SKDM’de Gerçek Emisyon mu Varsayılan Değer mi? Tüzük m.7 ve Ek IV | 2026
Son mevzuat kontrolü: 15 Eylül 2026. Bu rehber, 2023/956 sayılı SKDM Tüzüğünün 2025/2083 sayılı Tüzükle değişik 7. maddesi ve Ek IV’teki gerçek emisyon/varsayılan değer yöntemleri esas alınarak hazırlanmıştır.
Kısa ve Net Cevap
Elektrik dışındaki SKDM mallarında gömülü emisyon, güncel Tüzük m.7/2 uyarınca iki ana yoldan belirlenebilir: gerçek emisyon veya Komisyonun varsayılan değerleri. Gerçek emisyon yöntemi Ek IV’ün 2 ve 3. noktalarındaki tesis ve ürün verilerine dayanır ve bu değerler kullanılıyorsa m.8 uyarınca akredite doğrulayıcı doğrulaması gerekir. Varsayılan değerler ise Komisyon tarafından ülke ve ürün bazında, güvenilir en iyi veriler üzerinden belirlenir.
2025/2083 değişikliği varsayılan değer sistemini de güncelledi: ülke ve ürün için varsayılan değer, ilgili ihracatçı ülkenin ortalama emisyon yoğunluğuna uygun bir mark-up eklenerek belirlenir. İhracatçı ülke için güvenilir veri yoksa, ilgili mal bakımından güvenilir verisi bulunan en yüksek emisyon yoğunluğuna sahip 10 ihracatçı ülkenin ortalaması esas alınır. Bu nedenle Türk üretici için güvenilir ve doğrulanabilir gerçek emisyon verisi, özellikle tesis emisyon yoğunluğu varsayılan değerden düşükse doğrudan ticari avantaj sağlayabilir.
SKDM Tüzüğü m.7’deki İki Emisyon Yöntemi
2023/956 sayılı Tüzüğün güncel m.7/2 hükmü, elektrik dışındaki malların gömülü emisyonunun iki yöntemden biriyle belirlenebileceğini açıkça düzenler. Birinci yöntem, Ek IV’ün 2 ve 3. noktalarına göre tesisin gerçek emisyon verilerinin kullanılmasıdır. İkinci yöntem, Ek IV 4.1’e göre Komisyonun belirlediği varsayılan değerlerin kullanılmasıdır.
Bu değişiklik önemlidir; çünkü geçiş dönemi boyunca gerçek veri kullanımı ve varsayılan değerler farklı geçiş kurallarına tabiydi. Kesin dönem sisteminde yıllık SKDM beyanı, mevzuatın izin verdiği ölçüde bu iki yöntemden biri üzerinden kurulabilir. Ancak her yöntemin maliyet, doğrulama ve veri yükü farklıdır.
Gerçek emisyon, iyi veri altyapısı olan düşük emisyonlu tesis için avantaj sağlayabilir. Varsayılan değer ise veri toplama ve doğrulama yükünü azaltabilir fakat Komisyonun çevresel bütünlüğü korumak için eklediği mark-up nedeniyle yüksek sertifika ihtiyacına yol açabilir.
Kesin dönem, yıllık beyan ve sertifika çerçevesi için AB SKDM 2026 Kesin Dönem Rehberi incelenebilir.
Gerçek Emisyon Nasıl Belirlenir?
Gerçek emisyon yöntemi, üçüncü ülkedeki üretim tesisinde fiilen gerçekleşen emisyonların SKDM metodolojisine göre ölçülmesi, hesaplanması ve üretilen mal miktarına atfedilmesine dayanır. Basit mallarda tesisteki üretim prosesinin doğrudan emisyonları; kompleks mallarda ise üretim prosesine ek olarak ilgili öncül girdilerin gömülü emisyonları hesabın parçası olabilir.
Ek IV’te gerçek gömülü emisyon hesabı faaliyet seviyesi ve ürüne atfedilen emisyonların ilişkisini kurar. Kompleks mal bakımından öncül girdiler yalnız mevzuatta ilgili girdi olarak sayılıyorsa ve gerekli ülke/tesis koşulları sağlanıyorsa hesaba katılır. 2025/2083 değişikliği, EU ETS veya tamamen bağlantılı karbon fiyatlandırma sistemine zaten tabi belirli öncüllerin çift sayılmaması için özel düzenlemeler de getirmiştir.
Gerçek emisyon kullanacak Türk üretici “kurumsal karbon ayak izi” raporunu doğrudan SKDM değeri olarak kullanmamalıdır. SKDM’nin sistem sınırları, ürün kapsamı, öncül girdileri ve emisyon atıf yöntemi ayrı mevzuat kurallarına tabidir.
