CISG Madde 13: Telegram ve Teleks “Yazılı” Sayılır mı? Şekil Kuralı | 2026

CISG Madde 13 tam olarak neyi düzenler?

CISG m.13 kısa fakat işlevi çok belirgin bir hükümdür. Maddeye göre Sözleşme bakımından “yazılı” terimi telegramı ve teleksi de kapsar. Düzenleme, 1980 yılında kabul edilen CISG’nin dönemin ticari iletişim araçlarını açık biçimde yazılı iletişim içine almasını sağlar. Hükmün merkezinde yeni bir şekil şartı koymak değil, Sözleşmede kullanılan bir kavramı tanımlamak vardır.

Bu ayrım önemlidir. Madde 13 tek başına “uluslararası satış sözleşmesi yazılı yapılmalıdır” demez. CISG m.11, aksine, satış sözleşmesinin kurulması veya ispatı bakımından kural olarak yazılı şekil şartı öngörmez. Sözleşme sözlü kurulabilir ve varlığı tanık dâhil her türlü delille ispatlanabilir. Ancak CISG m.12 ve m.96 kapsamında bir taraf devletin yazılı şekil rezervasyonu devreye giriyorsa genel şekil serbestisi aynı biçimde uygulanmaz.

Bu nedenle m.13 üç aşamalı okunmalıdır: önce somut işleme CISG’nin uygulanıp uygulanmadığı belirlenir; sonra m.11’deki genel serbesti ile m.12 ve m.96’daki istisna kontrol edilir; son olarak ilgili kural “yazılı” bir beyan arıyorsa m.13’ün kapsamı değerlendirilir.

Madde 13’ün amacı nedir?

Uluslararası ticarette taraflar aynı ülkede, aynı dilde veya aynı iletişim altyapısında bulunmayabilir. CISG, satışın kurulmasını ve taraf beyanlarını mümkün olduğunca ortak bir çerçeveye bağlamak amacıyla hazırlanmıştır. m.13, “yazılı” kavramının yalnız klasik kâğıt belgeyle sınırlandırılmasını önleyen açıklayıcı hükümlerden biridir.

Telegram ve teleks bugün ticari hayatta büyük ölçüde tarihsel araçlar hâline gelmiş olsa da hükmün hukuki işlevi devam eder. Maddenin doğrudan söylediği şey, bu iki aracın yazılı sayılmasıdır. E-posta, elektronik veri değişimi veya anlık mesajlaşma uygulamaları m.13 metninde açıkça sayılmaz. Dolayısıyla güncel elektronik iletişim araçlarını değerlendirirken maddenin lafzını aşarak “m.13 açıkça e-postayı da yazılı sayıyor” şeklinde kesin bir ifade kullanmak doğru değildir.

Elektronik iletişim bakımından mesele; CISG’nin yorum ilkesi olan m.7, taraf beyanlarının yorumunu düzenleyen m.8, sözleşmenin şekline ilişkin m.11 ve varsa yazılı rezervasyonla birlikte ele alınmalıdır. Ayrıca tarafların sözleşmede belirlediği özel şekil ve bildirim hükümleri de bağlayıcı sonuç doğurabilir.

CISG’de genel kural neden şekil serbestisidir?

CISG m.11, milletlerarası mal satım sözleşmesinin kurulmasını veya ispatını herhangi bir özel şekle bağlamaz. Bu hüküm, ticari hayatın hızına uygun olarak tarafların sözleşmeyi yazılı metin, sipariş-teyit zinciri, sözlü anlaşma veya davranışlarla kurabilmesine imkân tanır. Şekil serbestisi aynı zamanda Sözleşmenin farklı hukuk sistemlerinde uygulanmasını kolaylaştırır.

