İl Hayvanları Koruma Kurulunun Görevleri Nelerdir? | Yönetmelik m.6 (2026)

İl Hayvanları Koruma Kurulu Hangi Mevzuata Göre Görev Yapar?

İl Hayvanları Koruma Kurulu 5199 sayılı Hayvanları Koruma Kanununun il düzeyindeki uygulama mekanizmalarından biridir. Kurulun güncel görevleri, 13 Aralık 2024 tarihli ve 32751 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Hayvanların Korunması Hakkında Uygulama Yönetmeliğinin 6. maddesinde ayrıntılı biçimde düzenlenmiştir. 2024 düzenlemesi, sahipsiz hayvanların bakımevine alınması, doğal yaşam alanları, rehabilitasyon, sahiplendirme, denetim ve yerel yönetimlerin sorumlulukları bakımından önceki uygulamaya göre daha ayrıntılı bir görev paylaşımı kurmuştur.

Kurul, tek başına her işlemi yapan bir icra birimi değildir. Yerel yönetimler Yönetmelik m.7’deki toplama, bakımevi, rehabilitasyon ve barındırma görevlerini yerine getirir; Doğa Koruma ve Milli Parklar İl Şube Müdürlüğü m.5 kapsamında denetim, izin, sekretarya ve yaptırım görevlerini yürütür; Kurul ise il genelindeki planlama, koordinasyon, yeterlilik değerlendirmesi, bazı tesislerin çalışma izinleri ve sahiplenme sınırları gibi stratejik ve bağlayıcı karar alanlarında görev yapar.

Bu ayrım, özellikle “Kurul karar verdi, belediye ne yapmak zorunda?” veya “Bir bakımevinin iznini kim iptal eder?” sorularında önemlidir. Somut işlemde Yönetmelikte hangi makamın karar vermeye, hangisinin uygulamaya ve hangisinin denetlemeye yetkili olduğu ayrı ayrı belirlenmelidir. Kurulun m.6 kapsamındaki kararları, İl Şube Müdürlüğünün m.5 görevleriyle ve belediyenin m.7 görevleriyle birlikte okunmalıdır.

Sahipsiz Hayvanların Toplanması ve Bakımevine Alınmasında Kurulun Rolü Nedir?

Yönetmelik m.6, Kurula hayvanların korunması ve mevcut sorunların çözümü için gerekli kararları alma ve kurumlar arası koordinasyonu sağlama görevi verir. Bu kapsamda sahipsiz veya güçten düşmüş hayvanların toplanması, bakımevine getirilmesi, rehabilite edilmesi, barındırılması ve sahiplendirilmesi süreçlerinin il genelinde uyumlu yürütülmesi hedeflenir. Kurul, her bir hayvanı fiilen toplamaz; bu görev yerel yönetimlerin m.7 kapsamındaki operasyonel sorumluluğudur.

Koordinasyonun hukuki önemi, bir ilçenin bakımevi bulunmaması veya mevcut tesisin kapasitesinin yetersiz kalması gibi durumlarda ortaya çıkar. Yönetmelik, bakımevi bulunmayan yerel yönetimlerin topladıkları hayvanları en yakın bakımevine götürmesini öngörür. Kurulun il genelindeki kapasiteyi, tesis dağılımını ve kurumların görevlerini birlikte değerlendirmesi bu nedenle yalnızca tavsiye niteliğinde bir toplantı faaliyeti değildir; hayvanların mevzuata uygun biçimde nerede barındırılacağı ve hangi kurumun hangi yükümlülüğü yerine getireceği bakımından somut sonuç doğurabilir.

