Spor Kulüpleri Üst Kuruluşu Nasıl Kurulur? Federasyon ve Konfederasyon | 7405 m.12
Kısa ve net cevap
7405 sayılı Spor Kulüpleri ve Spor Federasyonları Kanunu m.12 uyarınca amatör spor faaliyetlerinde bulunan spor kulüpleri ve spor anonim şirketleri, il sınırları içinde en az on beş spor kulübü veya spor anonim şirketinin bir araya gelmesiyle “federasyon”; en az on beş federasyonun bir araya gelmesiyle ise “konfederasyon” kurabilir. Buradaki federasyon, 7405 m.26 ve devamında düzenlenen ulusal spor federasyonu değildir; spor kulüpleri ve spor anonim şirketlerinin oluşturduğu “üst kuruluş” niteliğindedir.
Üst kuruluş, kuruluş bildirimi, tüzük ve gerekli diğer belgelerle Gençlik ve Spor Bakanlığına başvurur ve ancak Bakanlıkça tescilden sonra özel hukuk tüzel kişiliği kazanır. Genel kurul, yönetim kurulu ve denetim kurulu zorunlu organlardır. Seçimden sonra organlara seçilen asıl ve yedek üyeler otuz gün içinde Bakanlığa bildirilir. Üye sayısı kanuni asgari sınırın altına düşerse eksikliği gidermek için altı ay süre vardır; bu sürede tamamlanmazsa üst kuruluşun varlığı kendiliğinden sona erer.
7405 sayılı Kanunda “üst kuruluş” ne anlama gelir?
7405 m.12, amatör spor alanında faaliyet gösteren spor kulüpleri ve spor anonim şirketlerinin birlikte örgütlenmesine imkan tanır. Kanunun bu maddesinde kullanılan “federasyon” ve “konfederasyon” ifadeleri, m.26 ve devamındaki ulusal spor federasyonlarıyla karıştırılmamalıdır. Madde 26’daki spor federasyonları kanunla veya Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle kurulur ve belirli spor dallarının ulusal örgütlenmesini yürütür. Madde 12’deki federasyon ise spor kulüpleri ve spor anonim şirketlerinin oluşturduğu özel hukuk üst kuruluşudur.
Bu ayrım yalnız isim bakımından değil, yetki bakımından da belirleyicidir. Üst kuruluşlar kuruluş amaçları doğrultusunda faaliyet gösterebilir; ancak ulusal spor federasyonunun izin vermediği görev ve yetkileri doğrudan veya dolaylı kullanamaz. Lig düzenlemek, lisans vermek, federasyonun münhasır sportif yetkisini üstlenmek gibi işlemler yalnız adında “federasyon” bulunması nedeniyle m.12 üst kuruluşuna geçmez.
Üst kuruluş modeli özellikle ortak altyapı, eğitim, tesis kullanımı, kulüpler arası koordinasyon, yerel spor politikası, ortak proje ve benzeri alanlarda kurumsal temsil sağlayabilir. Tüzük hazırlanırken bu amaçlar somutlaştırılmalı; ulusal federasyonun sportif düzenleme alanına müdahale eden ifadelerden kaçınılmalıdır.
Üst kuruluş federasyonu kurmak için kaç spor kulübü gerekir?
Madde 12/1’e göre il sınırları içerisinde en az on beş spor kulübü veya spor anonim şirketi bir araya gelerek federasyon kurabilir. Hüküm kurucuların yalnız spor kulübü olmasını şart koşmaz; amatör spor faaliyetlerinde bulunan spor anonim şirketleri de kurucu üye olabilir. Kulüp ve şirketler birlikte de on beş sayısını tamamlayabilir.
Kanun “il sınırları içerisinde” ifadesini kullanır. Bu nedenle kuruluş planında üyelerin merkez ve tescil bilgilerinin aynı il ölçeğindeki yapıyla uyumu kontrol edilmelidir. Birden çok ilde yerleşik kuruluşları tek m.12 federasyonunda toplayarak asgari sayı şartını kağıt üzerinde tamamlama yaklaşımı kanundaki il sınırı düzenlemesiyle bağdaşmaz.
Kurucu üyenin geçerli spor kulübü veya spor anonim şirketi statüsünün bulunması gerekir. Tescili iptal edilmiş, sona ermiş veya tüzel kişiliği bulunmayan yapı kurucu sayısına dahil edilemez. Bu nedenle kuruluş bildirimi öncesinde her kurucu üyenin Bakanlık ve gerekiyorsa federasyon kayıtları güncel şekilde doğrulanmalıdır.
