Tahkimde Bilirkişinin Duruşmaya Çağrılması Dilekçesi | HMK 431/2
Tahkimde bilirkişinin duruşmaya çağrılması ve soru yöneltilmesi talebi, HMK 431/2 kapsamında hakeme veya hakem kuruluna sunulur. Aksi kararlaştırılmadıkça, taraflardan birinin talebi yahut hakem veya hakem kurulunun gerekli görmesi üzerine bilirkişi, yazılı veya sözlü raporundan sonra çağrıldığı duruşmaya katılır. Taraflar bu oturumda bilirkişiye soru sorabilir ve uyuşmazlık konusunda seçtikleri özel bilirkişileri dinletebilir. Talep dilekçesi, hangi raporun hangi teknik yönünün açıklanacağını somut sorularla göstermelidir.
Bu rehber HMK’ya tabi iç tahkim dosyasındaki rapor sonrası teknik açıklama oturumu için hazırlanmıştır. Bilirkişinin ilk kez atanması, mahkeme dosyasında rapora itiraz edilmesi veya milletlerarası tahkimde uygulanacak hukukun seçilmesi başka başvurulardır. Aşağıdaki Word örneği, kurulca seçilen bilirkişiye yöneltilecek sorular ve tarafın seçtiği özel bilirkişinin dinlenmesi için birlikte düzenlenebilir.
HMK 431/2’deki rapor sonrası oturum hakkı
HMK 431’in ilk fıkrası hakem veya hakem kurulunun bilirkişi seçmesi, gerekli açıklama ve belgeleri istemesi ve keşif yaptırmasıyla ilgilidir. İkinci fıkra ise bilirkişinin raporundan sonra duruşmaya katılımını ve tarafların bu duruşmadaki teknik inceleme imkânını düzenler. Bu nedenle yalnız “bilirkişi atansın” yazılan dilekçe ile mevcut raporun sahibinin açıklama yapmak üzere çağrılmasını isteyen dilekçe aynı içeriğe sahip değildir.
İkinci fıkranın başındaki “aksi kararlaştırılmadıkça” koşulu metinden çıkarılmamalıdır. Başvuru hazırlığında tahkim anlaşması, kabul edilen kurum kuralları ve dosyanın usul kararları okunur. Bu belgelerde farklı bir düzenleme bulunduğu hâlde koşulsuz oturum hakkı ileri sürülmez. Taraflarca aksi kararlaştırılmamış dosyada ise talep, yalnız kurulun kendiliğinden gerekli görmesine bağlı bir ricaya indirgenmez; tarafın istemi kanunda ayrıca yer alır.
Bilirkişiye soru sorma ile tarafın seçtiği özel bilirkişiyi dinletme iki ayrı imkândır. Dilekçede yalnız soru yöneltme isteniyorsa özel bilirkişi bölümü silinir. Özel bilirkişi de dinletilecekse kimliği, uzmanlığı, hangi teknik konuya açıklama getireceği ve kullanılacak raporun dosyadaki yeri belirtilir. İki işlemi tek belirsiz “uzman incelemesi” ifadesi altında toplamak, oturumun hazırlanmasını güçleştirir.
İç tahkim ve diğer bilirkişi süreçlerinden farkı
HMK 407 kapsamındaki iç tahkim rejimi baştan belirlenir. Tahkim yeri, yabancılık unsuru ve sözleşmedeki usul düzenlemesi birlikte incelenir. Sitedeki HMK 407 iç tahkim kapsamı rehberi bu ayrımı açıklar. Tarafların Türkçe konuşması veya raporun Türkçe hazırlanması tek başına uygulanacak tahkim kanununu belirlemez.
Milletlerarası tahkimde bilirkişi ve delil düzeni 4686 sayılı Kanun’da ele alınır. MTK 12 delil, bilirkişi ve hukuk seçimi rehberi farklı rejime ilişkin mevcut içeriktir. Bu yazı o rehberdeki genel hukuk seçimi açıklamalarını tekrar etmez; HMK dosyasında mevcut bir raporun duruşmada nasıl sorgulanacağını ve buna ait talep metnini işler.
