Tanık Mahkemeye Nasıl Çağrılır? Davetiye ve Bir Haftalık Süre – HMK m.243 | 2026
Kısa ve net cevap: HMK m.243’e göre tanık kural olarak davetiye ile çağrılır. Davetiye gönderilmeden tarafça duruşmada hazır bulundurulan tanık da dinlenebilir. Tanık listesi için kesin süre verilmiş ve dinlenme günü belirlenmişse, tanık listesi süresinde verilmemiş olsa bile tarafın o duruşmada hazır ettiği tanıklar dinlenir. Davetiyenin duruşma gününden en az bir hafta önce tebliğ edilmesi gerekir; acele hâllerde mahkeme tanığın daha önce gelmesine karar verebilir. Tanık telefon, faks veya elektronik posta gibi araçlarla da çağrılabilir; ancak bu şekilde yapılan çağrıya uymamaya, usulüne uygun davetiyeye rağmen gelmemeye bağlanan sonuçlar uygulanmaz.
HMK m.243 tanığın daveti için hangi kuralı koyar?
6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 243. maddesi “Tanığın davet edilmesi” başlığını taşır. Maddenin birinci fıkrası temel çağrı yöntemini, ikinci fıkrası davetiyenin tebliğ süresini, üçüncü fıkrası ise telefon, faks ve elektronik posta gibi alternatif iletişim araçlarıyla yapılabilecek çağrıyı düzenler.
Temel kural tanığın davetiye ile çağrılmasıdır. Tanıklık kişiye yüklenen kamusal nitelikli bir ödev olduğundan tanığın hangi mahkemeye, hangi gün ve saatte, hangi konuda çağrıldığını ve gelmemesinin sonuçlarını resmî biçimde öğrenmesi gerekir. Davetiyenin içeriği ayrıca HMK m.244’te ayrıntılı olarak düzenlenmiştir.
Tanık listesinde bir kişinin adının yazılması, o kişinin duruşmadan haberdar olduğu anlamına gelmez. Mahkemenin tanığı usulüne uygun şekilde çağırması veya tarafın kanunun izin verdiği biçimde tanığı bizzat hazır etmesi gerekir. Tanığın çağrıya uyma zorunluluğunun yaptırımları ise HMK m.245’te düzenlenmiştir.
Taraf tanığı davetiye olmadan duruşmaya getirebilir mi?
Evet. HMK m.243/1 açıkça, davetiye gönderilmeden taraflarca hazır bulundurulan tanığın da dinleneceğini düzenler. Bu nedenle tanık mahkemece henüz resmî davetiye almamış olsa bile tarafın bildirmesi üzerine duruşmaya gelmişse sırf davetiye çıkarılmadığı gerekçesiyle dinlenmemesi gerekmez.
Bu imkan özellikle tanığın adresinde tebligat sorunu yaşanması, duruşma gününün yakın olması veya tanığın zaten tarafla iletişim hâlinde bulunması durumunda yargılamanın gereksiz yere ertelenmesini önler. Ancak tarafın tanığı bizzat getirmesi, tanık listesinin içeriği ve süresiyle ilgili bütün kuralları genel olarak ortadan kaldırmaz.
Tanık duruşmada hazırsa mahkeme kimlik tespiti, tanıklık görevinin anlatılması, yemin ve dinleme usulü gibi diğer HMK hükümlerini uygular. Davetiyesiz gelmiş olması tanıklığın esas usulünü değiştirmez.
Tanık listesi süresinde verilmemişse duruşmaya getirilen tanık dinlenir mi?
HMK m.243/1 bu konuda özel bir kural içerir. Tanık listesi için kesin süre verilmiş ve duruşma günü belirlenmişse, tanık listesi süresinde verilmemiş olsa bile taraf o duruşmada tanıkları hazır bulundurursa tanıklar dinlenir. Bu hüküm, tanık listesinin hiç verilmediği durumda hazır tanığın dinlenmesi bakımından açık istisna oluşturur.
Ancak bu düzenleme, ikinci tanık listesi verme yasağının genel olarak kaldırıldığı anlamına gelmez. Taraf daha önce usulüne uygun tanık listesi vermişse, liste dışında yeni kişileri sonradan hazır ederek dinletme meselesi HMK m.240’taki tanık listesi kurallarıyla birlikte değerlendirilir.
Bu nedenle “tanığı duruşmaya getirirsem her durumda dinlenir” şeklinde sınırsız bir sonuç çıkarılmamalıdır. HMK m.243/1’in cümlesi özellikle tanık listesi için kesin süre verilmesine ve dinlenme gününün belirlenmiş olmasına rağmen listenin verilmediği durumu düzenler.
Tanık listesi ve ikinci tanık listesi yasağı hakkında HMK m.240 tanık listesi rehberi ayrıca incelenebilir.
