Stajyer Mobbinge Uğrarsa Ne Yapabilir? TMK m.24 ve TBK m.58 | 2026
Kısa cevap: Stajyer veya işletmede mesleki eğitim gören öğrenci sistematik aşağılama, dışlama, tehdit, küçük düşürme, sürekli bağırma, değersizleştirme, görev dışı cezalandırıcı işler verme veya benzeri psikolojik tacize katlanmak zorunda değildir. 3308 sayılı Kanun kapsamındaki stajyer her durumda 4857 sayılı İş Kanunu anlamında işçi sayılmasa da kişilik hakları 4721 sayılı Türk Medenî Kanunu m.24-25 ve 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.58 ile korunur. Somut ilişki gerçek bir hizmet ilişkisi niteliğindeyse TBK m.417’deki işverenin psikolojik ve cinsel tacizi önleme yükümlülüğü de ayrıca uygulanır. 18 yaş altındaki öğrenciler bakımından okul, veli ve iş sağlığı-güvenliği koruması birlikte değerlendirilmelidir.
Stajyer bakımından mobbing nedir?
Mobbing, iş veya eğitim ortamında bir kişiyi yıldırmaya, dışlamaya, itibarsızlaştırmaya veya ortamdan uzaklaştırmaya yönelen sistematik psikolojik taciz davranışlarını ifade eder. Hukuki değerlendirmede yalnız davranışın kaba veya kırıcı olması değil; süresi, tekrarı, hedef alınan kişi üzerindeki etkisi, taraflar arasındaki güç ilişkisi ve olayların bütünü önem taşır.
Stajyerin her gün herkesin önünde aşağılanması, sürekli beceriksizlikle suçlanması, eğitim amacıyla ilgisi olmayan cezalandırıcı işlere verilmesi, konuşmasının yasaklanması, diğer çalışanlardan sistematik biçimde dışlanması, istifa veya stajı bırakmaya zorlanması, hakaret veya tehdit içeren mesajlara maruz bırakılması psikolojik taciz değerlendirmesine konu olabilir. Bununla birlikte her sert eleştiri, tek seferlik tartışma veya eğitim amacıyla yapılan makul uyarı otomatik olarak mobbing değildir.
Staj ilişkisinin eğitim niteliği, işletmenin öğrenciyi kişilik hakkından yoksun bırakmaz. Stajyer işyerinde deneyim kazanmak için bulunur; aşağılanmak, korkutulmak veya sistematik baskı altında tutulmak eğitimin parçası değildir.
Stajyer ve çırak her zaman İş Kanunu anlamında işçi midir?
Hayır. 3308 sayılı Mesleki Eğitim Kanunu kapsamındaki çıraklık ve işletmede mesleki eğitim ilişkisi ile klasik hizmet sözleşmesi aynı değildir. 4857 sayılı İş Kanunu m.4/f, iş sağlığı ve güvenliğine ilişkin korumalar saklı kalmak üzere çırakları İş Kanunu uygulamasının dışında bırakır. 3308 sayılı Kanun da çırak ve öğrencilerin statüsünü ayrıca düzenler.
Bu nedenle stajyerin psikolojik tacize karşı korunmasını yalnız “işçi mobbing hakkı” başlığına bağlamak eksik olur. Kişilik hakkı, işçi sıfatından bağımsız biçimde herkese tanınmış bir medeni hukuk korumasıdır. Stajyer, öğrenci veya çırak da TMK m.24 uyarınca hukuka aykırı kişilik hakkı saldırısına karşı hâkimden korunma isteyebilir.
Öte yandan tarafların ilişkisinin adı “staj” olsa da fiili durum gerçek bir hizmet sözleşmesini gösteriyorsa hukuki nitelendirme etiket üzerinden yapılmaz. Öğrencinin eğitim programı dışında, işçi gibi sürekli ve bağımlı çalıştırılması, ücret düzeni, görev ve çalışma saatleri somut olayda ayrıca incelenebilir. Bu durumda hizmet ilişkisine özgü hükümler de gündeme gelir.
TMK m.24 ve m.25 stajyeri nasıl korur?
4721 sayılı Türk Medenî Kanunu m.24’e göre hukuka aykırı olarak kişilik hakkına saldırılan kimse hâkimden saldırıda bulunanlara karşı korunmasını isteyebilir. Madde, korumayı işçi, memur veya öğrenci statüsüne bağlamaz. İnsan onuru, şeref ve saygınlık, psikolojik bütünlük, özel hayat ve diğer kişilik değerleri bu korumanın kapsamındadır.