Devlet mahkemelerindeki rapora itiraz süresi ve ek rapor başvurusu da buradaki oturum talebinin yerine konmaz. HMK 431/2, mahkeme bilirkişi raporuna itirazda görülen süreyi ayrıca tekrar etmez. Dosyadaki usul takviminde rapora cevap veya oturum talebi için gün belirlenmişse o kararın tarihi ve ilgili kısmı dilekçeye yazılır. Genel bir “iki hafta içinde” cümlesi bütün tahkim dosyalarına uygulanmaz.
Raporun kimliğini ve açıklama ihtiyacını gösterme
Talebin ilk eki, soruların yöneltileceği raporun doğru sürümüdür. Bilirkişinin adı, rapor tarihi, varsa ek rapor numarası ve dosyaya iletilme kaydı birlikte belirtilir. Raporun ön sürümü ile imzalı son sürümü farklı sonuç içeriyorsa sorular son raporla ilişkilendirilir. “Son bilirkişi raporu” ifadesi birden çok teknik rapor bulunan dosyada yeterince belirli değildir.
Açıklama ihtiyacı raporun sayfası, tablo numarası veya teknik başlığı üzerinden anlatılır. Bir hesapta başlangıç tarihi açıklanmamışsa sorunun konusu o tarihtir. Ölçüm verisinin kaynağı gösterilmemişse kullanılan veri seti ve ölçüm yöntemi sorulur. İki rapor arasındaki fark incelenecekse sonuç rakamları kadar kullanılan ölçütler de karşılaştırılır. Dilekçede raporun tamamını yeniden yazmak yerine tartışmalı bölüm işaretlenir.
Soru listesi, önceden sonuç bildiren ithamlar içermemelidir. “Bilirkişi taraflıdır” cümlesi yöntemi açıklamaz. Tarafsızlıkla ilgili ayrı bir somut olay varsa onun hukuki başvurusu ve belgeleri ayrıca sunulur. Bu dilekçenin teknik odağı, rapordaki veri, yöntem, hesap ve sonuç bağlantısının duruşmada açıklanmasıdır. Oturum, genel suçlama metninin okunmasına dönüşürse açıklanması istenen teknik nokta görünmez kalır.
Bilirkişiye sorular hangi biçimde hazırlanır?
Her soru bir ana teknik noktaya ayrılır. Bir soruya tarih seçimi, kur hesabı, hesap yöntemi ve hukuki sorumluluk birlikte doldurulmaz. Önce veri kaynağı, sonra yöntemin uygulanması, en son sonucun o yöntemden nasıl çıktığı sorulur. Bilirkişinin cevap verdiği noktayı kaydetmek için sorular numaralandırılır. Ekli listeye sonradan eklenen soruların sürüm tarihi de korunur.
| Soru alanı | Dilekçede gösterilecek bağlantı | İstenen teknik açıklama |
|---|---|---|
| Veri kaynağı | Rapor sayfası ve dosya belgesi | Hangi kaydın hangi nedenle kullanıldığı |
| Hesap yöntemi | Formül, tablo veya işlem sırası | Sonucun yeniden hesaplanabilirliği |
| Tarih ve birim | Dönem, ölçü birimi, para birimi | Karşılaştırmanın aynı temelde yapılması |
| Eksik kayıt | İncelenmemiş belgenin ek numarası | Sonuca etkisinin teknik açıklaması |
| Raporlar arası fark | İki raporun ilgili bölümleri | Yöntem veya verideki ayrışma |
Rapor bir finansal hesap içeriyorsa aynı para birimindeki kalemler, aynı hesap dönemi ve kullanılan dönüşüm bilgisi üzerinden karşılaştırılır. Mühendislik raporunda ölçüm koşulları, kabul edilen teknik standart, inceleme tarihi ve numune seçimi sorunun yönünü belirler. Bunlar bir olay yaşanmış gibi yazılacak örnek vakalar değildir; dosyadaki gerçek rapora göre seçilecek soru kategorileridir. Dilekçe hiçbir ölçüm veya tutar uydurmadan düzenlenmelidir.
