TARES Tescil Masrafını Kim Öder? Vergi, Harç ve Değerli Kâğıt İstisnası | 6750 m.4/8 ve m.19 – 2026

6750 sayılı Kanun m.4/8 tescil masrafı konusunda ne emrediyor?

6750 sayılı Ticari İşlemlerde Taşınır Rehni Kanunu, rehin sözleşmesinin zorunlu içeriği içinde Sicile tescilden doğan masrafın hangi tarafa ait olacağının belirtilmesini ister. Bu kural m.4/8 ile açık biçimde düzenlenmiştir. Dolayısıyla tarafların bu konuyu hiç konuşmadan bırakması, sözleşmenin hazırlanmasında eksiklik yaratır.

Kanun masrafı otomatik olarak yalnız borçluya veya yalnız alacaklıya yüklemez. Taraflar hangi masrafın kim tarafından karşılanacağını sözleşmede belirler. Bu, finansman sözleşmesindeki diğer masraf hükümleriyle karıştırılmamalıdır. Rehin sözleşmesindeki kayıt, özellikle TARES tescil işleminden doğan maliyetin taraflar arasındaki nihai dağılımını göstermelidir.

Uygulamada “zaten harç yok, masraf maddesine gerek yok” yaklaşımı doğru değildir. 6750 kapsamında vergi, resim, harç ve değerli kâğıt bedeline ilişkin istisna bulunması ile işlemin fiilen hiçbir maliyet doğurmaması aynı şey değildir. Kanun m.4/8, Sicile tescilden doğan masrafların hangi tarafa ait olduğunun ayrıca belirtilmesini zorunlu tutar.

Bu nedenle sözleşme hazırlanırken mali istisna ile masraf paylaşımını iki ayrı başlık olarak ele almak gerekir.

TARES tescil masrafını borçlu mu, alacaklı mı öder?

Kanun, tek bir tarafı zorunlu ödeyici olarak belirlememiştir. Taraflar rehin sözleşmesinde masrafın rehin veren, rehin alacaklısı veya kararlaştırılan oranlarda her iki tarafça karşılanacağını yazabilir. Önemli olan, m.4/8 uyarınca bu dağılımın sözleşmede açıkça gösterilmesidir.

Kredi sözleşmesinde bütün masrafların borçluya ait olduğuna dair genel kayıt bulunsa bile rehin sözleşmesinde Sicil masrafı başlığının açık yazılması uyuşmazlığı önler. Ticari ilişkide masrafın alacaklı tarafından peşin ödenip borçluya yansıtılması kararlaştırılıyorsa yöntem ve sınır açık tutulmalıdır.

Birden fazla rehin veren veya üçüncü kişi rehin veren bulunduğu durumda masraf paylaşımının kişilere göre ayrıca belirlenmesi yararlı olur. Örneğin şirket borcu için ortağın kendi taşınırını rehin verdiği yapıda “tüm giderler borçluya aittir” hükmünün üçüncü kişi rehin vereni kapsayıp kapsamadığı tartışma yaratmamalıdır.

Masraf hükmü alacak miktarı veya rehin kapsamıyla karıştırılmamalıdır. Kimin masrafı karşılayacağı, ayni rehin hakkının hangi tutarı teminat altına aldığı sorusundan farklıdır.

6750 kapsamında vergi, resim ve harç alınır mı?

Ticaret Bakanlığının güncel taşınır rehni açıklamasına göre 6750 sayılı Kanun, tarafların borç ikrarını içerse dahi rehin sözleşmesinin düzenlenmesinden, TARES’e tescil edilmesinden ve TARES’te tesis edilen işlemlerden vergi, resim, harç ve değerli kâğıt bedeli tahsil edilmemesini öngörmektedir. Bu mali istisnanın amacı teslimsiz taşınır rehninin finansman maliyetini azaltmaktır.

İstisna, 6750 sayılı Kanun kapsamındaki rehin işlemiyle bağlantılıdır. Tarafların aynı gün yaptığı başka sözleşmeler, kredi işlemleri, ekspertiz hizmetleri veya Kanun kapsamı dışında kalan noterlik işlemleri bakımından “TARES istisnası var” denilerek otomatik muafiyet sonucu çıkarılmamalıdır. Her işlem kendi hukuki dayanağına göre değerlendirilir.