Konfederasyon kurmak için kaç federasyon gerekir?
Aynı fıkra, en az on beş federasyonun bir araya gelmesiyle konfederasyon kurulabileceğini düzenler. Buradaki federasyonlar m.12 kapsamında kurulmuş üst kuruluş federasyonlarıdır. Konfederasyon, kulüplerin doğrudan bir araya gelmesiyle değil, federasyon düzeyindeki üst kuruluşların birleşmesiyle oluşur.
Konfederasyon kurulurken kurucu federasyonların tüzel kişiliği, tescil durumu, üye sayısı ve varlığının devam edip etmediği incelenmelidir. Federasyonlardan birinin asgari üye sayısını kaybetmesi ve altı aylık tamamlama süresinde eksikliği giderememesi onun kendiliğinden sona ermesine yol açabileceğinden, konfederasyonun kendi asgari üye sayısı da etkilenebilir.
Tüzükte federasyon üyeliğinin kabulü, üyelikten ayrılma, çıkarılma, aidat ve temsil esasları açık düzenlenmelidir. Ancak tüzük, kanundaki on beş üyelik asgari eşiği ortadan kaldıramaz veya daha düşük sayıyla tüzel kişiliğin sürmesini sağlayamaz.
Üst kuruluş ne zaman tüzel kişilik kazanır?
7405 m.12/2’ye göre kuruluş bildirimi, tüzük ve gerekli diğer belgelerle Gençlik ve Spor Bakanlığına başvurulur. Üst kuruluş, Bakanlık tarafından tescil edildikten sonra özel hukuk tüzel kişiliği kazanır. Dolayısıyla kurucuların kendi aralarında tüzüğü imzalaması tek başına tüzel kişiliğin doğması için yeterli değildir.
Tescil öncesi dönemde yapılacak sözleşmelerde “kurulacak federasyon” adına hareket edilmesi temsil ve sorumluluk sorunları doğurabilir. Banka hesabı, kira, personel, hizmet alımı veya bağlayıcı proje sözleşmesi gibi işlemler mümkün olduğunca tescil sonrasına bırakılmalı; zorunlu hazırlık işlemlerinde ise kimin hangi sıfatla borç altına girdiği açıkça gösterilmelidir.
Başvuru belgelerinde kurucu üye listesi, yetkili organ kararları, tüzük, adres ve temsil bilgileri arasında çelişki bulunmamalıdır. Bir kurucu kulübün yetkisiz kişi tarafından temsil edilmesi veya organ kararının bulunmaması kuruluş iradesine ilişkin uyuşmazlık yaratabilir.
Üst kuruluşun zorunlu organları nelerdir?
Madde 12/3 uyarınca üst kuruluşun zorunlu organları genel kurul, yönetim kurulu ve denetim kuruludur. Bu üç organın tüzükte oluşumu, görevleri, toplantı ve karar düzeni açık biçimde gösterilmelidir. Zorunlu organlardan birinin fiilen veya hukuken oluşturulmaması kurumsal işleyişi sakatlar.
Madde 12/4 ayrıca disiplin, divan, bilim ve sağlık, eğitim, mali, sicil, basın ve halkla ilişkiler gibi başka organların oluşturulmasına izin verir. Liste sınırlı değildir; kuruluş amacına uygun başka kurullar da kurulabilir. Ancak ihtiyari organlara zorunlu organların görev, yetki ve sorumlulukları devredilemez.
Örneğin mali kurulun bütçe hazırlığına teknik destek vermesi mümkündür; fakat genel kurulun kanunen kullanması gereken temel karar yetkisi “mali kurul kararı” adı altında devredilemez. Aynı şekilde divan kurulunun toplantıyı yönetmesi, yönetim kurulunun sürekli temsil yetkisini ortadan kaldırmaz.
Seçilen organ üyeleri kaç gün içinde Bakanlığa bildirilir?
Üst kuruluş, genel kurulca yapılan seçimi izleyen otuz gün içinde yönetim kurulu, denetim kurulu ve varsa diğer organlara seçilen asıl ve yedek üyeler hakkındaki bilgileri ve dayanak belgeleri Bakanlığa bildirmek zorundadır. Süre seçim tarihinden itibaren işler.
Bildirim yalnız isim listesi göndermekten ibaret değildir; m.12/5 dayanak belgelerden de söz eder. Genel kurul tutanağı, seçim sonuçları, görev dağılımı ve Bakanlığın ikincil mevzuatında istenen diğer belgeler başvuru dosyasına eklenmelidir. Asıl-yedek ayrımı açık gösterilmelidir.
