Sürekli İş Göremezlik Geliri Şartları 2026: 5510 m.19 ve Yüzde 10 Kuralı
Sürekli İş Göremezlik Geliri Nedir?
Sürekli iş göremezlik geliri, iş kazası veya meslek hastalığı nedeniyle sigortalının meslekte kazanma gücünde kalıcı azalma meydana geldiğinde 5510 sayılı Kanun kapsamında bağlanan kısa vadeli sigorta geliridir. Geçici iş göremezlik ödeneğinden farklı olarak yalnız raporlu günleri karşılamaz; kanunda öngörülen kalıcı kayıp oranı bulunduğu sürece gelir şeklinde ödenir.
Gelirin temelinde iş kazası veya meslek hastalığı vardır. Trafik kazası, doğuştan engellilik, sıradan hastalık veya iş dışı bir nedenle meydana gelen çalışma gücü kaybı, yalnız bu nedenle m.19 kapsamında sürekli iş göremezlik geliri doğurmaz. Bu durumlarda malullük, engellilik veya başka sosyal güvenlik hükümleri ayrıca incelenir.
“Çalışamaz raporu” ile “meslekte kazanma gücü kaybı” aynı kavram değildir. Hastaneden uzun süreli istirahat raporu almak, tek başına yüzde 10 sürekli kayıp tespiti anlamına gelmez. m.19, yetkili sağlık kurulu raporları ve Kurum Sağlık Kurulu değerlendirmesi üzerinden özel bir tespit sistemi kurmuştur.
Sürekli İş Göremezlik Gelirinde Yüzde 10 Şartı
5510 m.19’un ilk fıkrası açık eşik koyar: Kurum Sağlık Kurulunca meslekte kazanma gücü en az yüzde 10 oranında azalmış bulunmalıdır. Yüzde 9 veya daha düşük kayıp m.19 kapsamında sürekli iş göremezlik geliri bağlanması için yeterli değildir. Yüzde 10 ve üzeri kayıp oranında diğer şartlar da varsa gelir hakkı doğar.
Oran, kişinin genel yaşamındaki her güçlüğün toplamı değildir. İş kazası veya meslek hastalığı sonucu oluşan hastalık ve engellilik nedeniyle meslekte kazanma gücü kaybı belirlenir. Sigortalının yaptığı iş, yaralanmanın veya hastalığın niteliği, fonksiyon kaybı ve ilgili mevzuattaki cetveller değerlendirilir.
Bu yüzden aynı anatomik yaralanma farklı mesleki faaliyetlerde aynı sonucu doğurmayabilir. Kurumun tıbbi ve mesleki değerlendirmesi, yalnız teşhis adına değil fonksiyonel kayba dayanır. İşçinin kendi hekiminden aldığı “yüzde 20 engelli” belgesi, SGK sürekli iş göremezlik oranını otomatik olarak belirlemez.
Yüzde 10 eşiği, işverenin kusur oranından da farklıdır. Bir iş kazasında işveren yüzde 70 kusurlu olsa dahi sigortalının meslekte kazanma gücü kaybı ayrı sağlık değerlendirmesiyle belirlenir. Kusur tazminat ve rücu hesabında, kayıp oranı ise m.19 gelirinde farklı fonksiyon görür.
Kurum Sağlık Kurulu Tespiti Nasıl Yapılır?
m.19’a göre yetkili sağlık hizmeti sunucularının sağlık kurulları tarafından düzenlenen raporlar esas alınır; nihai sosyal güvenlik tespiti Kurum Sağlık Kurulunca yapılır. Hastane raporu doğrudan “gelir bağlandı” sonucu doğurmaz. SGK, rapor ve dayanak tıbbi belgeleri kendi mevzuatına göre değerlendirir.
İş kazası bakımından olayın 5510 m.13 kapsamında olduğunun, meslek hastalığında ise m.14 uyarınca hastalığın mesleki niteliğinin Kurum kayıtlarında belirlenmiş olması gerekir. Olayın iş kazası sayılıp sayılmadığı tartışmalıysa önce bu sosyal sigorta olgusu çözümlenir; ardından kalıcı kayıp oranı değerlendirilir.
