Trafik Ayırım Düzeni Yakınına Kıyı Tesisi Yapılabilir mi? 400 Metre Kuralı – Limanlar Yönetmeliği m.20/k (2026)

Limanlar Yönetmeliği m.20/1-k hangi yasağı getirir?

Limanlar Yönetmeliği m.20/1-k, trafik ayırım düzeni bulunan deniz alanlarında kıyı tesisi planlamasına doğrudan bir emniyet mesafesi getirir. Trafik ayırım düzeninin dış sınırına 400 metre mesafe dâhilinde yeni kıyı tesisi kurulamaz ve mevcut tesisler bu koruma alanına doğru büyütülemez. Bu yasak, gemi trafiğinin düzenli ve öngörülebilir kalmasını sağlamak amacıyla getirilmiştir.

Kural yalnız ticari liman terminalini değil, “kıyı tesisi” tanımı kapsamına giren deniz yapılarının planlanmasını etkileyebilir. Projenin iskele, rıhtım, platform, dolfen veya benzeri yapılar içermesi hâlinde deniz tarafındaki en uç fiziksel unsurun trafik ayırım düzeniyle ilişkisi teknik olarak değerlendirilir.

Trafik ayırım düzeni nedir?

Trafik ayırım düzeni, yoğun deniz trafiğinde karşıt yönlerde seyreden gemilerin belirlenmiş trafik şeritleri içinde düzenli hareket etmesini sağlayan seyir organizasyonudur. Şeritler, ayırım bölgesi, yaklaşma alanları ve diğer seyir unsurları haritalarda ve ilgili denizcilik yayınlarında gösterilir. Büyük ticari gemilerin güvenli rota koruması için kritik önemdedir.

Bu düzenin dış sınırı, gemilerin şerit içinde seyir yaptığı alanın kıyı yapılarıyla tehlikeli biçimde yakınlaşmaması için referans alınır. Limanlar Yönetmeliği 400 metrelik koruma alanını bu dış sınır üzerinden kurar.

400 metre mesafe nereden nereye ölçülür?

Hükmün metni, trafik ayırım düzeninin dış sınırına en az 400 metre mesafeyi esas alır. Bu nedenle ölçümün başlangıç noktası sahil çizgisi değil, denizdeki trafik ayırım düzeninin dış sınırıdır. Projelendirilen kıyı tesisinin deniz alanına uzanan kısmı ve seyir trafiğine etkisi teknik koordinatlar üzerinden değerlendirilmelidir.

Parsel sınırı, tapu sınırı veya kıyı kenar çizgisi tek başına m.20/k hesabını çözmez. Deniz yapısının gerçek koordinatları ile güncel trafik ayırım düzeni koordinatları aynı datum ve harita sistemi üzerinden karşılaştırılmalıdır.

400 metre tam sınırda tesis yapılabilir mi?

Madde “en az 400 metre mesafe” şartını getirir. Bu nedenle koruma alanının içine giren proje kabul edilemez; teknik ölçümde 400 metre sınırının güvenli biçimde sağlandığı gösterilmelidir. Ölçüm belirsizliği veya proje çıkıntıları hesaba katılmadan yalnız yaklaşık harita ölçüsüyle karar verilmemelidir.

Proje geliştiren taraf, planlama aşamasında deniz ölçüm uzmanı ve ilgili teknik disiplinlerle koordinat hesabını kesinleştirmelidir. Resmî kurumların talep ettiği formatta koordinat ve vaziyet planı sunulmalıdır.

Yeni kıyı tesisi yasağı hangi aşamada dikkate alınmalıdır?

400 metre şartı, yatırım tamamlandıktan sonra kontrol edilecek son bir kriter değildir. Yer seçimi ve ön fizibilite aşamasında incelenmelidir. Trafik ayırım düzenine mesafe uygun değilse aynı noktada ayrıntılı proje, dolgu planı ve pahalı mühendislik çalışmasına devam etmek yatırım açısından ciddi risk yaratır.

İzin süreçlerinde Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı, liman başkanlığı ve diğer yetkili kurumların denizcilik emniyeti değerlendirmeleri bulunabilir. m.20/k’ye açıkça aykırı bir yer seçiminin başka bir kurumdan alınan çevresel veya imar onayıyla ortadan kalkması mümkün değildir.