Bilirkişiden hukuki uyuşmazlığı hakem yerine çözmesi istenmez. “Hangi taraf davayı kazanmalıdır?” sorusu teknik açıklama istemez. Buna karşılık sözleşmede gösterilen bir teknik ölçütün ölçüm kayıtlarında nasıl uygulandığı sorulabilir. Hukuki yorum ile teknik veri değerlendirmesi ayrıldığında hakem kurulu da uzman açıklamasının hangi kısmını teknik inceleme olarak ele aldığını açıkça görebilir.
Bir elektronik hesap tablosu kullanılmışsa ekranda görünen sonuçla hücrelerdeki işlemler ayrı incelenir. Gizlenen satırlar, kullanılan filtreler, yuvarlama ve formülün kapsadığı aralık sonucun izlenmesini etkiler. Soru listesinde “hesabınız yanlış” yerine ilgili tablo, işlem aralığı ve rapordaki sonuç bağlantısı belirtilir. Tarafın kendi hesaplaması sunulacaksa aynı verilerle hangi farklı yöntemin uygulandığı açıklanır; karşılaştırma yalnız iki sonuç rakamından oluşmaz.
Teknik incelemede kullanılan belgenin tarihinden sonra dosyaya yeni kayıt girmişse, bilirkişinin hangi belge sürümünü gördüğü sorulmalıdır. Bir belgenin dosyada bulunması, rapor hazırlanırken gerçekten incelendiğini tek başına göstermez. Soru, belgeyi tanıtmalı ve raporun hangi değerlendirmesini etkilediğini belirtmelidir. Böylece bilirkişi yeni kaydın sonuca etkisini açıklayabilir; taraflar da eksik inceleme iddiasını somut bir belge üzerinden tartışır.
Tarafın seçtiği özel bilirkişinin dinletilmesi
Özel bilirkişi oturuma katılacaksa adı, mesleki uzmanlık alanı ve açıklama yapacağı başlık önceden bildirilir. Dosyaya sunulan özel raporun tarihi ve ek numarası yazılır. Henüz sunulmayan raporla ilgili açıklama planlanıyorsa sunum takvimi için ayrıca karar istenir. Dilekçe, karşı tarafın hiç görmediği kapsamlı bir teknik dosyayı ilk kez duruşmada açmayı hedefleyen bir sürpriz sunum olarak hazırlanmaz.
Özel bilirkişinin ele aldığı konu, kurul bilirkişisinin görev alanıyla karşılaştırılmalıdır. Farklı bir uzmanlık alanından yapılan yorum aynı ölçüm sorusuna cevap vermeyebilir. Talep edilen açıklama aynı konuya ilişkinse raporlardaki yöntem ve veri farkı gösterilir. Özel bilirkişinin daha uzun rapor yazmış olması tek başına onun teknik sonucunun üstünlüğünü kanıtlamaz. Dosyadaki belgelerle denetlenebilir açıklama sunulması esastır.
Özel bilirkişiyi dinletme talebi, karşı tarafın soru sorma ve açıklama yapma imkânıyla birlikte planlanır. HMK 423’teki tarafların eşitliği ve hukuki dinlenilme ilkesi bu hazırlığın temelidir. Dilekçede özel bilirkişinin yalnız başvuranın sorularına cevap verip diğer tarafın sorularını hiç almaması yönünde bir ayrıcalık istenmez. Kurulun oturum düzeni ve dosyanın usul kuralları aynı açıklıkla uygulanır.