Daha sonra istifa, ölüm, üyelik kaybı veya başka nedenle organ yapısı değişirse yeni durum da ilgili mevzuata göre güncellenmelidir. Bakanlık sicili ile fiili yönetim arasında uzun süre fark bulunması temsil ve tebligat süreçlerinde ciddi sorun yaratır.
Üye sayısı on beşin altına düşerse ne olur?
Madde 12/6, federasyon ve konfederasyon için koruyucu fakat süreli bir düzenleme getirir. Üye sayısı kanunda öngörülen asgari sayının altına düşerse kuruluşa eksikliği tamamlamak üzere altı aylık süre tanınır. Bu süre içinde gerekli sayı tamamlanamazsa üst kuruluşun varlığı kendiliğinden sona erer.
Bu sonuç için ayrıca mahkeme kararı veya yeni bir fesih genel kurulu şartı kanun metninde öngörülmemiştir. Bu nedenle üyelik değişiklikleri yalnız idari kayıt meselesi değildir; tüzel kişiliğin devamına doğrudan etki eder. Yönetim kurulu güncel üye sayısını sürekli takip etmelidir.
Üye sayısının alt sınırın altına düştüğü tarihin doğru tespiti de önemlidir. İstifa bildirimi, çıkarma kararı veya üye federasyonun kendiliğinden sona ermesi gibi olaylarda hukuki sonuç tarihi belgelenmeli; altı aylık sürenin başlangıcı belirsiz bırakılmamalıdır.
Üst kuruluşlar ulusal spor federasyonunun yetkilerini kullanabilir mi?
Hayır. Madde 12/7’ye göre üst kuruluşlar kuruluş amaçları dışında faaliyette bulunamaz ve bu kapsamda kurulan üst kuruluşlar, spor federasyonlarının izni olmaksızın onların görev ve yetkilerini doğrudan veya dolaylı kullanamaz. Bu hüküm, m.12 üst kuruluşu ile m.26’daki ulusal spor federasyonunun sınırını korur.
Örneğin bir üst kuruluşun kulüpler arasında eğitim semineri, ortak altyapı projesi veya tesis kullanımı organizasyonu yürütmesi tüzük amacına uygun olabilir. Buna karşılık sporcu lisanslama, resmi lig düzenleme, ulusal şampiyona statüsü verme veya federasyon disiplin yetkisini kullanma gibi işlemler ilgili ulusal federasyon yetki alanına girebilir.
Tüzükte “tüm sportif faaliyetleri düzenler” gibi sınırsız ifadeler yerine faaliyet alanı açık ve kanuna uygun çizilmelidir. Gerekli yerde ulusal federasyon izni alınmalı ve izin kapsamı yazılı belgelenmelidir.
Türk Medenî Kanunu ve Dernekler Kanunu üst kuruluşlara nasıl uygulanır?
Madde 12/8, genel kurul, yönetim kurulu ve denetim kurulunun oluşumu, toplanması, görev ve yetkileri, tutulacak defterler ve kararlar hakkında 4721 sayılı Türk Medenî Kanunu ve 5253 sayılı Dernekler Kanununun ilgili hükümlerinin uygulanacağını düzenler. Bu gönderme, 7405’in özel hükümlerini tamamlar.
Dolayısıyla çağrı, gündem, toplantı ve karar yeter sayıları, organların görev çerçevesi ve defter düzeni değerlendirilirken yalnız m.12’ye bakılmaz. 7405’in açık hükmü öncelikle uygulanır; boşluk bulunan alanda gönderme yapılan genel hükümler ve üst kuruluş tüzüğü devreye girer.
Tüzük hazırlanırken genel dernek tüzüğünün adı değiştirilerek kullanılması yeterli değildir. Spor üst kuruluşuna özgü kurucu yapısı, federasyon/konfederasyon ayrımı, Bakanlık tescili, otuz günlük organ bildirimi, altı aylık tamamlama süresi ve ulusal federasyon yetki sınırı açıkça işlenmelidir.
Üst kuruluş kuruluş dosyası nasıl hazırlanmalıdır?
Kuruluş dosyasının ilk bölümü kurucu üyelerin yetkisini göstermelidir. Her spor kulübü veya spor anonim şirketinin güncel tescil belgesi, üst kuruluşa katılma yönündeki yetkili organ kararı ve temsilcinin yetki belgesi hazırlanmalıdır. Kurucu sayısı ve il sınırı şartı listede açıkça doğrulanmalıdır.
