Tahkime Elverişli Olmayan Uyuşmazlıkta Yabancı Hakem Kararı Tenfiz Edilir mi? MÖHUK m.62 | 2026
Kısa ve Net Cevap
Yabancı hakem kararına konu uyuşmazlık Türk hukukuna göre tahkim yoluyla çözülemeyen bir uyuşmazlıksa kararın Türkiye’de tenfizi reddedilir. 5718 sayılı MÖHUK m.62/1-c, hakem kararına konu uyuşmazlığın Türk kanunlarına göre tahkim yoluyla çözümünün mümkün olmamasını tenfiz ret sebebi sayar. 1958 New York Sözleşmesi m.V/2-a da tanıma veya tenfizin istendiği devlet hukukuna göre uyuşmazlığın tahkimle çözülememesi hâlinde ret imkânı tanır.
Tahkime elverişlilik, tarafların tahkim şartı yazmış olmasından bağımsız bir sınırdır. Taraflar iradeleriyle kanunen tahkime kapalı bir uyuşmazlığı hakemlerin yetkisine sokamaz. 4686 sayılı Milletlerarası Tahkim Kanunu m.1 ayrıca Türkiye’de bulunan taşınmaz mallar üzerindeki ayni haklara ilişkin uyuşmazlıklar ile iki tarafın iradelerine tabi olmayan uyuşmazlıklarda MTK’nın uygulanmayacağını açıkça düzenler. Tenfiz mahkemesi tahkime elverişliliği New York Sözleşmesi m.V/2 sistemi içinde kendiliğinden gözetebilir.
- Tahkime elverişlilik nedir?
- Hangi hukuka göre belirlenir?
- Mahkeme kendiliğinden inceler mi?
- Türkiye’deki taşınmaz ayni hakları
- Taraf iradesine tabi olmayan uyuşmazlıklar
- Ticari uyuşmazlıklar
- Tahkim şartı varsa sonuç değişir mi?
- Karma talepler
- New York Sözleşmesi m.V/2-a
- Kamu düzeninden farkı
- Tenfiz dosyası nasıl hazırlanır?
- En sık yapılan hatalar
- Sık sorulan sorular
Tahkime Elverişlilik Nedir?
Tahkime elverişlilik, belirli bir uyuşmazlığın devlet mahkemeleri yerine hakemler tarafından kesin olarak karara bağlanmasına hukuk düzeninin izin verip vermediğini ifade eder. Her özel hukuk uyuşmazlığı sırf taraflar anlaşmış diye tahkime götürülemez.
Tahkim taraf iradesine dayanan özel bir uyuşmazlık çözüm yoludur. Bu nedenle tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edebildiği malvarlığı uyuşmazlıkları tahkimin temel alanını oluşturur. Buna karşılık devletin veya üçüncü kişilerin üstün menfaatini ilgilendiren, tarafların serbest tasarrufuyla sonuçlandırılamayan alanlarda tahkim sınırlanabilir.
MÖHUK m.62/1-c, yabancı hakem kararının Türkiye’de sonuç doğurabilmesi için kararın konusunun Türk hukukuna göre tahkime elverişli olmasını şart koşar. Bu değerlendirme, hakem kararının verildiği ülkenin aynı uyuşmazlığı tahkime elverişli saymasından bağımsızdır.
Örneğin yabancı ülkede hakem kurulunun yetkili sayıldığı bir uyuşmazlık, Türkiye’de tenfiz aşamasında Türk kanunlarına göre tahkime kapalıysa tenfiz engeli ortaya çıkabilir.
Tahkime Elverişlilik Hangi Hukuka Göre Belirlenir?
MÖHUK m.62/1-c açık biçimde Türk kanunlarını esas alır. New York Sözleşmesi m.V/2-a da aynı mantıkla, tanıma veya tenfizin istendiği ülkenin hukukuna göre uyuşmazlığın tahkimle çözülebilir olup olmadığını değerlendirme yetkisi tanır.