Oturum takvimi, belgelerin paylaşılması ve hazırlık
HMK 429, bilirkişiden açıklama istenmesi için duruşma yapılmasını ve ilgili toplantıların taraflara uygun süre önce bildirilmesini düzenler. Bilirkişiye yöneltilecek sorular, rapor ekleri ve özel bilirkişi bilgileri oturum hazırlığında dosyayla ilişkilendirilir. Talepte, kurulun tarih belirlemesi ve dosyadaki usule uygun bildirim yapması istenir. Kanunda yer almayan sabit bir hazırlık günü sayısı dilekçeye eklenmez.
Çevrim içi katılım veya tercüme talep ediliyorsa bunun gerekçesi ve gerekli teknik düzenleme açıkça yazılır. HMK 431/2’de her oturumun zorunlu olarak çevrim içi yapılacağına ilişkin bir kural yoktur. Dosyanın kabul edilen usulü ve kurulun vereceği karar izlenir. Soru listesinin yabancı dildeki belgeye dayanması hâlinde belgenin Türkçe açıklaması ve kullanılacak sürümü hazırlık listesinde gösterilir.
Hazırlık dosyası, raporun tartışılan bölümü, o bölümün dayandığı belge, numaralı sorular ve özel bilirkişi açıklamasından oluşabilir. Oturum sırasında belge aramak yerine her sorunun kaynak sayfası önceden belirlenir. Aynı raporun değişik dosya adlarıyla paylaşılması önlenir. Bilirkişinin kullandığı veri setiyle tarafın sunduğu veri setinin tarihleri farklıysa bu fark ilk sorularda açıklığa kavuşturulur.
Oturum için kısa bir soru öncelik listesi hazırlanması yararlıdır. Sonucu doğrudan etkileyen veri ve yöntem soruları ilk sıraya, yardımcı açıklamalar sonraya alınır. Bir cevap başka soruyu gereksiz hâle getirirse bu durum not edilir; aynı konu farklı cümlelerle tekrar edilmez. Bilirkişinin cevaplayamadığı hususta hangi ek kayda ihtiyaç duyduğunu belirtmesi istenir. Bu çalışma, dilekçeyi uzatmak için yeni iddialar üretmek yerine mevcut raporun anlaşılmasına hizmet eder.
Tahkimde bilirkişinin duruşmaya çağrılması dilekçesi örneği
[HAKEM / HAKEM KURULU BAŞKANLIĞINA]
[Kurum adı ve tahkim dosya numarası]
TALEPTE BULUNAN: [Ad soyad / unvan ve adres]
VEKİLİ: [Varsa vekil]
KARŞI TARAF: [Ad soyad / unvan]
RAPOR: [Bilirkişi adı, rapor tarihi ve numarası]
KONU: HMK 431/2 uyarınca raporu sunan bilirkişinin açıklama yapmak üzere duruşmaya çağrılması, ekli soruların yöneltilmesi ve [isteniyorsa] özel bilirkişinin dinlenmesi talebidir.
AÇIKLAMALAR
1. Tahkim dosyasında [bilirkişi adı] tarafından hazırlanan [tarih] tarihli rapor [dosya kaydı / bildirim tarihi] ile tarafımıza iletilmiştir. Raporun [sayfa, tablo veya bölüm] kısmındaki [teknik konu] hakkında açıklama ihtiyacı bulunmaktadır.
2. Dosyada uygulanan [tahkim anlaşması / kurum kuralları / usul kararı] incelenmiştir. [HMK 431/2’nin uygulanmasına ilişkin dosyadaki düzenlemeyi açıklayınız.] Açıklama istenen konular, raporun ilgili bölümleriyle ilişkilendirilmiş numaralı soru listesinde gösterilmiştir.