Mevcut kıyı tesisi 400 metre alanına doğru büyütülebilir mi?

Hayır. Madde yalnız yeni tesis yapımını değil, mevcut tesislerin büyütülmesini de yasaklar. Bir terminal yıllardır faaliyette olsa dahi yeni iskele kolu, rıhtım uzatması veya trafik ayırım düzenine doğru fiziksel genişleme 400 metrelik koruma alanına giriyorsa m.20/k engeliyle karşılaşır.

Mevcut tesisin bakım ve yenileme işi ile kapasite artıran fiziksel genişlemenin hukuki niteliği ayrılmalıdır. Aynı geometri içinde onarım başka, yeni deniz alanı işgal eden büyütme başkadır. Projenin gerçek kapsamı ilgili idareye doğru sunulmalıdır.

Rıhtım uzatması “büyütme” sayılır mı?

Rıhtımın deniz alanında fiziksel olarak uzatılması veya yeni yanaşma yüzeyi oluşturulması kıyı tesisinin büyütülmesi niteliğindedir. Bu nedenle trafik ayırım düzeni yönüne yapılan uzatma 400 metre kuralına göre kontrol edilir. Ticari kapasite ihtiyacı veya daha büyük gemi kabul etme hedefi güvenlik mesafesini kaldırmaz.

Rıhtım uzatmasının yönü, uzunluğu ve manevra havuzuna etkisi ayrıca değerlendirilir. Proje 400 metrenin dışında kalsa dahi gemi yanaşma-ayrılma rotaları bakımından ek seyir emniyeti incelemesi gerekebilir.

Dolgu alanı bu kurala tabi midir?

Kıyı dolgusu, deniz alanını kara alanına dönüştürerek kıyı çizgisini fiziksel olarak değiştirir. Dolgu projesi kıyı tesisiyle ilişkiliyse 400 metre mesafesinin proje geometri ve denizcilik emniyeti bakımından değerlendirilmesi gerekir. Dolgunun üst kullanım amacı tek başına denizdeki seyir etkisini ortadan kaldırmaz.

Dolgu ve kıyı yapıları ayrıca kıyı mevzuatı, imar, çevre ve diğer izin süreçlerine tabidir. m.20/k bu çok katmanlı izin zincirindeki denizcilik emniyeti kuralıdır.

Dolfen veya şamandıra sistemi de dikkate alınır mı?

Bir kıyı tesisinin yanaşma ve bağlama sistemi rıhtımdan bağımsız dolfen, şamandıra veya platformlar içerebilir. Bu yapıların gemi trafik şeridine yakınlığı, manevra ve bağlama operasyonunda gerçek seyir alanını etkiler. Bu nedenle projenin yalnız kara bağlantı noktası değil, denizdeki bütün unsurları koordinat bazında değerlendirilmelidir.

Özellikle tanker veya dökme yük tesislerinde offshore bağlantı elemanları geniş bir deniz alanını işgal edebilir. Liman başkanlığı manevra ve trafik riskini bu bütünlük içinde inceler.

400 metre kuralının seyir emniyeti amacı nedir?

Trafik ayırım düzeninde seyreden büyük gemiler yüksek ataletle hareket eder ve dar alanda ani rota değişikliği yapamaz. Kıyı tesisine yanaşan veya ayrılan gemiler ise ana trafik şeridini kesebilir. Tesisin şeride aşırı yakın olması çatışan trafik akışlarını artırır ve hata toleransını azaltır.

400 metrelik koruma mesafesi, ana seyir trafiği ile sabit kıyı yapısı arasında asgari tampon oluşturur. Bu tampon tek başına bütün manevra ihtiyacını karşılamasa da yapılaşma için alt sınır niteliğindedir.

Çevre güvenliği neden maddede ayrıca anılır?

Bir geminin kıyı tesisine veya sabit yapıya çarpması yalnız seyir kazası değildir; yakıt sızıntısı, tehlikeli yük salımı ve geniş çaplı deniz kirliliği yaratabilir. m.20/k seyir, can ve mal emniyetinin yanında çevre güvenliğini de açıkça koruma amacı olarak sayar.