Ancak şekil serbestisi, yazılı belgenin gereksiz olduğu anlamına gelmez. Hukuki geçerlilik ile ispat güvenliği farklı konulardır. Sözleşme şeklen geçerli olsa bile malın tanımı, miktarı, teslim şekli, bedel, ödeme para birimi, Incoterms kaydı, kalite standardı, kontrol prosedürü, yetki ve tahkim gibi konular belgelendirilmemişse uyuşmazlıkta ciddi ispat sorunu doğabilir.

Özellikle teklif, kabul, değişiklik, ayıp bildirimi, ek süre verilmesi, sözleşmeden dönme ve teminat talebi gibi beyanların tarihinin ve içeriğinin sonradan doğrulanabilmesi gerekir. CISG m.13 bu bağlamda “yazılı” kavramına ilişkin bir tanım sağlar; fakat ticari sözleşmenin bütün ispat sorunlarını çözmez.

Sitedeki CISG m.6 ve Sözleşmenin dışlanması rehberi, tarafların CISG hükümlerinden hangi ölçüde ayrılabileceğini; CISG m.7 yorum rehberi ise uluslararası ve yeknesak yorum ilkesini açıklar.

CISG m.12 ve m.96 yazılı şekil rezervasyonu m.13’ü nasıl etkiler?

CISG m.12 ve m.96, şekil serbestisinin en önemli istisnasıdır. m.96 uyarınca iç hukuku satış sözleşmelerinin yazılı kurulmasını veya ispatlanmasını arayan bir taraf devlet, gerekli bildirimi yaparak CISG m.11 ile belirli diğer hükümlerin şekil serbestisi sonucunun kendi işyeri o devlette bulunan taraf bakımından uygulanmamasını sağlayabilir.

m.12 ise böyle bir m.96 beyanı bulunduğunda sözleşmenin kurulması, değiştirilmesi, sona erdirilmesi veya ilgili teklif, kabul ve diğer irade açıklamalarının yazılı olmaması hâlinde şekil serbestisi tanıyan CISG hükümlerinin uygulanmayacağını düzenler. Tarafların m.6 üzerinden m.12’nin etkisini bertaraf etmesi de mümkün değildir.

Bu yapı içinde m.13 önem kazanır; çünkü “yazılı” ifadesinin en azından telegram ve teleksi kapsadığı kesinleşir. Bununla birlikte somut uyuşmazlıkta hangi iletişim biçiminin geçerli yazılı şekli karşıladığı, ilgili kanunlar ihtilafı kuralı ve uygulanacak ulusal hukukla bağlantılı olabilir. Bu nedenle rezervasyonlu devlet tarafının bulunduğu sözleşmelerde yalnız CISG metnine bakılarak sonuç verilmemelidir.

Bu konuda ayrıntılı inceleme için CISG m.12 ve m.96 yazılı şekil rezervasyonu yazısı doğrudan bağlantılıdır.

E-posta CISG Madde 13’e göre otomatik olarak “yazılı” sayılır mı?

CISG m.13 metni e-postayı saymaz. Bu nedenle “m.13 gereğince her e-posta otomatik olarak yazılıdır” şeklinde madde metnine dayanmayan bir sonuç kurulamaz. Elektronik iletişimin hukuki etkisi, somut sözleşmenin şartları, CISG’nin yorum ilkeleri, tarafların yerleşmiş uygulaması ve ilgili ulusal hukuk birlikte değerlendirilerek belirlenir.

Tarafların uzun süredir siparişleri kurumsal e-posta üzerinden vermesi, teyitleri aynı sistemden göndermesi ve sözleşmede belirli e-posta adreslerini bildirim adresi olarak göstermesi hukuki değerlendirmede önem taşır. CISG m.8 tarafların beyan ve davranışlarının yorumunda gerçek iradeyi, karşı tarafın bu iradeyi bilmesini ve makul kişinin anlayışını dikkate alır. CISG m.8 rehberinde bu yorum yöntemi ayrıntılı açıklanmıştır.

