üretici belgesi ve varsa mevcut kayıt/sertifika belgeleri alınmalı; sınıflandırma güncel SHGM mevzuatıyla teyit edilmelidir.

Mülkiyetin teslimden önce geçmesi ne anlama gelir?

Taraflar, hava aracı satıcının hangarında veya muhafazasında kalmaya devam ederken mülkiyetin alıcıya geçtiğini kararlaştırabilir. Böylece zilyetlik ve mülkiyet farklı kişilerde bulunabilir.

Örneğin alıcı bedelin tamamını öder, taraflar 1 Ekim tarihinde mülkiyetin geçtiğini yazar; fakat hava aracı bakım tamamlanıncaya kadar 15 Ekim’de fiziksel olarak teslim edilir. m.67’nin mantığı, uygun araçta bu hukuki ayrışmaya imkân verir.

Ancak bu ayrışma risk yaratır. 1–15 Ekim arasında uçak hasar görürse ekonomik risk kime aittir? Sigorta kimin adına devam eder? Satıcının alacaklısı uçağa haciz koyarsa alıcı mülkiyetini nasıl ispat eder? Bu sorular sözleşmede çözülmelidir.

Mülkiyet geçiş tarihi, teslim tarihi ve risk geçiş tarihi ayrı kavramlar olarak yazılmalıdır.

Tarafların anlaşması nasıl hazırlanmalıdır?

m.67 mülkiyetin teslimden önce geçmesini tarafların anlaşmasına bağlar. Uyuşmazlık riskini azaltmak için bu anlaşma yazılı ve ayrıntılı kurulmalıdır.

Belgede hava aracının üretici, model, seri numarası ve varsa özel tanımlayıcıları yer almalıdır. Devredilen mülkiyetin tamamı mı pay mı olduğu açıkça yazılmalıdır.

Mülkiyetin hangi anda geçtiği somut tarih veya objektif bir kapanış şartıyla belirlenmelidir. “Ödeme tamamlanınca” deniyorsa hangi hesabın hangi tutarı almasıyla ödemenin tamamlandığı tanımlanmalıdır.

Satıcı, teslim gününe kadar hava aracını alıcı adına muhafaza edeceğini, izinsiz kullanmayacağını, satmayacağını veya üçüncü kişiye teminat göstermeyeceğini taahhüt etmelidir.

Uçağın belgeleri, yedek parçaları ve ekipmanının mülkiyet kapsamına dahil olup olmadığı ayrıca listelenmelidir.

Sicile kaydı gerekmeyen hava aracı payı teslimden önce devredilebilir mi?

Evet. m.67 yalnız hava aracının bütününe değil payına da uygulanır. Ortak mülkiyette payın belirli oranı tarafların anlaşmasıyla teslimden önce devredilebilir.

Paylı maliklerin kullanım günleri, bakım katkısı, hangar gideri, sigorta primi ve satış kararları ayrı ortaklık/kullanım sözleşmesinde düzenlenmelidir.

Pay devri, diğer ortakların sözleşmeden veya genel hukuktan doğan haklarını etkileyebilir. Önceden verilmiş önalım veya onay şartları varsa kontrol edilmelidir.

Mülkiyet payı ile uçuş kullanım hakkı aynı oran olmak zorunda değildir. Yüzde 25 pay sahibi, sözleşmeyle yılda belirli saat kullanım hakkına sahip olabilir. Bu iç düzen ayrı açıklaştırılmalıdır.

Mülkiyet teslimden önce geçerse hasar riski kime aittir?

Mülkiyetin geçişi ile hasar riskinin geçişi her zaman aynı anda olmak zorunda değildir. Taraflar sözleşmede riskin fiziksel teslimde veya mülkiyet geçişinde alıcıya geçeceğini kararlaştırabilir.

Hava aracı teslim öncesi satıcının hangarında kalıyorsa yangın, fırtına, hırsızlık, yanlış bakım veya test uçuşu riski somut olarak düzenlenmelidir.

Satıcının kusurundan kaynaklanan hasar ile tesadüfi hasar ayrı hükümlere bağlanabilir. Teslim öncesi kullanım gerekiyorsa kimlerin uçabileceği ve hangi amaçla uçuş yapılacağı yazılmalıdır.

Risk hükmü, sigorta poliçesinin geçerliliğiyle uyumlu olmalıdır. Sözleşmede alıcı risk üstlenmiş ancak poliçe hâlâ yalnız satıcıyı sigortalıyorsa ciddi teminat boşluğu doğabilir.

Sigorta ne zaman değiştirilmelidir?

Mülkiyet teslimden önce geçecekse sigortacı işlemden önce bilgilendirilmelidir. Malik değişikliği poliçede bildirim veya zeyil gerektirebilir.

Alıcı, mülkiyet geçiş anından itibaren hull ve üçüncü kişi sorumluluk teminatının kendi menfaatini kapsadığını doğrulamalıdır.

Satıcı teslim gününe kadar uçağı kullanmaya devam edecekse kimlerin insured veya approved pilot olduğu açıkça kontrol edilmelidir.