İkinci bölüm tüzüktür. Tüzükte ad, merkez, amaç ve faaliyet alanı, üyeliğe kabul ve ayrılma, aidat, genel kurulun oluşumu, yönetim ve denetim kurullarının yapısı, seçimi, görev süresi, toplantı ve karar usulü, mali hükümler, fesih ve tasfiye esasları bulunmalıdır. İhtiyari kurullar düzenlenecekse bunların zorunlu organ yetkilerini devralamayacağı yapı korunmalıdır.
Üçüncü bölüm tescil sonrası uyum planıdır. İlk genel kurul takvimi, Bakanlığa otuz günlük organ bildirimi, defter tasdikleri, banka hesabı, mali kayıt sistemi, tebligat adresi ve ulusal spor federasyonlarıyla ilişki çerçevesi daha kuruluş aşamasında belirlenmelidir. Böylece tüzel kişilik kazanıldıktan sonra boşluk oluşmaz.
Kuruluş öncesi kontrol listesi
- Kurulacak yapının m.12 üst kuruluşu mu yoksa m.26 spor federasyonu mu olduğu doğru belirlenir.
- Federasyon için aynı il sınırları içindeki en az 15 uygun kurucu üye doğrulanır.
- Konfederasyon için en az 15 m.12 federasyonunun tescil durumu kontrol edilir.
- Her kurucunun katılma kararı ve temsil yetkisi belgelenir.
- Tüzükte amaç, üyelik, organlar, mali düzen ve fesih hükümleri 7405’e uygun kurulur.
- Kuruluş bildirimi ve gerekli belgeler Bakanlığa sunulur.
- Tüzel kişiliğin ancak Bakanlık tesciliyle kazanıldığı gözetilir.
- Genel kurul seçiminden sonra 30 günlük organ bildirimi takvime alınır.
- Üye sayısının asgari sınırın altına düşmesi halinde altı aylık tamamlama süresi izlenir.
- Ulusal spor federasyonunun görev ve yetkileri izinsiz kullanılmaz.
İlgili rehberler
- Spor kulübü nasıl kurulur? – 7405 m.3
- Spor kulübünün zorunlu organları – 7405 m.5
- Elektronik genel kurul – 7405 m.7
- Kamu yararına çalışan spor kulübü – 7405 m.11
- Spor Hukuku genel rehberi
- Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu iletişim
Resmî kaynaklar
- Adalet Bakanlığı UYAP Mevzuat – 7405 sayılı Kanun
- 4721 sayılı Türk Medenî Kanunu
- 5253 sayılı Dernekler Kanunu
- Gençlik ve Spor Bakanlığı – Mevzuat
Sık Sorulan Sorular
Spor kulüpleri federasyonu kurmak için kaç üye gerekir?
En az on beş spor kulübü veya spor anonim şirketinin aynı il sınırları içinde bir araya gelmesi gerekir.
Spor anonim şirketi üst kuruluşa kurucu olabilir mi?
Evet. Amatör spor faaliyetlerinde bulunan spor anonim şirketleri m.12 kapsamındaki federasyonun kurucuları arasında yer alabilir.
Konfederasyon kaç federasyonla kurulur?
En az on beş federasyonun bir araya gelmesi gerekir.
Üst kuruluş tüzük imzalanınca tüzel kişi olur mu?
Hayır. Bakanlık tarafından tescil edildikten sonra özel hukuk tüzel kişiliği kazanır.
Zorunlu organlar hangileridir?
Genel kurul, yönetim kurulu ve denetim kurulu zorunlu organlardır.
Disiplin veya bilim kurulu kurulabilir mi?
Evet. Ama bu kurullara zorunlu organların görev, yetki ve sorumlulukları devredilemez.
Organ seçimi Bakanlığa kaç günde bildirilir?
Genel kurul seçiminden itibaren otuz gün içinde asıl ve yedek üyeler ile dayanak belgeler Bakanlığa bildirilir.
Üye sayısı 15’in altına düşerse kuruluş hemen sona erer mi?
Hayır. Eksikliği tamamlamak için altı ay süre verilir; süre içinde gerekli sayı tamamlanmazsa varlık kendiliğinden sona erer.
Üst kuruluş resmi spor federasyonunun yetkilerini kullanabilir mi?
İlgili spor federasyonunun izni olmadan onun görev ve yetkilerini doğrudan veya dolaylı kullanamaz.
Üst kuruluşlarda Dernekler Kanunu uygulanır mı?
Evet. 7405 m.12/8’de belirtilen organ, toplantı, defter ve karar konularında Türk Medenî Kanunu ve Dernekler Kanununun ilgili hükümleri uygulanır.
Yazar: Av. Halil Bakırcı – Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu, Mersin.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