E-posta ayrıca gönderici, alıcı, tarih, saat, konu ve ek dosya bilgilerini gösterebildiği için güçlü bir ticari kayıt olabilir. Buna rağmen kimlik doğrulama, yetkili kişi, değiştirilebilir dosyalar ve teslim/okuma kayıtları bakımından ek önlemler gerekir. Önemli irade açıklamalarında kurumsal hesap, elektronik imza, zaman damgası veya sözleşmeyle kararlaştırılmış bildirim sistemi tercih edilmesi ispat riskini azaltır.

Telegram, teleks ve elektronik kayıtların ispat değeri nasıl ele alınır?

CISG m.13, telegram ve teleksi yazılı kavramı içine alır; fakat bir belgenin kimden çıktığının, değiştirilip değiştirilmediğinin ve hangi tarihte gönderildiğinin nasıl ispatlanacağını ayrıntılı biçimde düzenlemez. Yargılama aşamasındaki delil kuralları kural olarak mahkemenin usul hukukuna tabidir.

Türkiye’de görülen bir uyuşmazlıkta elektronik kayıtların delil niteliği, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu ve ilgili elektronik imza mevzuatıyla birlikte ele alınabilir. Ticari defterler, sipariş sistemleri, e-posta başlıkları, sunucu kayıtları, teslim raporları, banka ödemeleri ve lojistik belgeler aynı olay zincirini destekleyebilir.

Bu nedenle uluslararası satış dosyasında yalnız “sözleşme PDF’i” saklamak yeterli değildir. Teklif sürümleri, ekler, kabul e-postası, proforma ve ticari fatura, sevk belgesi, taşıma senedi, kalite belgesi, ihtar ve ödeme kayıtları birlikte muhafaza edilmelidir. Belge bütünlüğü, özellikle sözleşmenin sonradan değiştirildiği iddiasında belirleyici olur.

Uluslararası satış sözleşmesinde yazılı iletişim maddesi nasıl kurulmalıdır?

Sözleşmede “bildirimler yazılı yapılacaktır” denilecekse yazılı kavramın hangi araçları içerdiği açıkça tanımlanmalıdır. Kurumsal e-posta adresleri, kayıtlı elektronik posta kullanılıyorsa ilgili adresler, fiziksel tebligat adresi ve gerektiğinde elektronik imza yöntemi ayrı ayrı gösterilebilir. Hangi bildirimin hangi kanaldan yapılacağı da belirlenebilir.

Örneğin olağan sipariş ve teknik teyitlerin e-posta ile, sözleşmeden dönme veya fesih gibi sonuç doğuran beyanların ise ayrıca imzalı belgeyle yapılması kararlaştırılabilir. Böylece taraflar “mesaj gönderildi mi, yetkili kişiye ulaştı mı, bu beyan sözleşmeyi sona erdirdi mi?” tartışmasını azaltır.

Tarafların sözleşme değişiklikleri için özel bir şekil şartı getirmesi de mümkündür. Ancak bu şartın CISG m.29 ve uygulanacak hukukla birlikte değerlendirilmesi gerekir. Ticari uygulamada sözleşmedeki yazılı değişiklik şartına rağmen yetkili kişilerin e-posta ve fiilî davranışlarla farklı bir uygulamaya geçmesi ayrı uyuşmazlık yaratabilir.

Türkiye ile yabancı şirket arasındaki satışta öncelikle CISG’nin uygulama alanı kontrol edilmelidir. CISG m.1 uygulama alanı rehberi bu ilk aşamayı açıklar.

Bir uyuşmazlıkta CISG Madde 13 nasıl uygulanır?

İlk adım, uyuşmazlığın bir milletlerarası mal satımından doğup doğmadığını ve CISG’nin m.1 uyarınca uygulanıp uygulanmadığını saptamaktır. İkinci adım, tarafların m.6 uyarınca CISG’yi tamamen veya kısmen dışlayıp dışlamadığını kontrol etmektir. Üçüncü adım, m.12 ve m.96 bakımından yazılı şekil rezervasyonunun etkisini incelemektir.