Sağlık kurulu raporunda eksik tetkik, yanlış tanı veya iş kazasıyla bağlantısı tartışmalı bulgu varsa Kurum ek belge isteyebilir. Sigortalının tedavi süreci tamamlanmadan kalıcı kaybın belirlenmesi tıbben mümkün değilse kontrol muayenesi veya sonraki değerlendirme gündeme gelir.
Kurum Sağlık Kurulu kararı idari nitelikte sosyal güvenlik işlemidir. Sigortalının oran veya iş kazası/meslek hastalığı bağlantısı bakımından uyuşmazlığı varsa sosyal güvenlik mevzuatındaki itiraz ve yargı yolları kullanılabilir.
Sürekli Tam İş Göremezlikte Gelir Nasıl Hesaplanır?
5510 m.19, sürekli tam iş göremezlikte sigortalıya m.17’ye göre hesaplanan aylık kazancının yüzde 70’i oranında gelir bağlanacağını düzenler. “Tam” kavramı yüzde 100 meslekte kazanma gücü kaybını ifade eden sürekli iş göremezlik durumudur.
Bu yüzde 70 doğrudan çalışanın son net maaşına uygulanmaz. Önce 5510 m.17’deki kısa vadeli sigorta ödeneklerine esas günlük ve aylık kazanç hesabı yapılır. Gelire esas kazanç dönemi, prim kayıtları ve kanuni alt/üst sınırlar üzerinden belirlenir. Ardından m.19 oranı uygulanır.
Dolayısıyla “maaşım 50.000 TL, sürekli iş göremezlik gelirim kesin 35.000 TL’dir” şeklinde basit net maaş çarpımı hukuken doğru yöntem değildir. SGK’nın esas kazanç hesabı bordro netinden farklıdır. Özellikle eksik prime esas kazanç bildirilmişse gelir hesabı da bu kayıttan etkilenebilir.
Sigortalı gerçek ücretinin SGK’ya düşük bildirildiğini ileri sürüyorsa prime esas kazanç ve hizmet kayıtlarının düzeltilmesi ayrıca önem kazanır. m.86/9 hizmet tespiti ve aylık kazanç tespiti hükümleri somut duruma göre gündeme gelebilir.
Sürekli Kısmi İş Göremezlik Geliri Nasıl Hesaplanır?
Sigortalının meslekte kazanma gücü kaybı yüzde 10 ile yüzde 99 arasında tespit edilmişse sürekli kısmi iş göremezlik söz konusudur. m.19, önce sürekli tam iş göremezlik geliri gibi hesap yapılmasını; ardından bulunan tutarın iş göremezlik derecesi oranındaki kısmının ödenmesini öngörür.
Örneğin yöntem olarak m.17’ye göre hesaplanan aylık kazancın yüzde 70’i tam iş göremezlik gelirini verir. Sigortalının kayıp oranı yüzde 30 ise bu tam gelir tutarının yüzde 30’u kısmi gelir olur. Bu örnek yalnız matematik yöntemini gösterir; gerçek tutar SGK’nın m.17 kazanç hesabına bağlıdır.
Kısmi gelir alan kişinin çalışmaya devam etmesi her durumda gelirin otomatik kesileceği anlamına gelmez. Sürekli iş göremezlik geliri, iş kazası veya meslek hastalığından kalan mesleki kaybın karşılığıdır. Sigortalının sonraki çalışma statüsü ve başka aylık/gelirlerle birleşme kuralları ayrıca sosyal güvenlik mevzuatına göre değerlendirilir.
Kalıcı kayıp oranı sonradan artar veya azalırsa yeniden sağlık değerlendirmesi yapılabilir. Gelir değişmez ve sonsuza kadar ilk yüzdeye kilitlenmez; m.19 yeniden tedavi sonrası meslekte kazanma gücü kaybının tekrar tespitini açıkça düzenler.