Kurulun koordinasyon yetkisi, sahipsiz hayvanların gelişigüzel biçimde başka ilçe veya bölgeye bırakılmasına dayanak oluşturmaz. Hayvanların toplanması, taşınması, bakımevine kabulü, rehabilitasyonu ve kayıtları Yönetmelikteki usullere uygun yürütülmelidir. Belediyeler, İl Şube Müdürlüğü ve kurul arasında yapılacak yazışmalarda hayvan sayısı, kapasite, sevk edilen tesis, rehabilitasyon durumu ve sahiplendirme verilerinin açık biçimde kayda geçirilmesi gerekir.

Kurul Hayvan Bakımevi ve Hayvan Hastanesi Kurulmasını Destekler mi?

Yönetmelik m.6’ya göre Kurulun görevlerinden biri, ilde hayvanların korunması amacıyla hayvan bakımevleri ve hayvan hastanelerinin kurulmasını desteklemek, geliştirmek ve faaliyetlerini denetlemektir. Bu görev, tesislerin yalnızca sayısal olarak artırılmasıyla sınırlı değildir. Bakımevinin Yönetmelik m.17-19’daki yer seçimi, fiziki birimler, hijyen, karantina, hayvan başına alan, atık, veteriner hizmeti ve güvenlik şartlarını sağlaması gerekir.

Kurulun “destekleme ve geliştirme” görevi; kapasite eksikliği, veteriner hekim ihtiyacı, ayrı karantina veya müşahede alanı bulunmaması, doğal yaşam alanı kurulması gereksinimi ve sahiplendirme süreçlerinin geliştirilmesi gibi konuları kapsayabilir. Ancak tesisin yer seçimi uygunluk belgesini ve çalışma izin belgesini düzenleyen makam Yönetmelik m.5 uyarınca İl Şube Müdürlüğüdür. Kurulun değerlendirme ve kararları bu izin sürecini etkileyebilir, fakat yetkiler birbirine karıştırılmamalıdır.

Bir tesis hakkında uyuşmazlık çıktığında “kurul destekledi” veya “belediye kurdu” şeklindeki tek başına açıklamalar yeterli değildir. Tesisin yer seçimi uygunluk belgesi, çalışma izin belgesi, kapasitesi, sorumlu veteriner hekim kaydı, denetim tutanakları ve varsa kurul kararları birlikte incelenmelidir. Yönetmeliğin öngördüğü fiziki standartlar sağlanmıyorsa tesisin kamuya ait olması aykırılığı ortadan kaldırmaz.

Kurulun 5 ve 10 Yıllık Plan Yapma Görevi Ne Anlama Gelir?

Yönetmelik m.6, Kurula ilde hayvanların korunması ve sahipsiz hayvan sorunlarının çözümü için beş ve on yıllık planlar ile yıllık hedefler oluşturma görevi verir. Bu düzenleme, hayvan bakımevi ve doğal yaşam alanı politikasının yalnızca günlük ihbarlara verilen tepkilerle yürütülmemesini amaçlar. İldeki tahmini sahipsiz hayvan popülasyonu, mevcut tesis kapasitesi, kısırlaştırma ve sahiplendirme verileri, veteriner personel durumu, bütçe ve yeni yatırım ihtiyacı uzun dönemli olarak planlanmalıdır.

Planların somutlaştırılması için yıllık hedefler önemlidir. Örneğin belirli bir yıl içinde yeni bakımevi birimlerinin devreye alınması, doğal yaşam alanının tamamlanması, kapasitenin artırılması, rehabilitasyon ve sahiplendirme oranlarının yükseltilmesi ya da mobil kısırlaştırma hizmetlerinin planlanması gibi hedefler kurul kararlarına yansıtılabilir. Bu hedeflerin uygulanması ise görevli belediyeler ve diğer kamu kurumlarının kendi yasal yetki ve bütçe sorumlulukları içinde gerçekleştirilir.