Dördüncü adım, hangi beyanın yazılı olması gerektiğini belirlemektir. Sözleşmenin kurulması mı, değişikliği mi, sona ermesi mi, yoksa tarafların kendi sözleşmesinde özel şekle bağladığı bir bildirim mi tartışmalıdır? Beşinci adımda kullanılan aracın niteliği incelenir. Telegram veya teleks için m.13’ün açık kuralı uygulanır; modern elektronik araçlarda ise yorum ve uygulanacak hukuk analizi yapılır.

Altıncı adım, delillerin bütünlüğünü kontrol etmektir. Gönderen hesabın yetkisi, zaman bilgisi, eklerin son sürümü, cevap zinciri, ticari defter ve ödeme kayıtları karşılaştırılır. Son adımda, şekle aykırılığın hangi hukuki sonucu doğurduğu tespit edilir. Bu yöntem, “e-posta var, o hâlde sözleşme kesin geçerlidir” veya “ıslak imza yok, o hâlde sözleşme kesin geçersizdir” biçimindeki iki hatalı uç yaklaşımı önler.

CISG Madde 13 ile Madde 27 aynı konuyu mu düzenler?

Hayır. m.13 “yazılı” kavramının kapsamına ilişkindir. m.27 ise CISG’nin üçüncü kısmında öngörülen bildirim, talep veya diğer iletişimlerin uygun araçlarla gönderilmesi hâlinde iletimdeki gecikme, hata veya ulaşmamanın kural olarak gönderen tarafın o iletişime dayanma hakkını ortadan kaldırmamasını düzenler. Bu iki hüküm birlikte uygulanabilecek olsa da hukuki soruları farklıdır.

Bir iletişimin “yazılı” olup olmadığı ile gönderilen iletişimin karşı tarafa ulaşmamasının riskini kimin taşıdığı aynı mesele değildir. Yeni seride m.27 bu nedenle ayrı bir içerik olarak ele alınmaktadır.

Türkiye’de hazırlanan satış sözleşmelerinde neden bu madde önemlidir?

Türkiye 2010 yılında CISG’ye katılmış ve Sözleşme Türkiye bakımından 1 Ağustos 2011 tarihinde yürürlüğe girmiştir. Türk şirketlerinin CISG’ye taraf diğer devletlerdeki şirketlerle yaptığı mal satışlarında, şartları oluştuğunda CISG doğrudan uygulanabilir. Tarafların sözleşme metninde yalnız “Türk hukuku uygulanır” demesi de her durumda CISG’yi dışlamaz; CISG Türk hukuk düzeninin parçası olduğundan dışlama iradesinin açık kurulması gerekir.

Mersin Limanı üzerinden ihracat veya ithalat yapan şirketler bakımından sipariş teyitleri, navlun ve sevk belgeleri, kalite sertifikaları ve elektronik yazışmalar uyuşmazlığın temel delilleri hâline gelebilir. Bu nedenle sözleşmenin hukuk seçimi, CISG uygulaması, şekil hükümleri ve bildirim adresleri aynı metinde tutarlı biçimde düzenlenmelidir.

İlgili içerikler

• CISG Madde 1: Türkiye ile yurt dışı mal satımında CISG ne zaman uygulanır?
• CISG Madde 6: CISG sözleşmeyle dışlanabilir mi?
• CISG Madde 7: yorum, yeknesaklık ve kanun boşluğu
• CISG Madde 8: taraf beyanları nasıl yorumlanır?
• CISG Madde 12 ve 96: yazılı şekil rezervasyonu

Resmî kaynaklar

• UNCITRAL – United Nations Convention on Contracts for the International Sale of Goods (CISG)
• Resmî Gazete – CISG’nin Türkiye tarafından onaylanmasına ilişkin metin
• Birleşmiş Milletler Treaty Collection – CISG taraf devlet ve yürürlük bilgileri

Sık Sorulan Sorular