3. Bilirkişiye [veri kaynağı], [hesap veya inceleme yöntemi] ve [rapordaki belirli sonuç] konularında ekli soruların yöneltilmesini istiyoruz. Başvuru, teknik raporun denetlenebilir biçimde açıklanması içindir; bilirkişiden uyuşmazlığın hukuki sonucunu belirlemesi istenmemektedir.
4. [Özel bilirkişi dinletilmeyecekse bu paragrafı siliniz.] Tarafımızca seçilen [ad soyad, uzmanlık] isimli özel bilirkişinin [teknik konu] hakkında dinlenmesini talep ediyoruz. [Tarih] tarihli özel rapor [ek numarası] ile sunulmuştur. Uzmanlık bilgileri ve açıklama konusu ekte yer almaktadır.
HUKUKİ DAYANAK: HMK 431/2, 423 ve 429; dosyada uygulanan tahkim anlaşması, kurum kuralları ve usul kararları.
EKLER: 1. Numaralı teknik soru listesi. 2. İlgili rapor bölümleri. 3. Soruların dayandığı dosya belgeleri listesi. 4. Varsa özel bilirkişi raporu ve uzmanlık bilgileri.
SONUÇ VE TALEP: Belirtilen raporu sunan bilirkişinin raporuna ilişkin açıklama yapmak üzere duruşmaya çağrılmasını, ekli teknik soruların yöneltilmesine imkân verilmesini, [isteniyorsa] adı belirtilen özel bilirkişinin dinlenmesini ve oturum tarihinin taraflara dosyadaki usule uygun biçimde bildirilmesini talep ederiz.
[Tarih]
Talepte bulunan / Vekili
[Ad soyad ve imza]
Oturumdan sonra rapor ve açıklamalar nasıl kontrol edilir?
Tutanakta sorunun numarası, verilen cevabın konusu ve gösterilen belge kaydı izlenir. Cevap yalnız raporun önceki sonucunu tekrar ediyorsa açıklanmayan yöntem veya veri noktası belirtilir. Tutanak incelemesi, bilirkişinin söylemediği bir görüşü ona atfetmeden yapılır. Dosyada kabul edilen kayıt yöntemi kullanılır; mevcut ses veya görüntü kaydının tutulması ve paylaşımı da kurulun usul düzenine göre ele alınır.
Ek rapor veya yeni hesap isteniyorsa hangi açıklamanın neden yeterli olmadığı somut biçimde gösterilir. Bu talep, ilk oturum istemiyle aynı şey değildir. Bilirkişinin belirli bir veriyi kullanmadığını açıkladığı durum ile tarafın o verinin kullanılmasını tercih etmesi ayrılır. Sonraki başvuruda sorulan konu, verilen cevap ve tamamlanması istenen teknik iş arasındaki bağlantı kurulmalıdır.
Karar verilmeden önce teknik açıklamalar hakkında beyanda bulunmak için dosyanın takvimi izlenir. Oturum talebi sunulması, kendiliğinden bütün diğer süreleri durdurmaz. Hakem kararına karşı başvurularda da her usul tartışması otomatik iptal sonucu doğurmaz. HMK 439’daki koşullar ayrı değerlendirilir. Bu rehber, oturuma katılmanın veya soru sormanın belirli bir dava sonucunu garanti ettiğini ileri sürmez.
Bilirkişi oturumu hakkında sık sorulan sorular
1. Bilirkişinin çağrılmasını tek taraf isteyebilir mi?
HMK 431/2, aksi kararlaştırılmadıkça taraflardan birinin talebini yeterli başvuru nedeni olarak düzenler. İki tarafın birlikte dilekçe vermesi bu fıkrada genel koşul değildir. Dosyadaki aksi düzenleme ayrıca incelenir.
2. Bilirkişi yazılı rapor vermişse yine duruşmaya çağrılır mı?
Fıkra, yazılı veya sözlü rapor sonrası katılımı kapsar. Raporun yazılı olması oturum talebini dışlamaz. Talepte rapor tarihi ve açıklama istenen bölüm açıkça belirtilmelidir.