Gerçek Emisyon İçin Hangi Veriler Toplanır?
- üretim tesisi ve üretim prosesinin sınırları,
- raporlama dönemindeki ürün miktarı,
- yakıt tüketimleri ve yakıt özellikleri,
- proses emisyonlarına ilişkin faaliyet verileri,
- uygun emisyon faktörleri ve laboratuvar sonuçları,
- ölçüm cihazları ve kalibrasyon kayıtları,
- elektrik verisi, ilgili ürün bakımından dolaylı emisyon gerekiyorsa ilgili hesap unsurları,
- kompleks mallarda öncül girdilerin miktarı ve spesifik gömülü emisyonu,
- ürünler arasında emisyon dağıtım anahtarı,
- veri boşluğu ve düzeltme kayıtları.
Bu veriler yalnız hesap yapmak için değil, m.8 doğrulamasını mümkün kılacak denetim izi için tutulur.
Varsayılan Değer Nasıl Belirlenir?
Varsayılan değer, üreticinin kendi seçtiği tahmini sayı değildir. Komisyon, Ek IV ve m.7/7 uyarınca ürün ve ihracatçı ülke için resmi varsayılan değerleri belirler ve gerektiğinde günceller.
2025/2083 değişikliği Ek IV’ün varsayılan değer sistemini yeniden düzenledi. Varsayılan değerler mümkün olduğunca güvenilir ve kamuya açık en iyi verilere dayanır. Üçüncü ülkelerin Komisyona sağladığı bilgiler de bu veri tabanına katkı sağlayabilir.
Varsayılan değerlerin periyodik olarak güncellenmesi öngörülür. Dolayısıyla bir Türk ihracatçı, 2026’da gördüğü varsayılan değerin sonraki yıllarda aynen kalacağını varsaymamalıdır. Emisyon yoğunluğunu azaltma yatırımı yapan şirket için kendi gerçek emisyon sistemini kurmak uzun vadede daha öngörülebilir olabilir.
Varsayılan Değere Neden Mark-up Eklenir?
Ek IV 4.1, ihracatçı ülke ve ürün için ortalama emisyon yoğunluğuna “proportionately designed mark-up” eklenmesini öngörür. Bu ek pay, veri sağlamayan veya gerçek emisyonunu doğrulatmayan üreticinin varsayılan değer üzerinden sistematik avantaj elde etmesini önlemeyi ve SKDM’nin çevresel bütünlüğünü korumayı amaçlar.
Mark-up seviyesi Komisyonun m.7/7 kapsamında kabul ettiği uygulama düzenlemelerinde belirlenir. Şirket internette gördüğü eski geçiş dönemi yüzdelerini otomatik olarak kesin dönem hesabına uygulamamalıdır; ilgili yıl ve ürün için yürürlükteki resmi değeri kullanmalıdır.
Bu nedenle varsayılan değer çoğu düşük emisyonlu tesis için muhafazakâr olabilir. Türk üretici gerçek emisyonunun Komisyon varsayılanından düşük olduğunu gösterebiliyorsa doğrulama maliyetine rağmen daha az sertifika gerektiren gerçek değer yöntemi ekonomik avantaj yaratabilir.
İhracatçı Ülke İçin Güvenilir Veri Yoksa 10 Ülke Kuralı
2025/2083 değişikliğinin dikkat çeken hükümlerinden biri, belirli bir ürün için ihracatçı ülkeye uygulanabilir güvenilir veri bulunmadığında ne olacağını düzenler. Bu durumda varsayılan değer, güvenilir veri bulunan en yüksek emisyon yoğunluğuna sahip 10 ihracatçı ülkenin ortalama emisyon yoğunluğuna dayanır.
Bu yöntem bilinçli olarak muhafazakârdır. Veri bulunmayan ülkeye küresel ortalama veya en iyi performans değeri verilmez; karbon kaçağı riskini önlemek için yüksek emisyonlu ihracatçıların ortalaması kullanılır. Böylece gerçek verisini paylaşmayan tedarikçinin mali avantaj kazanması engellenir.
Türkiye için ürün bazında güvenilir ülke verisinin geliştirilmesi yalnız tek bir şirketin değil sektörün rekabetçiliğini etkileyebilir. Sektör birlikleri ve kamu kurumlarının güvenilir veri kalitesini artırması varsayılan değerlerin ülke gerçekliğine yaklaşmasını destekler.
Gerçek Emisyon mu, Varsayılan Değer mi Daha Avantajlı?
Bunun tek bir cevabı yoktur. Karar dört ana unsura bağlıdır: tesisin gerçek emisyon yoğunluğu, resmi varsayılan değer, doğrulama/veri maliyeti ve üçüncü ülkede ödenen karbon fiyatının indirime konu edilip edilmeyeceği.