Örneğin rehin sözleşmesine ek olarak taraflar ayrı bir satış sözleşmesi, kefalet, garanti veya başka bir işlem kuruyorsa bu belgelerin vergi/harç durumu 6750’deki rehin istisnasından bağımsız olabilir. Muhasebe ve hukuk birimleri hangi belgeye hangi istisnanın uygulandığını ayrı ayrı kaydetmelidir.

İstisnanın varlığına rağmen işlem sırasında talep edilen bir bedelin niteliği de belirlenmelidir. Bir bedelin “harç” mı, “hizmet/işlem gideri” mi, “değer tespiti ücreti” mi olduğu ayrıştırılmadan yalnız adı üzerinden sonuç verilmemelidir.

Değerli kâğıt bedeli alınır mı?

Ticaret Bakanlığının resmî açıklamasında TARES kapsamındaki rehin sözleşmesinin düzenlenmesi ve ilgili işlemler için değerli kâğıt bedeli tahsil edilmemesi de açıkça belirtilmektedir. Bu nedenle 6750 kapsamındaki rehin işleminin mali istisnası yalnız klasik vergi ve harçlarla sınırlı değildir.

Ancak tarafların işlem dosyasında kullandığı başka belgeler bu sonucu kendiliğinden paylaşmaz. Özellikle vekâletname, ticaret sicili belgesi, yabancı belge, tercüme, apostil veya başka hukuki işlem belgelerinin kendi düzenleme ve maliyet rejimleri vardır.

Yurt dışındaki şirket veya kişi Türkiye’de TARES işlemi için temsilci kullanıyorsa yabancı belgenin noter/tercüme/apostil maliyeti, rehin sözleşmesinin TARES’teki vergi-harç istisnasıyla aynı konu değildir. Bunlar temsil ve belge geçerliliğinin ayrı giderleridir.

Noter ve Sicil işlem maliyetleri nasıl ayrılmalıdır?

6750 kapsamındaki yazılı rehin sözleşmesinde imzalar noter tarafından onaylanabilir veya Sicil yetkilisi huzurunda imzalanabilir. Elektronik sözleşmede güvenli elektronik imza kullanılabilir. Rehin hakkı ise her durumda m.4/1 uyarınca Sicile tescille kurulur.

Bu süreçte “noter masrafı”, “Sicil masrafı”, “harç” ve “başka hizmet gideri” kavramları aynı kabul edilmemelidir. Kanundaki mali istisna kapsamına giren bedeller ile tarafların fiilen katlandığı hizmet ve belge giderleri ayrıştırılmalıdır.

Sözleşmenin m.4/8 hükmü, özellikle tescilden doğan masrafın hangi tarafa ait olacağını belirtir. Taraflar isterlerse noter, ekspertiz, tercüme veya temsil giderlerini de ayrıca ve daha ayrıntılı biçimde paylaşabilir. Bu, sonradan “kim ödeyecek?” uyuşmazlığını azaltır.

İşlem öncesi güncel ücret tarifeleri veya hizmet bedelleri ilgili resmî merciden teyit edilmelidir. Sabit bir tutarı yıllarca sözleşme şablonunda bırakmak doğru değildir.

Rehin sözleşmesindeki masraf maddesi nasıl yazılmalıdır?

Masraf maddesi “tüm masraflar borçluya aittir” gibi belirsiz ve sınırsız bir cümle yerine kalemlerin hukuki niteliğini ayırmalıdır. TARES tescilinden doğan işlem gideri, gerekiyorsa noterlik hizmeti, değer tespiti, yabancı belge tercümesi veya temsil giderleri ayrı başlıklarda düzenlenebilir.

6750 kapsamında vergi, resim, harç ve değerli kâğıt bedeli istisnası bulunduğu için sözleşme metni sanki bu kalemler kesin olarak tahsil edilecekmiş gibi hazırlanmalıdır. Daha doğru yaklaşım, “mevzuat uyarınca istisna kapsamı dışında kalan ve fiilen doğan Sicil/işlem giderlerinin…” şeklinde hukuki niteliği doğru kurmaktır.

Taraflar bir gideri yarı yarıya karşılayacaksa oran; alacaklı ödeyip borçluya yansıtacaksa yansıtma usulü ve varsa sınır açıkça yazılmalıdır. Üçüncü kişi rehin verenin sorumluluğu da ayrıca belirtilmelidir.