Plan kararlarının mevcut kapasite ve bütçe verileriyle desteklenmesi gerekir. Özellikle 5199 sayılı Kanunda ve 2024 Yönetmeliğinde belirli yerel yönetimlere hayvan bakımevi ve doğal yaşam alanı için kaynak ayırma yükümlülükleri getirilmiştir. Kurulun planlama faaliyeti, bu yasal mali yükümlülükleri ortadan kaldırmaz; aksine tesis yeterliliği değerlendirmesinde bütçe ve yatırım ihtiyacının somutlaştırılmasına hizmet eder.

Kurul Hayvan Bakımevinin Çalışma İznini İptal Edebilir mi?

Yönetmelik m.6’nın en güçlü idari yetkilerinden biri, mevzuata aykırılığı tespit edilen ve verilen süre içinde eksikliklerini gidermeyen tesisler bakımından çalışma izninin iptaline ve hayvanların uygun başka bir tesise nakline ilişkin karar alınabilmesidir. Bu yetkinin kullanılabilmesi için aykırılığın somut biçimde tespit edilmesi, eksikliğin giderilmesi için mevzuata uygun süreç işletilmesi ve kararın dayanağının açıkça gösterilmesi gerekir.

Çalışma izninin iptali, işletmenin faaliyetini doğrudan etkileyen ağır bir idari işlemdir. Bu nedenle denetim tutanağı, tespit edilen eksiklik, eksikliğin giderilmesi için tanınan süre, tebligat, yapılan ikinci kontrol ve kurul kararının gerekçesi dosyada bulunmalıdır. “Hayvan refahı uygun değil” şeklinde soyut bir ifade yerine hangi Yönetmelik hükmünün hangi somut nedenle ihlal edildiği belirtilmelidir.

İzin iptali kararı hayvanların ortada bırakılması sonucunu doğuramaz. Yönetmelik, bu tür durumda hayvanların mevzuata uygun başka bir tesise naklini de öngörür. Nakil sırasında hayvanların sayısı, kimlik bilgileri, sağlık durumu, sevk tarihi ve kabul eden tesis kayıt altına alınmalıdır. İptal kararı idari yargı denetimine konu olduğunda hem yaptırımın maddi sebebi hem de izlenen usul incelenir.

Bir Kişinin Bakımevinden Sahiplenebileceği Hayvan Sayısını Kim Belirler?

Yönetmelik m.6 uyarınca İl Hayvanları Koruma Kurulu, kişilerin hayvan bakımevlerinden sahiplenebileceği hayvan sayısını belirleyebilir. Bu yetki, özellikle bir kişinin çok sayıda hayvanı bir defada veya kısa aralıklarla sahiplenmesi nedeniyle hayvan refahı bakımından yeni riskler doğmasını önlemeye yöneliktir. Kurulun belirleyeceği sayı, il düzeyinde sahiplenme uygulamasında ilgili yerel yönetimler açısından ölçüt oluşturur.

Bu hüküm, her kişinin mutlaka aynı sayıda hayvan sahibi olabileceği anlamına gelmez. Bakımevinden sahiplendirme sırasında Yönetmelikteki kimliklendirme, kayıt, beyan ve varsa apartman/site yönetim planı gibi özel koşullar ayrıca uygulanır. Özellikle köpek sahiplenmesinde kat mülkiyeti yönetim planı ve yöneticinin izin belgesine ilişkin kurallar ayrı değerlendirilir. Ayrıca 5199 sayılı Kanun veya Yönetmelik uyarınca hayvan sahiplenmesi kısıtlanmış kişiler için kurulun genel sayısal sınırı uygulanmadan önce bu kısıt kontrol edilir.

Sahiplenme sınırı belirlenirken kararın açık, uygulanabilir ve eşitlik ilkesine uygun olması gerekir. Kararda sayının hangi gerekçeyle belirlendiği, farklı hayvan türleri veya özel durumlar için ayrı bir ölçüt bulunup bulunmadığı belirtilmelidir. Bakımevlerinin de kurul kararının güncel metnini sahiplendirme işlemlerinde esas alması gerekir.

Kurul Denetim Görevlerini Nasıl Dağıtır?