Bu nedenle yabancı tahkim yerinde verilmiş bir kararın tahkime elverişlilik incelemesi Türkiye’de Türk hukukuna göre yapılır. Tahkim şartına İngiliz, İsviçre veya Alman hukuku uygulanıyor olması bu özel tenfiz denetimini ortadan kaldırmaz.
Hakem kurulunun “uyuşmazlık tahkime elverişlidir” şeklindeki yetki kararı Türk tenfiz mahkemesinin m.62/1-c incelemesini bağlamaz. Tahkime elverişlilik tenfiz devletinin temel kontrol alanıdır.
Ancak Türk mahkemesi bu başlık altında uyuşmazlığın esasını yeniden yargılamaz. Yalnız uyuşmazlık türünün Türk hukukunda hakem kararıyla kesin olarak çözülebilir olup olmadığını belirler.
Tenfiz Mahkemesi Tahkime Elverişliliği Kendiliğinden İnceler mi?
Evet. New York Sözleşmesi m.V/2’de tahkime elverişlilik ve kamu düzeni, mahkemenin kendiliğinden dikkate alabileceği iki temel ret alanı olarak düzenlenir.
Bu yönüyle tahkime elverişlilik, m.V/1’deki tarafın ileri sürmesi ve ispatlaması gereken ret sebeplerinden ayrılır. Aleyhine tenfiz istenen taraf hiç itiraz etmese dahi mahkeme, önündeki kararın konusunun Türk hukukuna göre tahkimle çözülebilir olup olmadığını gözetebilir.
Resen inceleme, mahkemeye sınırsız araştırma yetkisi vermez. Hakem kararının konusu, tahkim anlaşması, tarafların talepleri ve ilgili Türk hukuk düzenlemeleri üzerinden tahkime elverişlilik değerlendirilir.
Tenfiz isteyen taraf bu nedenle yalnız karşı tarafın itirazlarını değil, kararın konusunun Türk hukukunda tahkime elverişliliğini de dava açmadan önce kontrol etmelidir.
Türkiye’de Bulunan Taşınmazlar Üzerindeki Ayni Haklar Tahkime Elverişli midir?
MTK m.1’in açık hükmü uyarınca Türkiye’de bulunan taşınmaz mallar üzerindeki ayni haklara ilişkin uyuşmazlıklarda 4686 sayılı Kanun uygulanmaz. Bu alan Türk hukukunda tahkime elverişlilik bakımından temel sınırlardan biridir.
Taşınmaz üzerindeki ayni hak; mülkiyet, irtifak, rehin gibi herkese karşı ileri sürülebilen hakları ifade eder. Türkiye’deki bir taşınmazın kimin mülkiyetinde olduğu veya tapu sicilinde ayni hak değişikliği doğuran uyuşmazlık tarafların sırf tahkim anlaşmasıyla serbestçe hakemlerin kesin yetkisine bıraktığı alan değildir.
Buna karşılık taşınmazla bağlantılı her uyuşmazlık otomatik olarak tahkime kapalı değildir. Örneğin bir inşaat sözleşmesinden doğan para alacağı, kira sözleşmesinden doğan belirli parasal talep veya taşınmaz satış sözleşmesindeki sözleşmesel tazminat talebi, ayni hak uyuşmazlığından farklı nitelikte olabilir.
Bu nedenle tenfiz aşamasında “uyuşmazlık taşınmazla ilgili” demek yeterli değildir. Hakem kararının doğrudan Türkiye’deki taşınmaz üzerinde ayni hak tesis edip etmediği veya uyuşmazlığın yalnız sözleşmesel/parasal sonucu mu çözdüğü belirlenmelidir.
“İki Tarafın İradelerine Tabi Olmayan Uyuşmazlıklar” Ne Demektir?