Masraf maddesi temel borcun faiz, komisyon veya diğer finansman maliyetlerini gizlemek için kullanılmamalıdır. Kredi maliyetiyle rehin tescil giderinin hukuki niteliği farklıdır.

TARES’te değişiklik ve terkin işlemlerinde vergi-harç istisnası var mı?

Ticaret Bakanlığının güncel açıklaması, yalnız ilk sözleşme ve tescili değil, TARES’te tesis edilen işlemleri de vergi, resim, harç ve değerli kâğıt bedeli istisnası kapsamında açıklamaktadır. Bu nedenle rehin kaydındaki mevzuata uygun değişiklikler ve terkin işlemleri bakımından da 6750’nin maliyet azaltıcı yaklaşımı geçerlidir.

Ancak değişiklik işlemi başka bir hukuki işlemi de içeriyorsa o işlemin mali durumu ayrıca değerlendirilmelidir. Örneğin alacağın devri için düzenlenen ayrı sözleşmenin vergi veya damga vergisi rejimi, sırf TARES kaydı güncellenecek diye otomatik biçimde aynı istisnaya girmiş kabul edilmemelidir.

Borcun sona ermesi halinde terkin yükümlülüğü m.15 ve Sicil Yönetmeliğinde düzenlenmiştir. “Terkin masraf olur” gerekçesiyle Sicil kaydını açık bırakmak hukuken doğru değildir. Alacaklı, süresi içinde terkin işlemini yerine getirmelidir.

Değer tespiti gideri TARES tescil masrafıyla aynı şey midir?

Hayır. Rehne konu taşınırın değerinin tespit edilmesi ayrı bir süreçtir ve Ticari İşlemlerde Taşınır Varlıkların Değer Tespiti Hakkında Yönetmelik tarafından düzenlenir. Mahkemece atanan bilirkişi/eksper ve değerleme sürecinin giderleri, m.4/8’deki tescil masrafıyla aynı kalem değildir.

Taraflar rehin kurulmadan önce değer üzerinde anlaşabilir veya mevzuattaki şartlarda değer tespiti talep edebilir. Temerrüt sonrası değer tespitinde Yönetmelik özel usul öngörür. Bu giderlerin kim tarafından karşılanacağı, ilgili Yönetmelik ve somut işlem aşamasına göre belirlenmelidir.

Bu ayrım önemlidir: 6750’nin vergi-harç istisnası, bütün uzmanlık, ekspertiz, tercüme veya avukatlık hizmetlerinin ücretsiz olduğu anlamına gelmez. İstisna kapsamındaki kamu mali yükümlülükleri ile özel hizmet bedelleri birbirine karıştırılmamalıdır.

Muhasebe kayıtlarında TARES masrafı nasıl belgelendirilmelidir?

İşletmeler fiilen ödenen giderin türünü ve dayanağını belgelemelidir. Rehin tescil işlemiyle ilgili gider, noterlik veya başka hizmete ilişkin belge, değer tespiti faturası ve varsa tercüme/temsil gideri ayrı saklanmalıdır. Böylece mali istisna kapsamındaki kalemler ile ticari giderler birbirinden ayrılabilir.

Rehin alacaklısı bir gideri ödeyip sözleşme gereği borçluya yansıtacaksa yansıtmanın dayanağı olan rehin sözleşmesi maddesi dosyada bulunmalıdır. Özellikle kredi kuruluşlarında tüketici işlemleriyle ticari işlemler karıştırılmamalı; 6750’nin ticari rehin rejimi ve ilgili finans mevzuatı birlikte değerlendirilmelidir.

Bir giderin vergi hukuku bakımından kaydı veya gider yazılması konusunda mali müşavirlik değerlendirmesi ayrıca yapılmalıdır. Hukuki istisna ile muhasebe kaydının tek bir mesele olduğu varsayılmamalıdır.

Uygulama kontrol listesi

Birinci adım, rehin sözleşmesinde m.4/8’e uygun açık masraf maddesi bulunup bulunmadığını kontrol etmektir. İkinci adım, 6750 kapsamındaki vergi, resim, harç ve değerli kâğıt bedeli istisnasını doğru uygulamaktır. Üçüncü adım, istisna dışındaki fiili hizmet ve belge giderlerini ayrı belirlemektir.