Yönetmelik m.6, hayvanların korunmasına ilişkin denetimlerin il genelinde etkin yürütülebilmesi için görev dağılımının yapılmasını Kurulun görevleri arasında sayar. Denetimin hukuki yetkisi Yönetmelik m.35 uyarınca Bakanlığa ait olmakla birlikte, Bakanlık bu yetkiyi mahallin en büyük mülki amirine devredebilir ve gerekli uzman personel denetimle görevlendirilebilir. Kurulun görev dağılımı bu yasal yetki çerçevesinde işletilir.

Denetim planlamasında ev hayvanı satış işletmeleri, hayvan bakımevleri, özel hayvan yaşamevleri, hayvan otel ve pansiyonları, veteriner sağlık kuruluşları, üretim tesisleri, eğitim yerleri ve hayvan sahipleri gibi farklı denetim grupları bulunmaktadır. Her tesis tipinin farklı mevzuat yükümlülüğü olduğundan denetim ekibinin alan bilgisi ve kullanılacak formun doğru seçimi önemlidir.

Kurulun görev dağılımı, denetim sonucunda idari yaptırım uygulamaya yetkili makamı kendiliğinden değiştirmez. Denetim tespiti, tutanak, idari yaptırım kararı ve tebligat süreçleri Yönetmelik m.36-38’e göre yürütülür. Bu nedenle kurul kararı, görevlendirme yazısı ve yaptırım kararı birbirinden ayrı idari belgeler olarak değerlendirilmelidir.

Bakımevi ve Doğal Yaşam Alanı Kapasitesinin Yeterli Olduğuna Kim Karar Verir?

Kurulun 2024 Yönetmeliğindeki kritik görevlerinden biri, ildeki hayvan bakımevleri ve doğal yaşam alanlarının sahipsiz hayvanların barındırılması bakımından yeterliliğini değerlendirmektir. Bu değerlendirme salt toplam metrekareye bakılarak yapılamaz. Yönetmelik m.19 ve 20’deki hayvan başına alan standartları, mevcut hayvan sayısı, rehabilitasyon kapasitesi, karantina/müşahede bölümleri, personel, veteriner hizmeti ve altyapı birlikte değerlendirilmelidir.

Kapasite yeterliliği mali yükümlülüklerle de bağlantılıdır. Yönetmelik m.7’de, bakımevi ve doğal yaşam alanı kapasitesi kurul tarafından yeterli görülünceye kadar ilgili yerel yönetimlerin 5199 sayılı Kanun uyarınca ayırması gereken kaynağın en az yüzde ellisini bu tesislerin yapımı ve kapasite artırımı için kullanmasına ilişkin hüküm yer almaktadır. Bu nedenle “yeterlilik” tespiti doğrudan bütçe kullanımının yönünü etkileyen hukuki sonuç doğurabilir.

Kurulun yeterlilik kararında veri temelli hareket etmesi gerekir. Belediyelerden gelen kapasite çizelgeleri, mevcut ve günlük ortalama hayvan sayıları, boş bölme sayıları, yeni yatırım takvimi ve doğal yaşam alanlarının fiili kullanım durumu karar dosyasına yansıtılmalıdır. Fiziken bulunmayan veya çalışma izni almamış kapasitenin mevcut kapasite gibi değerlendirilmesi hukuki ve fiili sorun doğurur.

Kurul Kararları Belediyeler ve Tesisler Açısından Ne Sonuç Doğurur?

İl Hayvanları Koruma Kurulu kararları, görev alanına giren konularda il düzeyindeki idari uygulamayı yönlendiren ve ilgili kurumların kendi yasal görevleri çerçevesinde dikkate alması gereken kararlardır. Kurul; başka bir kamu kurumunun kanundan doğan yetkisini ortadan kaldıramaz veya Yönetmelikte bulunmayan yeni bir ceza yaratamaz. Ancak m.6’da açıkça verilen çalışma izni iptali, sahiplenme sayısı, denetim görev dağılımı ve kapasite yeterliliği gibi konularda kararları doğrudan idari sonuç doğurabilir.