MTK m.1, iki tarafın iradelerine tabi olmayan uyuşmazlıklarda Kanunun uygulanmayacağını düzenler. Bu ifade, tarafların kendi anlaşmalarıyla hukuki sonucu serbestçe belirleyemediği alanlara işaret eder.
Tahkim, taraf iradesinin yerine devletin veya üçüncü kişilerin korunmasına ilişkin zorunlu hukuki statüyü değiştiremez. Tarafların sulh yoluyla serbestçe sonuçlandıramadığı bir uyuşmazlığı tahkim şartıyla hakemlerin kesin yetkisine bırakması mümkün değildir.
Bu ilke somut uyuşmazlığın niteliğine göre uygulanır. Aynı hukuki ilişki içinde tahkime elverişli parasal talepler ile tahkime elverişli olmayan statü veya ayni hak talepleri yan yana bulunabilir.
Bu durumda talepler ayrıştırılmalı, hakem kararının hangi bölümünün tahkime elverişli alana ilişkin olduğu belirlenmelidir.
Uluslararası Ticari Uyuşmazlıklar Kural Olarak Tahkime Elverişli midir?
Tarafların serbestçe tasarruf edebildiği uluslararası ticari ve malvarlığı uyuşmazlıkları tahkimin doğal uygulama alanıdır. Satış, distribütörlük, acentelik, inşaat, enerji, taşıma, lisans, teknoloji, ortak girişim ve şirketler arası sözleşmelerden doğan parasal talepler geniş ölçüde tahkimle çözülebilir.
Ancak “ticari” nitelik tek başına her talebi tahkime elverişli yapmaz. Uyuşmazlığın içinde kamu hukuku yetkisi, üçüncü kişilerin statüsü veya Türkiye’deki taşınmaz ayni hakkı gibi tahkime kapalı unsurlar bulunabilir.
Hakem kararının tenfizinde mahkeme talebin gerçek hukuki niteliğini dikkate alır. Bir talebin sözleşmede “tazminat” olarak adlandırılması, gerçekte ayni hak değişikliği yaratıyorsa tahkime elverişlilik sorununu ortadan kaldırmaz.
Uluslararası sözleşmede tahkim şartı hazırlanırken yalnız “her türlü uyuşmazlık tahkimde çözülür” ifadesine güvenilmemeli; kanunen tahkime kapalı alanların varlığı bilinmelidir.
Tarafların Açık Tahkim Şartı Yazması Tahkime Elverişlilik Sorununu Giderir mi?
Hayır. Tahkime elverişlilik objektif bir kanuni sınırdır. Tarafların açık ve geçerli tahkim anlaşması bulunması, Türk hukukunun tahkime kapattığı bir konuyu hakemlerin yetkisine dönüştüremez.
Bu nedenle tahkim anlaşmasının geçerliliği ile uyuşmazlığın tahkime elverişliliği farklı sorulardır. Geçerli tahkim anlaşması bulunabilir fakat belirli talep Türk hukukuna göre tahkime elverişli olmayabilir.
MÖHUK m.62 de bu ayrımı ayrı bentlerle kurar: tahkim anlaşmasının hükümsüzlüğü m.62/1-e’de, uyuşmazlığın Türk hukukuna göre tahkimle çözülememesi ise m.62/1-c’de düzenlenir.
Tahkim anlaşmasının geçerliliği ve uygulanacak hukuk için geçersiz tahkim anlaşması ve tenfiz rehberi incelenebilir.
Hakem Kararında Hem Tahkime Elverişli Hem Elverişsiz Talepler Varsa Ne Olur?
Karma kararlar bakımından ilk soru hüküm bölümlerinin birbirinden ayrılabilir olup olmadığıdır. Tahkime elverişli parasal talep bağımsız bir hüküm kalemi oluşturuyor, elverişsiz bölüm başka bir hükümde yer alıyorsa kısmi tanıma veya tenfiz tartışılabilir.