Dördüncü adım, üçüncü kişi rehin veren varsa onun gider sorumluluğunu açık yazmaktır. Beşinci adım, değer tespiti gibi ayrı süreçleri Sicil masrafıyla karıştırmamaktır. Altıncı adım, fiilen ödenen her gideri belgeleyip sözleşme hükmüyle eşleştirmektir.

Rehin sözleşmesinin zorunlu diğer unsurları için 6750 m.4/6 zorunlu bilgiler rehberi, rehnin kuruluş anı için TARES tescil şartı rehberi, tarafların kimler olabileceği için 6750 m.3 taraflar rehberi incelenebilir.

Masrafın borca eklenmesi rehin teminatını otomatik artırır mı?

Hayır. Bir giderin sözleşmeyle borçluya yüklenmesi ile bu giderin Sicilde kayıtlı rehin teminatına dahil olması aynı hukuki mesele değildir. Rehin belirli bir tutar veya azami güvence sınırıyla kurulmuşsa, sonradan doğan giderlerin bu sınır içinde kalıp kalmadığı sözleşme ve Kanun hükümlerine göre değerlendirilir.

Örneğin rehin Sicilinde azami 1.000.000 TL güvence tutarı yer alıyorsa, işlem giderinin borçluya ait olduğuna dair hüküm bu rakamı kendiliğinden 1.050.000 TL’ye çıkarmaz. Teminat sınırının artırılması gerekiyorsa ilgili Sicil değişikliği usulüne uyulmalıdır. Alacaklı ayrıca fiilen doğmamış veya belgeleyemediği bir gideri yalnız genel masraf maddesine dayanarak borca ekleyemez.

Üçüncü kişi rehin verende masraf paylaşımı nasıl yazılmalıdır?

Borçlu ile rehin veren farklı kişilerse masraf maddesi özellikle dikkatli kurulmalıdır. Şirket borcu için ortağın kendi malını rehin verdiği bir işlemde, “borçlu tüm masrafları öder” kaydı üçüncü kişi rehin verene kişisel ödeme yükümlülüğü yüklemez. Rehin verenin ayrıca masraf üstlenmesi isteniyorsa bu irade açıkça yazılmalıdır.

Aynı şekilde alacaklı bir gideri peşin ödeyip yalnız borçluya yansıtacaksa, üçüncü kişi rehin verenin sorumluluğu rehin konusu varlık ve güvence kapsamıyla sınırlı kalabilir. Kişisel borç üstlenme ile taşınır üzerinde ayni teminat verme birbirine karıştırılmamalıdır.

İşlem dosyasında hangi mali belgeler saklanmalıdır?

Rehin sözleşmesinin masraf maddesi, TARES işlem belgesi, varsa noterlik makbuzu, değer tespiti faturası, tercüme veya apostil gider belgeleri ve alacaklının borçluya yaptığı yansıtma belgeleri aynı dosyada tutulmalıdır. Böylece hangi tutarın kanuni istisna kapsamında olduğu, hangi tutarın özel hizmet karşılığı doğduğu ve kimin ödediği sonradan denetlenebilir.

Güncel tarifeler işlem tarihinde kontrol edilmelidir. Eski bir sözleşme örneğinde yer alan sabit hizmet bedelini yeni işleme aynen taşımak doğru değildir. Kanuni vergi-harç istisnası devam etse bile hizmet tarifeleri değişebilir; sözleşme yalnız fiilen doğan ve hukuken dayanağı bulunan giderleri paylaştırmalıdır. İşlem tamamlandıktan sonra ödeme belgeleri sözleşme ve Sicil kaydıyla eşleştirilmeli; sonradan ortaya çıkan maliyet iddiaları tarih, belge ve sözleşmesel dayanak yönünden ayrı ayrı doğrulanmalıdır.

Resmî kaynaklar

• T.C. Ticaret Bakanlığı – Taşınır Rehni Açıklaması
• T.C. Ticaret Bakanlığı – Taşınır Rehni Mevzuatı
• TBMM – 6750 sayılı Kanun

Sık Sorulan Sorular

Sonuç

TARES tescilinden doğan masrafın kimin tarafından karşılanacağı rehin sözleşmesinde açıkça yazılmalıdır. 6750 kapsamındaki rehin sözleşmesi ve TARES işlemleri için vergi, resim, harç ve değerli kâğıt bedeli istisnası bulunur; ancak bu istisna değer tespiti, tercüme, temsil veya başka özel hizmet giderlerinin de ücretsiz olduğu anlamına gelmez.