Başkasının Sürekli Bakımına Muhtaçsa Oran Yüzde 100
m.19’un gelir hesabındaki önemli özel kuralı, sigortalının başka birinin sürekli bakımına muhtaç olmasıdır. Bu durumda gelir bağlama oranı yüzde 70 değil yüzde 100 olarak uygulanır. Bu hüküm, ağır fonksiyon kaybı nedeniyle günlük yaşamını sürekli başkasının yardımı olmadan sürdüremeyen sigortalıya daha yüksek sosyal koruma sağlar.
Bakım ihtiyacının yalnız aile beyanıyla kabul edilmesi söz konusu değildir. Tıbbi durum ve mevzuattaki ölçütler sağlık kurulu değerlendirmesiyle belirlenir. Sigortalının yemek, giyinme, kişisel bakım, hareket ve temel yaşam faaliyetlerindeki bağımlılık düzeyi tıbbi kayıtlarla değerlendirilir.
Yüzde 100 gelir bağlama oranı ile yüzde 100 meslekte kazanma gücü kaybı aynı şey değildir. Sigortalının kayıp derecesi ile başkasının sürekli bakımına muhtaçlık durumu ayrı sağlık tespitleridir. Kanun bakım ihtiyacı bulunduğunda gelir bağlama oranını özel olarak yüzde 100’e çıkarır.
Sürekli İş Göremezlik Geliri Hangi Tarihten Başlar?
5510 m.19 başlangıç tarihini iki ihtimale göre düzenler. Sigortalı önce geçici iş göremezlik ödeneği almışsa sürekli iş göremezlik geliri, geçici iş göremezlik ödeneğinin sona erdiği tarihi takip eden ay başından başlar.
Geçici iş göremezlik durumu tespit edilmeden doğrudan sürekli iş göremezlik hâline girilmişse gelir, sürekli duruma ilişkin sağlık kurulu raporu tarihini takip eden ay başından başlar. Böylece geçici ödenekle sürekli gelir arasında aynı dönem için çift ödeme oluşturulmaz.
Rapor tarihi ile Kurumun karar verdiği tarih farklı olabilir. Kanun gelir başlangıcını kararın yazıldığı güne değil m.19’da belirtilen objektif başlangıç olayına bağlar. Gecikmiş idari işlem nedeniyle sigortalının hak kazandığı başlangıç tarihinin değiştirilmemesi gerekir.
Gelir sonradan bağlanmışsa başlangıç tarihinden ödeme tarihine kadar oluşan birikmiş tutarlar Kurum hesabında ayrıca değerlendirilir.
Yeniden Tedavi Sonrasında Kayıp Oranı Değişirse
m.19, sürekli iş göremezlik geliri bağlanan sigortalının yeniden tedavi edilmesi hâlinde meslekte kazanma gücü kaybı oranının yetkili sağlık kurulu raporlarına göre yeniden tespit edilebileceğini açıkça düzenler. Tedaviyle fonksiyon artabilir veya hastalık/yaralanma nedeniyle kayıp ağırlaşabilir.
Kontrol muayenesi ve yeniden değerlendirme sonucunda oran değişirse gelir de yeni orana göre etkilenir. Sigortalı sağlık durumunda belirgin kötüleşme olduğunda yalnız eski rapora bağlı kalmak zorunda değildir; Kurum mevzuatındaki yeniden değerlendirme yolu kullanılabilir.
Aynı engellilik veya meslek hastalığı nedeniyle sürekli gelir almakta olan sigortalı yeniden istirahat raporu alırsa m.19, yazılı istek tarihinden itibaren m.18’e göre hesaplanan bir günlük geçici iş göremezlik ödeneği ile aylık sürekli gelirin otuzda biri arasındaki farkın her gün için geçici iş göremezlik ödeneği olarak ödenmesini de düzenler.
4/b Sigortalısı İçin Prim Borcu Şartı
5510 m.19, 4/b kapsamında sigortalı sayılanlara sürekli iş göremezlik geliri bağlanabilmesi için kendi sigortalılığından dolayı genel sağlık sigortası dahil prim ve prime ilişkin her türlü borçlarının ödenmiş olmasını şart koşar. Bu özel şart 4/a çalışanı için aynı biçimde düzenlenmemiştir.