TMK m.25 ise saldırı tehlikesinin önlenmesi, sürmekte olan saldırıya son verilmesi ve sona ermiş olmakla birlikte etkileri süren saldırının hukuka aykırılığının tespiti taleplerini düzenler. Ayrıca maddi ve manevi tazminat hakları saklıdır. Bu nedenle stajyer, devam eden sistematik tacizin sonlandırılması yanında koşulları varsa zararının giderilmesini de talep edebilir.
Örneğin işletmedeki sorumlu kişinin öğrenciyi düzenli biçimde diğer çalışanların önünde aşağılaması ve özel hayatına ilişkin küçültücü bilgileri yayması yalnız eğitim ilişkisine aykırılık değil, kişilik hakkı ihlali de oluşturabilir. Hukuki koruma, öğrencinin staj sözleşmesinin sona erip ermediğinden bağımsız olarak gündeme gelebilir.
TBK m.417 psikolojik taciz bakımından ne düzenler?
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.417, hizmet ilişkisinde işverenin işçinin kişiliğini koruma ve saygı gösterme, işyerinde dürüstlük ilkelerine uygun bir düzen sağlama ve özellikle çalışanların psikolojik ve cinsel tacize uğramamaları için gerekli önlemleri alma borcunu açıkça düzenler. Tacize uğramış kişinin daha fazla zarar görmesini engelleme yükümlülüğü de aynı maddededir.
3308 kapsamındaki saf eğitim ilişkisi her durumda hizmet sözleşmesi değildir. Bu nedenle TBK m.417’nin doğrudan uygulanıp uygulanmayacağı somut hukuki ilişkiye göre değerlendirilmelidir. Ancak madde, işyerinde kişilik değerlerinin korunmasına ilişkin temel işveren yükümlülüğünü gösterir; gerçek bir hizmet ilişkisi varsa doğrudan uygulanır.
Stajyerin kişilik hakkı koruması ise TBK m.417 doğrudan uygulanmasa bile ortadan kalkmaz. TMK m.24-25 ve TBK m.58 genel hükümleri ayrıca mevcuttur. Bu ayrım, yanlış biçimde “stajyer işçi değilse mobbinge karşı hiçbir hakkı yoktur” sonucuna gidilmesini engeller.
Tek bir kötü davranış mobbing sayılır mı?
Mobbing kavramında süreklilik ve sistematiklik önemli ölçütlerdir. Tek seferlik kaba söz, ani tartışma veya münferit haksız davranış mobbing olarak nitelendirilmeyebilir. Fakat tek olay mobbing sayılmasa bile hakaret, tehdit, cinsel taciz, ayrımcılık, kişilik hakkı ihlali veya başka bir hukuka aykırılık oluşturabilir.
Örneğin sorumlu ustanın öğrenciyi bir kez herkesin önünde ağır biçimde aşağılaması, mobbing için aranan sürekliliğe ulaşmayabilir; buna rağmen TMK m.24 kapsamında kişilik hakkı ihlali ve olayın niteliğine göre ceza hukuku bakımından hakaret değerlendirmesi yapılabilir. Bu yüzden hukuki başvuruda yalnız “mobbing var mı?” sorusuna sıkışılmamalıdır.
Aksine haftalar boyunca devam eden küçük düşürme, sürekli görev dışı ceza işleri, eğitimden mahrum bırakma, iletişimden dışlama ve stajdan vazgeçmeye zorlama gibi davranışların bir bütün olarak değerlendirilmesi gerekir.
Stajyer mobbingi nasıl ispatlayabilir?
Psikolojik taciz çoğu zaman kapalı bir ortamda gerçekleştiği için ispatta olayların kronolojisi ve birbirini destekleyen deliller önemlidir. Öğrencinin her olayı tarih, saat, yer, davranış ve tanık bilgisiyle not etmesi yararlıdır. WhatsApp ve mesaj kayıtları, e-postalar, görev çizelgeleri, okul koordinatör öğretmen yazışmaları, tutanaklar, kamera kayıtları ve tanık beyanları birlikte değerlendirilebilir.
Sağlık üzerinde etki doğmuşsa aile hekimi, psikolog veya psikiyatri kayıtları da zarar ve olayların etkisi bakımından önem kazanabilir. Ancak sağlık kaydı tek başına tacizin kim tarafından ve nasıl yapıldığını ispatlamaz; diğer delillerle birlikte anlam kazanır.
Gizlice ses kaydı gibi yöntemlerde hukuka uygunluk ayrıca değerlendirilmelidir. Kişinin başka türlü ispat imkânının bulunmadığı ani gelişen saldırılarda yargı içtihadında farklı değerlendirmeler bulunmakla birlikte, önceden planlı ve sürekli kayıt almak her olayda hukuka uygun kabul edilmez. Delil toplarken yeni bir hukuka aykırılık yaratılmamalıdır.
Okul ve koordinatör öğretmene nasıl başvurulmalıdır?