3. Özel bilirkişi de aynı duruşmada dinlenebilir mi?
Evet. HMK 431/2, uyuşmazlık konusunda tarafların seçtiği özel bilirkişilerin dinletilmesini düzenler. Kimlik, uzmanlık alanı, açıklama konusu ve ilgili rapor kaydı dosyaya bildirilir.
4. Sorular mutlaka raporun tamamına mı ilişkin olmalıdır?
Hayır. Açıklama ihtiyacı belirli bir sayfa, veri, tablo veya yöntemle sınırlandırılabilir. Numaralı ve kaynak gösteren sorular, geniş bir raporu tekrar okutmak yerine tartışmalı teknik noktayı ortaya koyar.
5. Mahkeme raporuna itirazdaki süre burada aynen uygulanır mı?
HMK 431/2 böyle bir süreyi ayrıca düzenlemez. Dosyanın usul kararları ve kabul edilen kuralları okunur. Devlet mahkemesindeki rapor itiraz süresi bütün tahkim oturum taleplerine otomatik taşınmaz.
6. Bilirkişiden kimin haklı olduğuna karar vermesi istenir mi?
Bu dilekçenin konusu teknik raporun açıklanmasıdır. Uyuşmazlığın hukuki sonucunu hakem veya hakem kurulu belirler. Sorular veri, yöntem, hesap ve teknik değerlendirmeye yöneltilmelidir.
7. Oturumun çevrim içi yapılması zorunlu mu?
HMK 431/2 çevrim içi oturum zorunluluğu koymaz. Böyle bir talep varsa gerekçesi açıklanır; dosyanın usul düzenlemesi ve kurulun kararı izlenir.
8. Başvuru, raporun kendiliğinden geçersiz olması sonucunu doğurur mu?
Hayır. Oturum ve soru yöneltme talebi raporu kendiliğinden kaldırmaz. Açıklamalar raporla birlikte değerlendirilir. Raporun teknik eksiklikleri somut belge ve soru bağlantısıyla gösterilir.
9. Özel bilirkişi dinletilmeyecekse Word örneği kullanılabilir mi?
Evet. Özel bilirkişiyle ilgili açıklama, ek ve sonuç istemi silinir. Raporu sunan bilirkişinin çağrılması ile soru listesi bölümü dosyaya göre doldurulur.
10. Oturum talebi diğer başvuru sürelerini durdurur mu?
Bu talep kendiliğinden diğer süreleri durduran bir işlem değildir. Tahkim takvimi ve karara karşı başvuru süreleri ayrı izlenir. Kurulun özel bir takvim kararı varsa içeriği açıkça kontrol edilir.
Resmi dayanaklar ve bağlantılı içerikler
HMK 431/2, 423 ve 429 hükümleri için Adalet Bakanlığı UYAP Mevzuat’taki HMK metni esas alınmalıdır. İlgili tahkim hükümleri Eskişehir Osmangazi Üniversitesi ESTAM sayfasında da yer alır. Bu ikinci sayfanın güncelleme tarihi 26 Ağustos 2024’tür.
Mahkemeden delil toplama desteği ayrı bir işlemdir; bu konuda sitedeki HMK 432 tahkimde delil toplama ve mahkeme yardımı dilekçesi incelenebilir. Diğer başvuru örnekleri dilekçe örnekleri arşivinde bulunur.
Hazırlayan: Av. Halil Bakırcı, Mersin Barosu sicil no 3472. Kaynak kontrolü: 9 Ekim 2026. Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu: İhsaniye Mahallesi, 4903 Sokak, Profit İş Merkezi 3/14, Akdeniz/Mersin. Dilekçe, rapor sonrası teknik açıklama talebinin hazırlanmasına yönelik genel örnektir; ilgili tahkim anlaşması, usul kararları ve raporun son sürümü birlikte incelenmelidir.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