Tanık davetiyesi duruşmadan kaç gün önce tebliğ edilmelidir?
HMK m.243/2’ye göre davetiyenin duruşma gününden en az bir hafta önce tebliğ edilmiş olması gerekir. Bu süre tanığın duruşmaya hazırlanabilmesi, gerekli iş ve seyahat düzenini yapabilmesi ve mahkeme çağrısına fiilen uyabilmesi için kanuni asgari süredir.
Burada ölçüt davetiyenin çıkarıldığı tarih değil, tanığa tebliğ edildiği tarihtir. Mahkeme davetiyeyi iki hafta önce hazırlamış olsa bile tebligat tanığa duruşmadan iki gün önce ulaşmışsa normal kural olan bir haftalık süre sağlanmamış olur.
Tanığın elektronik tebligat sistemine tabi olduğu özel hâller veya başka tebligat yöntemleri bakımından 7201 sayılı Tebligat Kanunu hükümleri ayrıca uygulanır. Tanık davetiyesinin gerçekten hangi tarihte tebliğ edilmiş sayıldığı tebligat kaydından belirlenmelidir.
Acele hâllerde tanık bir haftadan daha kısa sürede çağrılabilir mi?
Evet. HMK m.243/2, bir haftalık genel kuralın ardından “acele hâllerde tanığın daha önce gelmesine karar verilebilir” hükmünü içerir. Böylece gecikmenin sakıncalı olduğu veya yargılamanın niteliği gereği tanığın daha erken dinlenmesi gereken durumda mahkeme daha yakın bir tarihe çağrı yapabilir.
Acele hâl istisnası genel kurala dönüşmemelidir. Normal yargılamada tanığa en az bir haftalık hazırlık süresi sağlanması esastır. Mahkemenin daha kısa süre belirlemesi somut bir aciliyet ihtiyacına dayanmalıdır.
Tanığın kısa sürede çağrıldığı hâlde fiilen gelmesi ve dinlenmesi durumunda, çağrı süresinin amacı açısından farklı bir değerlendirme yapılabilir. Ancak tanık gelmemişse zorla getirme veya disiplin para cezası gibi sonuçlar tartışılmadan önce çağrının kanuna uygun yapılıp yapılmadığı incelenmelidir.
Tanık telefon, faks veya e-posta ile çağrılabilir mi?
Evet. HMK m.243/3’e göre gerektiğinde tanığın daveti telefon, faks, elektronik posta gibi araçlardan yararlanılarak da yapılabilir. Kanun “gibi” ifadesini kullandığı için teknolojik iletişim araçlarının yalnız bu üç yöntemle sınırlı olmadığı kabul edilebilir; önemli olan mahkemenin tanığa duruşma bilgisini ulaştırmasıdır.
Ancak bu çağrı, usulüne uygun resmî davetiyenin bütün sonuçlarını doğurmaz. Maddenin ikinci cümlesi açıkça, bu şekilde yapılan davete rağmen gelmemeye bağlanan sonuçların uygulanmayacağını düzenler.
Dolayısıyla mahkeme tanığa telefon ederek “yarın duruşmaya gelin” diyebilir; tanık gelirse dinlenebilir. Fakat tanık yalnız bu telefon çağrısına rağmen gelmedi diye HMK m.245’teki zorla getirme ve gider/disiplin para cezası sonuçları uygulanamaz.
Tanık gelmezse hangi çağrıda yaptırım uygulanabilir?
HMK m.245’te, kanunda gösterilen hükümler saklı kalmak üzere, çağrıldığı hâlde mazeret bildirmeksizin gelmeyen tanığın zorla getirileceği ve gelmemesinin sebep olduğu giderlere ve disiplin para cezasına hükmedileceği düzenlenir. Bu ağır sonuçların uygulanabilmesi için çağrı usulünün de kanuna uygun olması gerekir.
HMK m.243/3 açıkça telefon, faks veya e-posta gibi alternatif çağrıya rağmen gelmemeye bu sonuçların bağlanamayacağını söyler. Bu nedenle yaptırım isteniyorsa kural olarak usulüne uygun davetiye tebliği bulunmalıdır.
Tanık mazeret bildirmişse mahkeme mazeretin haklı olup olmadığını değerlendirir. Haklı mazeret sonradan kabul edilirse HMK m.245 kapsamında daha önce verilen gider ve disiplin para cezası kararının kaldırılması mümkündür.
Tanık davetiyesi yanlış adrese tebliğ edilirse ne olur?
Tanık listesinde tebliğe elverişli adres gösterilmesi önemlidir. Davetiye yanlış kişiye veya usulsüz yöntemle tebliğ edilmişse tanığın çağrıdan haberdar olup olmadığı ve tebligatın hukuki sonucu ayrıca değerlendirilir. Usulüne uygun çağrı bulunmadan tanığın gelmemesine ağır yaptırım bağlanması doğru olmaz.