3308 kapsamındaki mesleki eğitimde okul ile işletme arasında aktif bir eğitim koordinasyonu vardır. Öğrenci veya veli, psikolojik taciz iddiasını yalnız işyerindeki kişiye sözlü olarak iletmekle yetinmemeli; okul müdürlüğüne ve koordinatör öğretmene yazılı başvuru yapmalıdır.
Başvuruda soyut biçimde “mobbing var” demek yerine olayların tarihleri, kim tarafından gerçekleştirildiği, tanıklar, mesajlar ve öğrencinin eğitimine etkisi açıklanmalıdır. Öğrencinin güvenliğinin sağlanması, sorumlu kişinin değiştirilmesi, işyerinin uyarılması veya mevzuatın izin verdiği eğitim yeri değişikliği gibi idari tedbirler somut duruma göre istenebilir.
18 yaş altındaki öğrencilerde veli veya vasi bilgilendirilmeli; öğrencinin fiziksel veya psikolojik güvenliği risk altındaysa hızlı koruyucu tedbir alınmalıdır. Eğitim hakkını korumak için öğrencinin “şikâyet etti diye stajını yakmak” şeklinde tehdit edilmesine de ayrıca müdahale edilmelidir.
Mobbing nedeniyle hangi hukuk davaları gündeme gelebilir?
Kişilik hakkı ihlalinde TMK m.25 çerçevesinde saldırının önlenmesi, durdurulması ve hukuka aykırılığının tespiti istenebilir. TBK m.58’e göre kişilik hakkı zedelenen kişi uğradığı manevi zarara karşılık manevi tazminat talep edebilir. Maddi zarar oluşmuşsa genel sorumluluk hükümleri çerçevesinde maddi tazminat da değerlendirilebilir.
Görevli mahkeme, taraflar arasındaki ilişkinin hukuki niteliğine göre belirlenir. Saf 3308 eğitim ilişkisinden doğan uyuşmazlığı otomatik olarak iş mahkemesine götürmek doğru değildir. Gerçek bir hizmet sözleşmesi varsa iş mahkemesi; genel kişilik hakkı ve haksız fiil uyuşmazlığında ise genel görev kuralları gündeme gelir.
Bu nedenle dava açılmadan önce öğrencinin statüsü, sözleşmesi, işletmedeki fiili çalışma biçimi ve talebin hukuki sebebi birlikte incelenmelidir. Yanlış görevli mahkemede dava açılması gereksiz süre kaybına yol açabilir.
Psikolojik taciz ceza hukuku kapsamına girebilir mi?
“Mobbing” adıyla bağımsız tek bir suç tipi bulunmaması, davranışların ceza hukuku dışında olduğu anlamına gelmez. Somut söz ve davranışlar TCK’daki hakaret, tehdit, şantaj, cinsel taciz, kasten yaralama, kişisel verilerin hukuka aykırı kullanılması veya başka suç tiplerinin unsurlarını taşıyabilir.
Örneğin öğrenciye “şikâyet edersen seni döverim” şeklinde ciddi tehdit yöneltilmesi yalnız psikolojik taciz bütününün bir parçası değil, ayrıca tehdit suçu bakımından incelenir. Cinsel içerikli rahatsız edici davranışlar da yalnız “mobbing” olarak geçiştirilemez.
Ceza şikâyeti için olayın hangi suç tipine uyduğu, şikâyete tabi olup olmadığı ve süreler somut olaya göre değerlendirilmelidir. Ekran görüntüsü, mesaj, tanık ve sağlık kayıtları korunmalıdır.
18 yaş altı stajyer ve MESEM öğrencisinde neden daha sıkı koruma gerekir?
Çocuk ve genç işçilerin çalıştırılmasına ilişkin mevzuatın temel amacı sağlık, güvenlik, fiziksel-zihinsel gelişim ve öğrenim hakkını korumaktır. Çocuk veya genç öğrencinin işyerindeki hiyerarşi karşısında yetişkin çalışan kadar kendini savunamayabileceği açıktır. Bu nedenle işletme ve okulun gözetim sorumluluğu fiilen daha önemlidir.
İşverenin öğrenciyi cezalandırma amacıyla tehlikeli, ağır veya yasak işe vermesi, gece çalıştırması, genel tatilde çağırması ya da aşırı çalışma ile yıldırması durumunda mobbing iddiası yanında 3308, 4857, 6331 ve çocuk-genç işçi mevzuatındaki özel kurallar da ayrı ayrı incelenir.
Öğrencinin şikâyet sonrası eğitim hakkından mahrum bırakılması, not veya devam tehdidiyle susturulması da olayın bütününde değerlendirilmelidir. Okul yönetimi şikâyeti yalnız “işyeri içi sorun” olarak görmemeli, mesleki eğitim ilişkisinin güvenli yürütülmesini sağlamalıdır.