Kurul kararlarının alınma ve ilan usulü de önemlidir. Yönetmeliğin 28-32. maddeleri kurulun oluşumu, toplantı, gündem, karar ve ilan mekanizmasını düzenler. Karara dayanılarak bir kişi veya işletme hakkında işlem yapılacaksa kararın yürürlükte olup olmadığı, usulüne uygun alınıp alınmadığı ve somut işleme doğru uygulanıp uygulanmadığı kontrol edilmelidir.

Kurul kararının bireysel bir idari işleme dönüşmesi hâlinde, örneğin çalışma izin iptali veya belirli sahiplenme uygulamasının kişiye uygulanması durumunda, tebliğ ve yargı yolu açısından işlem dosyasındaki nihai karar esas alınır. İdari uyuşmazlıkta yalnız toplantı tutanağı değil, ilgili tesise veya kişiye yöneltilen nihai işlem ve tebliğ belgesi de incelenmelidir.

Sık Sorulan Sorular

İl Hayvanları Koruma Kurulunun başlıca görevi nedir?

İl genelinde hayvanların korunmasına ilişkin sorunların çözümü için karar almak, kurumlar arası koordinasyonu sağlamak ve Yönetmelik m.6’da sayılan planlama, denetim ve yeterlilik görevlerini yürütmektir.

Kurul sahipsiz hayvanları kendisi toplar mı?

Hayır. Fiili toplama görevi yerel yönetimlerdedir. Kurul il genelindeki toplama, rehabilitasyon, barındırma ve sahiplendirme süreçlerinin koordinasyonunu sağlar.

Kurul bir hayvan bakımevinin çalışma iznini iptal edebilir mi?

Yönetmelikteki aykırılıkların giderilmemesi hâlinde m.6 kapsamında çalışma izninin iptali ve hayvanların başka tesise nakli yönünde karar alınabilir.

Kurul bir kişinin kaç hayvan sahiplenebileceğini belirleyebilir mi?

Evet. Yönetmelik m.6 bu yetkiyi açıkça Kurulun görevleri arasında sayar.

Kurul 5 ve 10 yıllık plan yapmak zorunda mı?

Yönetmelik, ilde hayvanların korunması için beş ve on yıllık planlar ile yıllık hedefler oluşturmayı Kurulun görevleri arasında düzenler.

Bakımevi kapasitesinin yeterli olduğuna kim karar verir?

İldeki bakımevi ve doğal yaşam alanı kapasitesinin yeterliliğini İl Hayvanları Koruma Kurulu değerlendirir.

Kapasite yeterliliği neden önemlidir?

Hayvanların mevzuata uygun barındırılması ve bazı yerel yönetim kaynaklarının tesis yapımı ve kapasite artırımı için kullanılmasına ilişkin yükümlülüklerin uygulanması bakımından önemlidir.

Kurul denetim yapabilir mi?

Kurul denetim faaliyetlerinin il genelinde planlanması ve görev dağılımında rol alır. Denetim yetkisinin hukuki çerçevesi Yönetmelik m.35 ve Bakanlığın yetki düzenlemelerine tabidir.

Kurul kararı yeni bir idari para cezası yaratabilir mi?

Hayır. İdari yaptırımın kanuni dayanağı 5199 sayılı Kanun ve ilgili mevzuattır. Kurul kanunda bulunmayan yeni bir ceza türü oluşturamaz.

Kurul ile İl Şube Müdürlüğü aynı makam mıdır?

Hayır. İl Şube Müdürlüğü kurulun sekretaryasını yürütür ve m.5’teki izin, denetim ve koordinasyon görevlerini yapar; Kurulun oluşumu ve m.6’daki karar görevleri ayrıdır.