4/b sigortalısının iş kazası veya meslek hastalığı tespit edilmiş ve kayıp oranı yüzde 10’u aşmış olsa bile Kurum gelir bağlama aşamasında prim borcu durumunu kontrol eder. Borcun yapılandırılmış olması, ödeme planı veya mahsup gibi durumlarda güncel SGK uygulaması ve borç statüsü ayrıca doğrulanmalıdır.
Kişinin hem 4/a hem 4/b geçmişi bulunması hâlinde iş kazasının hangi sigortalılık statüsünde meydana geldiği önemlidir. Gelir hakkı olay tarihindeki sosyal sigorta statüsüne göre incelenir.
Sürekli İş Göremezlik Geliri ile İşverenden Tazminat Aynı Şey Değildir
SGK’nın m.19 kapsamında bağladığı sürekli iş göremezlik geliri ile işveren aleyhine açılan maddi tazminat davası farklı hukuki kurumlardır. SGK geliri sosyal sigorta sisteminden doğar ve temel şartı iş kazası/meslek hastalığı ile en az yüzde 10 meslekte kazanma gücü kaybıdır.
İşverenden maddi tazminatta ise işverenin kusuru, zarar, illiyet bağı, gerçek kazanç, bakiye çalışma ömrü ve SGK tarafından karşılanan zarar kalemleri gibi unsurlar ayrıca değerlendirilir. SGK’nın gelir bağlaması işverenin kesin ve yüzde 100 kusurlu olduğunu göstermez.
Tazminat hesabında SGK’nın rücuya tabi peşin sermaye değerinin etkisi gibi teknik konular ayrı hukuk ve aktüerya incelemesi gerektirir. Sosyal sigorta geliri ile özel hukuk tazminatını “iki kez aynı para” şeklinde basitleştirmek doğru değildir.
7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m.6/3 iş kazasından doğan tazminat davalarında kazanın veya zararın meydana geldiği yer ile zarar gören işçinin yerleşim yeri mahkemesini de yetkili sayar.
SGK Meslekte Kazanma Gücü Oranına Nasıl İtiraz Edilir?
Sigortalı Kurum Sağlık Kurulunun belirlediği oranın tıbbi durumunu yansıtmadığını düşünüyorsa sosyal güvenlik mevzuatındaki sağlık kurulu itiraz sistemi kullanılır. Uyuşmazlığın niteliğine göre Sosyal Sigorta Yüksek Sağlık Kurulu değerlendirmesi ve sonrasında iş mahkemesi denetimi gündeme gelir.
İtirazda yalnız “oran düşük” demek yerine ameliyat raporları, epikrizler, görüntüleme sonuçları, fonksiyon testleri, meslek bilgisi ve yeni tıbbi gelişmeler dosyaya konulmalıdır. İş kazasıyla ilgisi bulunmayan önceki hastalıklar ile kazanın doğurduğu yeni kayıp birbirinden ayrılır.
Mahkeme aşamasında tıbbi çelişki varsa uzman sağlık kurulları ve ilgili mevzuat çerçevesinde oran denetlenir. Doğrulanmamış emsal karar numarası yerine somut sağlık ve çalışma kayıtlarının eksiksiz hazırlanması esastır.
Dosya İçin 10 Kontrol
- Olayın 5510 m.13 iş kazası veya m.14 meslek hastalığı kapsamında olduğunu doğrulayın.
- Geçici iş göremezlik raporlarını ve bitiş tarihini saklayın.
- Yetkili sağlık kurulunun tüm tıbbi raporlarını alın.
- Kurum Sağlık Kurulu kararındaki kayıp oranını kontrol edin.
- Oranın en az yüzde 10 olup olmadığını belirleyin.
- Tam veya kısmi iş göremezlik ayrımını yapın.