Gerçek emisyon yoğunluğu varsayılan değerden belirgin düşükse, gerçek yöntem daha az SKDM sertifikası gerektirebilir. Buna karşılık küçük hacimli, veri sistemi zayıf veya emisyonu varsayılan değerden yüksek tesis için varsayılan değer idari olarak daha kolay olabilir.
Ancak şirket yalnız bir yılın sertifika maliyetine bakmamalıdır. AB müşterileri tedarikçi seçiminde ürün karbon verisini talep edebilir. Doğrulanmış gerçek emisyon, SKDM maliyetinin ötesinde ticari şeffaflık ve düşük karbonlu ürün pazarlaması açısından değer yaratabilir.
Basitleştirilmiş Karşılaştırma Örneği
Varsayılan emisyon yoğunluğunun 2,0 tCO2e/ton ürün, Türk tesisinin doğrulanmış gerçek emisyonunun 1,2 tCO2e/ton olduğu varsayılsın. 10.000 ton ithalatta aradaki 0,8 tCO2e/ton fark, ücretsiz tahsisat ve diğer düzeltmelerden önce 8.000 sertifikaya kadar hesap farkı doğurabilir. Sertifika fiyatı 75 avro civarında olduğunda fark yüz binlerce avroya ulaşabilir.
Bu yalnız yöntemin ekonomik etkisini anlatan basitleştirilmiş örnektir; gerçek SKDM hesabında ürün, sektör, doğrudan/dolaylı emisyon, öncül girdiler, ücretsiz tahsisat ve karbon fiyatı indirimi gibi tüm yasal parametreler uygulanır.
Gerçek Emisyon Neden Doğrulanmak Zorunda?
2025/2083 değişikliği açık bir ayrım kurmuştur: yıllık SKDM beyanı gerçek veya varsayılan değer kullanabilir; doğrulama zorunluluğu gerçek emisyon değeri kullanılan hâlde uygulanır. m.8 uyarınca doğrulayıcı, m.18 kapsamında akredite olmalı ve Ek VI ilkelerine göre çalışmalıdır.
Doğrulama yalnız sonuç değerinin makul görünmesine bakmaz. Veri kaynağı, sistem sınırı, sayaçlar, faaliyet verileri, emisyon faktörleri, öncül girdiler ve hesap dosyası incelenir. Bu nedenle gerçek emisyon seçimini yıl sonunda yapmak yerine tesisin veri sistemi dönem başında doğrulanabilir tasarlanmalıdır.
Türkiye’de Ödenen Karbon Fiyatı İndirimi Hangi Yöntemde Mümkün?
Güncel Tüzük m.9, üçüncü ülkede fiilen ödenen karbon fiyatı nedeniyle sertifika sayısında indirim talebini gömülü emisyonların gerçek emisyona dayanması şartına bağlar. Bu, gerçek emisyon yönteminin ekonomik analizinde önemli bir unsurdur.
Türk tesis Türkiye ETS kapsamında gerçekten karbon bedeli ödüyorsa, m.9 ispat şartlarını karşılaması hâlinde bu maliyet SKDM sertifika yükümlülüğünü azaltabilir. Ayrıntılı ispat için SKDM’de Türkiye’de Ödenen Karbon Fiyatı Düşülebilir mi? rehberi incelenebilir.
Türk Üretici Hangi Yöntemi Seçmeden Önce Ne Yapmalı?
- Ürünün Ek I kapsamındaki CN kodunu doğrulayın.
- Komisyonun yürürlükteki ülke/ürün varsayılan değerini tespit edin.
- Tesisin SKDM metodolojisine göre yaklaşık gerçek emisyon yoğunluğunu hesaplayın.
- Doğrulama ve veri sistemi maliyetini belirleyin.
- AB müşterisinin yıllık ithalat hacmini ve sertifika maliyetini senaryolaştırın.
- Türkiye’de ödenmiş karbon fiyatı indiriminin mümkün olup olmadığını değerlendirin.
- Gerçek emisyon avantajlıysa doğrulama dosyasını raporlama dönemi başında kurun.
Kararı yalnız sürdürülebilirlik ekibi değil, satış, finans, üretim ve hukuk ekipleri birlikte vermelidir. Yöntem seçimi hem maliyet hem müşteri sözleşmesi hem veri paylaşımı sonucunu etkiler.
AB Müşterisi Varsayılan Değer Kullanmak İsterse Türk Üretici Ne Yapabilir?