Adres değişmişse taraf mahkemeye güncel adresi mümkün olduğunca erken bildirmelidir. HMK m.240, tanık listesinde tanıkların adı, soyadı ve tebliğe elverişli adreslerini göstermeyi öngörür. Adres araştırması nedeniyle yargılamanın uzamasını önlemek için tanık bilgileri doğru hazırlanmalıdır.
Tanığın adresi bilinmiyor fakat taraf tanığı duruşmada hazır edebilecekse m.243/1’deki davetiyesiz hazır tanığın dinlenmesi imkânı kullanılabilir.
Tanık çağrısı ile tanık gider avansı arasındaki bağlantı
Tanığın mahkemeye çağrılması çoğu dosyada tanık ücret ve giderlerinin de gündeme gelmesine neden olur. HMK m.265 tanığa, kaybettiği zamanla orantılı ücret ve gerektiğinde seyahat ile konaklama gideri ödenmesini düzenler. Tanık giderlerinin tarifesi her yıl ilgili mevzuata göre uygulanır.
Tarafın tanık deliline dayanması hâlinde mahkeme gerekli gider avansının yatırılmasını isteyebilir. Avans yatırılmazsa tanığın çağrılması veya dinlenmesi aksayabilir. Hukuk davasında tanık giderleri ve tanıklık ücreti rehberi bu konuyu ayrıca ele alır.
Tanık daveti bakımından tarafın kontrol etmesi gerekenler
- Tanık adı, soyadı ve tebliğe elverişli adresi doğru bildirilmelidir.
- Tanığın hangi vakıa için gösterildiği açıkça yazılmalıdır.
- Davetiyenin duruşmadan en az bir hafta önce tebliğ edilip edilmediği kontrol edilmelidir.
- Acele hâl kararı varsa dosyada bunun dayanağı görülmelidir.
- Tanık resmî davetiye almamışsa duruşmada tarafça hazır edilip edilemeyeceği değerlendirilmelidir.
- Telefon veya e-posta çağrısına gelmemenin m.245 yaptırımlarını doğurmayacağı unutulmamalıdır.
- Tanık gider avansı süresinde yatırılmalıdır.
- Tebligat başarısızsa güncel adres gecikmeden mahkemeye bildirilmelidir.
Resmî kaynaklar
Mevzuat Bilgi Sistemi – 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu
Mevzuat Bilgi Sistemi – 7201 sayılı Tebligat Kanunu
Resmî Gazete – Hukuk Muhakemeleri Kanunu
Sık Sorulan Sorular
Tanık mutlaka mahkeme davetiyesiyle mi gelir?
Hayır. HMK m.243/1’e göre davetiye gönderilmeden tarafça duruşmada hazır edilen tanık da dinlenebilir.
Tanık davetiyesi kaç gün önce tebliğ edilmelidir?
Genel kural olarak duruşma gününden en az bir hafta önce tebliğ edilmelidir.
Acele durumda bir haftadan kısa süre verilebilir mi?
Evet. HMK m.243/2 acele hâllerde tanığın daha önce gelmesine karar verilebileceğini düzenler.
Tanık telefonla çağrılabilir mi?
Evet. Gerektiğinde telefon, faks, e-posta gibi araçlarla çağrı yapılabilir.
Telefonla çağrılan tanık gelmezse zorla getirilir mi?
Yalnız HMK m.243/3 kapsamındaki alternatif çağrıya gelmemeye, usulüne uygun davetiyeye gelmemeye bağlanan sonuçlar uygulanmaz.
Tanık listesi verilmedi ama tanık duruşmaya geldi; dinlenir mi?
Tanık listesi için kesin süre verilmiş ve dinlenme günü belirlenmişse, liste verilmemiş olsa dahi o duruşmada hazır bulundurulan tanıklar HMK m.243/1 gereğince dinlenir.
Tanığın adresi yanlışsa ne yapılmalıdır?
Güncel tebliğe elverişli adres mahkemeye bildirilmelidir; tebligatın hukuki geçerliliği de ayrıca kontrol edilir.
Tanık gelmezse disiplin para cezası her durumda verilir mi?
Hayır. HMK m.245’in şartları, usulüne uygun çağrı ve mazeret durumu birlikte değerlendirilir.
Tanığı taraf kendisi getirirse ücret alabilir mi?
Tanık dinlendiğinde HMK m.265’teki tanıklık gideri ve ücret rejimi, ilgili tarife ve mahkeme işlemleri çerçevesinde uygulanır.
Yazar: Av. Halil Bakırcı – Mersin Barosu
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