- Başkasının sürekli bakımına muhtaçlık değerlendirmesi varsa rapora ekletin.
- m.17’ye göre gelire esas kazanç kayıtlarını SGK hizmet dökümüyle karşılaştırın.
- 4/b sigortalısı için prim borcu şartını kontrol edin.
- İşverene karşı tazminat talebini SGK gelirinden ayrı dosya mantığıyla değerlendirin.
Türkiye Geneli ve Mersin Uygulaması
5510 m.19 Türkiye genelinde aynı şekilde uygulanır. Mersin’deki liman, lojistik, inşaat, tarım, sanayi, turizm ve Akkuyu bağlantılı iş kazalarında farklı bir yüzde 10 eşiği yoktur. Sağlık raporları yetkili sunuculardan alınır ve nihai sosyal güvenlik oranı SGK Sağlık Kurulu sisteminde değerlendirilir.
Mersin’de meydana gelen iş kazasında tazminat davası bakımından 7036 m.6/3’teki kaza yeri yetkisi de önem taşır. SGK gelir bağlama dosyası ile özel hukuk tazminat davasının delil ve amaçları ayrıdır.
Resmî Kaynak
SGK İş Kazası açıklamasında sürekli iş göremezlik için en az %10 meslekte kazanma gücü kaybı, tam ve kısmi gelir formülleri ile gelirin başlangıç tarihi birlikte gösterilmektedir.
İlgili Rehberler
Sık Sorulan Sorular
1. Sürekli iş göremezlik geliri için en az kaç oran gerekir?
5510 m.19’a göre meslekte kazanma gücü kaybının en az yüzde 10 olması gerekir.
2. Her engellilikte sürekli iş göremezlik geliri bağlanır mı?
Hayır. m.19 geliri iş kazası veya meslek hastalığı sonucu oluşan kayba dayanır.
3. Yüzde 100 iş göremezlikte gelir oranı nedir?
Sürekli tam iş göremezlikte m.17’ye göre hesaplanan aylık kazancın yüzde 70’i esas alınır.
4. Başkasının bakımına muhtaçsa oran nedir?
m.19 uyarınca gelir bağlama oranı yüzde 100 uygulanır.
5. Yüzde 30 kayıpta gelir nasıl bulunur?
Önce tam iş göremezlik geliri hesaplanır, sonra bu tutarın yüzde 30’u kısmi gelir olarak belirlenir.
6. Gelir hangi tarihten başlar?
Geçici iş göremezlik ödeneği bittiyse onu takip eden ay başından; geçici dönem tespit edilmemişse sağlık kurulu raporu tarihini takip eden ay başından başlar.
7. Sağlık durumu kötüleşirse oran yeniden belirlenir mi?
Evet. m.19 yeniden tedavi ve sağlık kurulu raporuyla kayıp oranının yeniden tespitini düzenler.
8. 4/b sigortalısının prim borcu varsa gelir bağlanır mı?
m.19’a göre 4/b sigortalısının kendi sigortalılığından doğan prim ve genel sağlık sigortası borçlarının ödenmiş olması gerekir.
9. SGK geliri işverenden tazminat almaya engel midir?
Hayır. SGK geliri ile işverenin özel hukuk tazminat sorumluluğu farklı hukuki incelemelerdir; tazminat hesabında SGK ödemelerinin etkisi ayrıca değerlendirilir.
10. Hastane raporundaki engel oranı doğrudan SGK oranı mıdır?
Hayır. m.19 kapsamında nihai meslekte kazanma gücü kaybı tespiti Kurum Sağlık Kurulunca yapılır.
Rehber 5510 m.19’un güncel metnindeki yüzde 10 eşik, tam iş göremezlikte yüzde 70, bakım ihtiyacında yüzde 100 ve gelir başlangıç hükümleri üzerinden hazırlanmıştır. Kusur oranı ile meslekte kazanma gücü kaybı birbirine karıştırılmamıştır. Doğrulanmamış karar numarası kullanılmamıştır.
Av. Halil Bakırcı – Mersin Barosu, Sicil No: 3472
Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