SKDM yıllık beyanının hukuki sorumluluğu yetkilendirilmiş AB beyan sahibindedir. Türk üretici gerçek verisini sunmuş olsa dahi müşterinin hangi yasal yöntemi kullanacağı beyan sahibi sorumluluğundadır. Ancak taraflar tedarik sözleşmesinde gerçek emisyon verisinin kullanılması, doğrulama giderleri ve veri teslim tarihlerini kararlaştırabilir.
AB müşterisi yüksek varsayılan değer nedeniyle ek sertifika maliyetini Türk tedarikçinin fiyatından düşmek istiyorsa, Türk üretici gerçek ve doğrulanmış daha düşük emisyonunu sunarak maliyet tartışmasını somut veriye taşıyabilir.
Yıllık Beyan Dosyasında Kayıt Saklama
Tüzük m.7/5, gömülü emisyon hesabına ilişkin kayıtların yeterince ayrıntılı tutulmasını ister. Kayıtlar, gerektiğinde m.18 uyarınca akredite doğrulayıcının emisyonu doğrulamasına ve Komisyon/yetkili makamın m.19 kapsamında yıllık beyanı incelemesine imkan vermelidir.
Türk tesis, hesap tablosunun nihai PDF’ini saklamakla yetinmemeli; kaynak fatura, sayaç, üretim, laboratuvar ve öncül girdi verilerine kadar denetim izi kurmalıdır.
Sık Sorulan Sorular
1. SKDM’de gerçek emisyon kullanmak zorunlu mu?
Elektrik dışındaki mallarda m.7/2, gerçek emisyon veya resmi varsayılan değer kullanımına izin verir; somut ürün ve uygulama kuralları kontrol edilmelidir.
2. Varsayılan değeri şirket kendisi belirleyebilir mi?
Hayır. Varsayılan değer Komisyonun Ek IV ve m.7/7 kapsamında belirlediği resmi değerdir.
3. Varsayılan değere neden ek pay konur?
Çevresel bütünlüğü korumak ve gerçek veri vermeyen üreticinin sistematik avantaj elde etmesini önlemek için orantılı mark-up eklenir.
4. Türkiye için güvenilir ürün verisi yoksa ne olur?
İlgili mal için güvenilir verisi bulunan en yüksek emisyon yoğunluğuna sahip 10 ihracatçı ülkenin ortalaması esas alınabilir.
5. Gerçek emisyon kullanırsam doğrulama gerekir mi?
Evet. m.8 uyarınca gerçek gömülü emisyon akredite doğrulayıcı tarafından doğrulanır.
6. Varsayılan değer kullanırsam doğrulama gerekir mi?
2025/2083 değişikliğinde doğrulama zorunluluğu gerçek değerlerin kullanıldığı hâle bağlanmıştır.
7. Gerçek emisyon her zaman daha ucuz mu?
Hayır. Tesisin gerçek emisyonu, varsayılan değer, doğrulama maliyeti ve ithalat hacmi birlikte karşılaştırılmalıdır.
8. Kurumsal karbon ayak izi raporunu doğrudan SKDM’de kullanabilir miyim?
SKDM’nin ürün, proses, öncül girdi ve sistem sınırı kuralları ayrıdır; kurumsal rapor tek başına SKDM emisyon hesabı değildir.
9. Türkiye’de ödediğim karbon fiyatını varsayılan değerle düşebilir miyim?
Güncel m.9, üçüncü ülke karbon fiyatı indirimini gömülü emisyonun gerçek emisyon temelinde belirlendiği hâle bağlar.
10. Yöntem seçimi sözleşmeye yazılmalı mı?
AB alıcısıyla veri, doğrulama, maliyet ve hangi yöntemin kullanılacağı konusunda açık sözleşme hükmü uyuşmazlık riskini azaltır.
Resmî Kaynaklar
- EUR-Lex – 2023/956 sayılı SKDM Tüzüğü, m.7 ve Ek IV
- EUR-Lex – 2025/2083 sayılı değişiklik Tüzüğü
- Avrupa Komisyonu – CBAM Definitive Regime
- T.C. Ticaret Bakanlığı – 2026 SKDM Kesin Dönem Rehberleri
Hukukçu İncelemesi ve E-E-A-T Bilgisi
Yazar: Av. Halil Bakırcı – Mersin Barosu Sicil No: 3472
İnceleyen: Av. Emirhan Keskin – Mersin Barosu Sicil No: 5507
Son mevzuat kontrolü: 15 Eylül 2026
Bu içerik genel hukuki bilgilendirme amacı taşır. Somut malda CN kodu, tesis ve üretim rotası, Komisyon varsayılan değeri, gerçek emisyon hesabı, doğrulama maliyeti ve üçüncü ülke karbon fiyatı birlikte değerlendirilmelidir.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