New York Sözleşmesi m.V/1-c, yetki aşımında ayrılabilir kısım için açık kısmi tenfiz kuralı getirir. Tahkime elverişlilik bakımından da kararın bağımsız bölümlerinin hukuki sonucu ayrı değerlendirilebilir; ancak mahkeme hakem kararını yeniden yazamaz veya yeni bir tazminat hesabı yapamaz.
Kararın bir bölümü Türkiye’de taşınmaz ayni hakkı üzerinde doğrudan sonuç yaratıyor, diğer bölümü ayrı bir para alacağına ilişkinse hükümlerin yapısı önem kazanır.
Tenfiz dilekçesinde alternatif kısmi tenfiz talebi gerekiyorsa açıkça kurulmalı ve ayrılabilir hüküm kalemleri gösterilmelidir.
New York Sözleşmesi m.V/2-a Ne Düzenler?
New York Sözleşmesi m.V/2-a, tanıma ve tenfizin istendiği ülkenin yetkili makamının, uyuşmazlık konusunun o ülke hukukuna göre tahkim yoluyla çözülebilir olmadığını tespit etmesi hâlinde tanıma veya tenfizi reddedebileceğini düzenler.
Türkiye’de bu hüküm Türk tahkime elverişlilik kurallarıyla birlikte uygulanır. Sözleşmenin m.V/2 sistemi, ret sebebinin karşı tarafça mutlaka ileri sürülmesini şart koşmaz.
Tahkim yeri ülkesinin uyuşmazlığı tahkime elverişli sayması bu değerlendirmeyi ortadan kaldırmaz. Tenfiz devleti kendi hukuk düzeninin tahkime kapattığı alanı korur.
Bu ret sebebi New York Sözleşmesinin sınırlı istisnalarından biridir; genişletilerek bütün emredici hukuk uyuşmazlıklarına uygulanmamalıdır.
Tahkime Elverişlilik ile Kamu Düzeni Aynı Şey midir?
Hayır. New York Sözleşmesi m.V/2 tahkime elverişlilik ile kamu düzenini iki ayrı ret sebebi olarak düzenler. MÖHUK m.62 de aynı şekilde tahkime elverişsizliği m.62/1-c, kamu düzenini ise m.62/1-b kapsamında ayrı ele alır.
Tahkime elverişlilik “bu uyuşmazlığı hakemler kesin olarak çözebilir mi?” sorusudur. Kamu düzeni ise “bu yabancı kararın Türkiye’de sonuç doğurması Türk hukuk düzeninin temel değerleriyle açıkça çatışır mı?” sorusuna odaklanır.
Aynı olayda iki ret sebebi birlikte gündeme gelebilir; ancak hukuki dayanaklar birbirine karıştırılmamalıdır.
Kamu düzeninin esasa yeniden inceleme anlamına gelmediği konusunda yabancı hakem kararı ve kamu düzeni rehberi incelenebilir.
Tenfiz Dosyasında Tahkime Elverişlilik Nasıl Kontrol Edilir?
- Hakem kararının hüküm fıkrasındaki her talebi ayrı listeleyin.
- Uyuşmazlığın gerçek hukuki niteliğini belirleyin.
- Türkiye’deki taşınmaz ayni hakkına doğrudan ilişkin hüküm bulunup bulunmadığını kontrol edin.
- Talebin tarafların serbest tasarrufuna tabi olup olmadığını değerlendirin.
- Tahkim anlaşmasının kapsamı ile tahkime elverişlilik sorununu birbirinden ayırın.
- New York Sözleşmesi m.V/2-a’nın uygulanıp uygulanmadığını belirleyin.
- Karma kararda ayrılabilir hüküm kalemlerini tespit edin.
- Kararın Türkçe onaylı tercümesinde talep ve hüküm kapsamının açık olmasını sağlayın.
- Gerekirse Türk hukukundaki tahkime elverişlilik kurallarını dilekçede somut maddelerle açıklayın.