Finansman kullanılmışsa banka veya kreditör loss payee olarak poliçeye eklenebilir. Sigorta sertifikası, satın alma sözleşmesindeki mülkiyet ve risk tarihlerine göre güncellenmelidir.

Üçüncü kişiler bakımından ne gibi riskler vardır?

Sicile kayıt bulunmadığı için üçüncü kişiler mülkiyeti merkezi uçak sicilinden göremeyebilir. Bu durum yazılı devir belgesinin, fatura ve teslim/muhafaza tutanağının ispat önemini artırır.

Satıcının alacaklısı hava aracını hâlâ satıcının zilyetliğinde görerek haciz talebinde bulunabilir. Alıcı mülkiyet iddiasını yazılı devir ve ödeme belgeleriyle ortaya koymak zorunda kalabilir.

Satıcının aynı hava aracını ikinci kez başka kişiye satması riski de sicilsiz modelde daha hassastır. Sözleşmesel yasaklar, hava aracının işaretlenmesi, muhafaza anlaşması ve teslim öncesi erişim kontrolü kullanılabilir.

Üçüncü kişi uyuşmazlığında m.67’nin özel hükmü ile Türk Medeni Kanununun genel taşınır ve iyi niyet hükümleri birlikte değerlendirilir.

m.67 ile m.66 arasındaki temel fark nedir?

m.66 sicile kayıtlı uçak veya pay üzerinde devir işlemini yazılı sözleşme ve üçüncü kişilere karşı sicil etkisiyle düzenler. m.67 ise sicile kaydı gerekmeyen araçta teslim öncesi mülkiyet geçişine özel imkan tanır.

Bu nedenle hangi maddenin uygulanacağı aracın gerçek sicil statüsüne bağlıdır. Sicile kaydı zorunlu olduğu halde kayıt edilmemiş uçağı m.67 kapsamında değerlendirmek hukuka aykırı sonucu meşrulaştırmaz.

m.65’teki genel taşınır rejimi her iki maddeye tamamlayıcıdır; özel hükümler önceliklidir.

İşlem dosyasının ilk sayfasında “Aircraft registry status” kontrolü bulunması bu ayrımı netleştirir.

Pratik bir satış kapanışı nasıl kurulabilir?

Önce hava aracının sicile kaydı gerekmeyen kategori olduğu resmi mevzuatla teyit edilir. Ardından teknik kimlik ve mülkiyet belgeleri incelenir.

Taraflar yazılı satış/devir sözleşmesini imzalar. Mülkiyet geçiş tarihi, bedel, risk, teslim, bakım, sigorta ve üçüncü kişiye tasarruf yasağı açıkça yazılır.

Bedel banka üzerinden veya escrow ile ödenebilir. Mülkiyetin ödeme anında geçmesi kararlaştırılmışsa bankacılık kaydı dosyada saklanır.

Fiziksel teslim gününde ayrı teslim tutanağı düzenlenir; saat, yer, sayaç/uçuş zamanı, belge ve ekipman listesi kayda alınır.

Uçağın başka özel kayıt veya kulüp/operasyon sistemi varsa malik değişikliği ilgili kuruma zamanında bildirilir.

m.67 devir dosyasında neler bulunmalı?

Birinci bölüm hava aracının sicile kaydı gerekmeyen kategori olduğunu gösteren güncel mevzuat/teknik sınıf tespitidir. İkinci bölüm satıcının mülkiyet zinciri ve kimlik/şirket belgeleridir.

Üçüncü bölüm yazılı satış ve teslimden önce mülkiyet geçiş anlaşmasıdır. Dördüncü bölüm ödeme kayıtları ve varsa escrow belgesidir.

Beşinci bölüm sigorta zeyli, altıncı bölüm muhafaza/hangar ve teslim tutanağıdır. Yedinci bölüm üçüncü kişi hak ve haciz araştırmasıdır.

İşlem tamamlandıktan sonra şirket veya kişinin varlık envanterinde seri numarasıyla kayıt tutulmalıdır.

m.67 için 12 maddelik kontrol listesi

• Hava aracının gerçekten sicile kaydı gerekmiyor mu?
• Güncel SHGM sınıflandırması kontrol edildi mi?
• Satıcı mülkiyetini belgeleyebiliyor mu?
• Üretici seri numarası doğru mu?
• Mülkiyet geçiş tarihi açıkça yazıldı mı?
• Fiziki teslim tarihi ayrıca belirlendi mi?
• Hasar riski hangi tarihte geçiyor?
• Sigorta mülkiyet/risk tarihine uygun mu?
• Satıcının teslim öncesi kullanım yetkisi sınırlandı mı?
• Üçüncü kişiye yeniden satış/rehin yasağı var mı?
• Pay devri varsa oran ve ortaklık hükümleri açık mı?
• Teslim tutanağı ve ödeme kanıtı dosyada saklanıyor mu?

Site içi ilgili içerikler

Uçak mülkiyeti devri – m.66 · Uçağın taşınır mal rejimi – m.65 · Sicil uygulama esasları – m.64 · Türk uçak sicili – m.50

Resmî kaynaklar

• 2920 sayılı Türk Sivil Havacılık Kanunu – m.67
• 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu
• SHGM – Güncel sektörel mevzuat

Sık Sorulan Sorular