Pratik başvuru sırası
- Olayları tarih-saat sırasıyla yazılı hale getirin.
- Mesaj, e-posta, görev çizelgesi, okul yazışması ve tanık bilgilerini koruyun.
- Öğrenci reşit değilse veli veya vasiyi bilgilendirin.
- Okul müdürlüğü ve koordinatör öğretmene yazılı başvuru yapın.
- İşletmeden tacizin durdurulmasını ve güvenli eğitim düzeninin kurulmasını isteyin.
- Sağlık etkisi varsa gecikmeden sağlık hizmeti alın ve kayıtları saklayın.
- Hakaret, tehdit veya cinsel taciz gibi suç şüphesi varsa ceza başvurusunu ayrıca değerlendirin.
- Zarar doğmuşsa kişilik hakkı ve tazminat talepleri için öğrencinin hukuki statüsüne göre görevli yargı yolunu belirleyin.
Sık sorulan sorular
1. Stajyere bağırmak tek başına mobbing midir?
Tek olay sistematik psikolojik taciz için yeterli olmayabilir. Ancak sözlerin niteliğine göre kişilik hakkı ihlali veya hakaret gibi başka hukuki sonuçlar doğabilir.
2. Stajyer işçi değilse manevi tazminat isteyemez mi?
İsteyebilir. TMK m.24-25 ve TBK m.58 kişilik hakkını statüden bağımsız korur; koşulları oluşursa manevi tazminat talebi mümkündür.
3. Mobbing için ne kadar süre devam etmesi gerekir?
Kanunda belirlenmiş sabit bir gün veya ay sayısı yoktur. Davranışların sürekliliği, yoğunluğu, amacı ve bütünsel etkisi değerlendirilir.
4. WhatsApp mesajları delil olur mu?
Hukuka uygun elde edilmiş mesajlar olayların ispatında kullanılabilir. Mesajın tarafları, tarih-saat ve bütünlüğü korunmalıdır.
5. Koordinatör öğretmene sözlü söylemek yeterli mi?
Yazılı ve somut başvuru ispat bakımından daha güçlüdür. Olay tarihleri ve mevcut deliller başvuruya eklenmelidir.
6. Şikâyet ettim diye stajım iptal edilebilir mi?
Şikâyet hakkının kullanılması öğrenciyi hukuka aykırı biçimde cezalandırma nedeni yapılamaz. Eğitim ilişkisinin sona ermesi ancak ilgili mevzuat ve sözleşme şartları çerçevesinde değerlendirilir.
7. Usta öğreticinin tacizinden işletme sorumlu olabilir mi?
İşletmenin güvenli ve hukuka uygun eğitim ortamı sağlama yükümlülüğü vardır. Kimin doğrudan sorumlu olduğu ve işletmenin sorumluluğu somut olayın hukuki ilişkisine göre belirlenir.
8. Cinsel taciz de mobbing sayılır mı?
Cinsel taciz psikolojik taciz ortamının parçası olabilir; ayrıca TBK m.417’de özel olarak anılır ve somut fiil TCK bakımından da bağımsız suç oluşturabilir.
9. Sağlık raporu olmadan mobbing davası açılamaz mı?
Hayır. Sağlık raporu zorunlu tek delil değildir. Yazışmalar, tanıklar, tutanaklar ve olayların kronolojisi birlikte değerlendirilir.
10. Staj bittikten sonra başvuru yapılabilir mi?
Evet. Stajın sona ermesi geçmişteki kişilik hakkı ihlalini ortadan kaldırmaz. Ancak dava ve şikâyet süreleri talebin hukuki niteliğine göre ayrıca kontrol edilmelidir.
İlgili rehberler ve resmî kaynaklar
Staj ve mesleki eğitim uyuşmazlıkları için Mesleki Eğitim Hukuku; kişilik hakkı ve tazminat uyuşmazlıkları için Borçlar Hukuku içerikleri incelenebilir.
- Mevzuat Bilgi Sistemi – 4721 sayılı Türk Medenî Kanunu m.24-25
- Mevzuat Bilgi Sistemi – 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.58 ve m.417
- Millî Eğitim Bakanlığı
Hukuki değerlendirme
Bu içerik 23 Eylül 2026 itibarıyla 3308 sayılı Mesleki Eğitim Kanunu, TMK m.24-25, TBK m.58 ve hizmet ilişkisi bulunan haller bakımından TBK m.417 birlikte değerlendirilerek hazırlanmıştır. Stajyerin İş Kanunu anlamındaki statüsü ile kişilik hakkı koruması birbirine karıştırılmamalıdır.
Yazar: Avukat Halil BAKIRCI – Mersin Barosu Sicil No: 3472.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