- Kamu düzeni ret sebebi varsa onu ayrıca ve bağımsız başlıkta değerlendirin.
En Sık Yapılan Hatalar
- Geçerli tahkim şartı varsa her uyuşmazlığın tahkime elverişli olduğunu düşünmek.
- Tahkime elverişlilik ile tahkim anlaşmasının geçerliliğini aynı kavram sanmak.
- Taşınmazla ilgili her parasal talebi otomatik olarak tahkime kapalı saymak.
- Türkiye’deki taşınmaz üzerindeki ayni hak uyuşmazlığı ile sözleşmesel tazminat talebini ayırmamak.
- Tahkime elverişlilik ile kamu düzenini tek ret sebebi gibi sunmak.
- New York Sözleşmesi m.V/2-a’daki resen inceleme niteliğini gözden kaçırmak.
- Karma hakem kararında ayrılabilir tenfiz edilebilir bölümleri değerlendirmemek.
- Hakem kurulunun kendi yetki kararının Türk tenfiz mahkemesini tamamen bağladığını varsaymak.
Resmî ve İlgili Kaynaklar
- 5718 sayılı MÖHUK – m.62
- 4686 sayılı Milletlerarası Tahkim Kanunu – m.1
- 1958 New York Sözleşmesi – m.V/2-a
- Kamu Düzeni Ret Sebebi – MÖHUK m.62
Sık Sorulan Sorular
Tahkime elverişli olmayan uyuşmazlıkta yabancı hakem kararı Türkiye’de tenfiz edilir mi?
Hayır. MÖHUK m.62/1-c tahkime elverişsizliği tenfiz ret sebebi sayar.
Tahkime elverişlilik hangi hukuka göre incelenir?
Türkiye’de tenfizde Türk hukukuna göre incelenir.
Mahkeme tahkime elverişliliği kendiliğinden inceler mi?
Evet. New York Sözleşmesi m.V/2-a kapsamında mahkeme bu ret sebebini resen dikkate alabilir.
Türkiye’de bulunan taşınmaz üzerindeki ayni hak uyuşmazlığı tahkime elverişli mi?
MTK m.1, Türkiye’deki taşınmaz mallar üzerindeki ayni haklara ilişkin uyuşmazlıkları Kanunun uygulama alanı dışında bırakır.
Taşınmazla ilgili her uyuşmazlık tahkime kapalı mı?
Hayır. Taşınmaz üzerindeki ayni hak uyuşmazlığı ile sözleşmesel veya parasal talepler ayrılmalıdır.
Taraflar açıkça tahkim şartı yazarsa elverişsizlik ortadan kalkar mı?
Hayır. Tahkime elverişlilik kanuni ve objektif bir sınırdır.
Tahkime elverişlilik kamu düzeniyle aynı mı?
Hayır. MÖHUK ve New York Sözleşmesi bunları ayrı tenfiz ret sebepleri olarak düzenler.
Kararın yalnız bir kısmı tahkime elverişsizse ne olur?
Hüküm bölümlerinin gerçekten ayrılabilir olup olmadığına göre kısmi tenfiz değerlendirmesi yapılabilir.
Hukukçu İncelemesi ve E-E-A-T
Hazırlayan: Av. Halil BAKIRCI – Mersin Barosu Sicil No: 3472
Hukukî inceleme: Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu.
Bu rehber 5718 sayılı MÖHUK m.62/1-c, 4686 sayılı Milletlerarası Tahkim Kanunu m.1 ve 1958 New York Sözleşmesi m.V/2-a esas alınarak hazırlanmıştır. Tahkime elverişlilik; tahkim anlaşmasının geçerliliği, kapsamı ve kamu düzeninden ayrı bir tenfiz koşulu olarak açıklanmıştır.
Yabancı Hakem Kararı Tenfizi İçin İletişim
Son mevzuat kontrolü: 12 Eylül 2026.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