Özellikle petrol, kimyasal veya tehlikeli yük tesislerinde trafik şeridiyle emniyetli ayrım kirlilik riskinin azaltılması bakımından daha da önemlidir. Projenin çevresel etkisi ayrıca ÇED ve ilgili çevre mevzuatı süreçlerinde değerlendirilir.

400 metrenin dışında olmak tek başına izin için yeterli midir?

Hayır. m.20/k bir yasak sınırı getirir; 400 metrenin dışında kalan her projenin otomatik olarak uygun olduğu anlamına gelmez. Kıyı tesisi projesi su derinliği, manevra alanı, rüzgâr-akıntı, gemi boyutları, kılavuzluk-römorkör ihtiyacı, çevre etkisi, kıyı imarı ve diğer teknik/idari şartlara ayrıca tabidir.

Özellikle büyük gemi kabul edecek tesislerde manevra simülasyonu ve seyir emniyeti çalışmaları istenebilir. Liman başkanlığı ve Bakanlık proje özelinde ek tedbir talep edebilir.

Hidrografik etüt neden gereklidir?

Kıyı tesisinin yaklaşma kanalında ve manevra alanında güncel su derinliği, dip yapısı ve seyir engellerinin bilinmesi gerekir. Hidrografik ölçümler, projenin yalnız 400 metre yatay mesafesini değil gemilerin emniyetli yaklaşma ve ayrılma imkânını da gösterir.

Haritalardaki eski derinlik verileri siltasyon veya kıyı değişiklikleri nedeniyle güncelliğini yitirebilir. Proje geliştirme ve izin sürecinde yetkili standartlara uygun güncel ölçümler kullanılmalıdır.

Manevra simülasyonu 400 metre kuralını değiştirebilir mi?

Manevra simülasyonu tesisin gemi operasyonlarına uygunluğunu teknik olarak değerlendirir; ancak Yönetmelikteki açık 400 metre yasağını ortadan kaldıran bir muafiyet hükmü değildir. Simülasyon, 400 metrenin dışında kalan tesis için ek manevra risklerini belirlemeye yarar.

Bir projenin simülasyonda yapılabilir görünmesi, açık mevzuat sınırının içine giren sabit tesise kendiliğinden izin vermez. Hukuki ve teknik kriterler birlikte sağlanmalıdır.

Kılavuzluk ve römorkör planı neden proje aşamasında önemlidir?

Tesis faaliyete geçtiğinde gemilerin ana trafik şeridinden ayrılıp yanaşma havuzuna geçmesi ve tekrar şeride katılması gerekir. Bu manevrada kılavuz kaptan ve römorkör ihtiyacı tesis kapasitesinin önemli unsurudur. Trafik ayırım düzenine yakınlık, manevra süresini ve çatışma riskini etkiler.

Proje, kabul edilecek maksimum gemi boyutuna göre pilot boarding, tug escort, turning basin ve emergency abort senaryolarını değerlendirmelidir. 400 metre kuralı bu geniş seyir emniyeti tasarımının başlangıç sınırıdır.

Yönetmelik yürürlüğe girmeden önce yapılmış tesis ne olur?

m.20/k, Yönetmeliğin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren yeni tesis yapımını ve mevcut tesis büyütmesini yasaklayan bir kural kurar. Mevcut bir tesisin geçmişte hukuka uygun şekilde kurulmuş olması, onun kendiliğinden ortadan kaldırılmasını öngörmez; ancak sonradan yapılacak büyütme projesi güncel kurala tabi olur.

Eski tesisin bakım, onarım, yenileme veya kapasite artışının “büyütme” niteliğinde olup olmadığı somut proje üzerinden incelenmelidir. İdareye sunulan proje kapsamı net ve teknik koordinatlarla açıklanmalıdır.

Proje sonradan değiştirilirse mesafe yeniden kontrol edilir mi?

Evet. İzin alınmış projenin deniz tarafındaki geometrisi, iskele boyu, dolfen konumu veya dolgu sınırı değişirse trafik ayırım düzenine mesafe yeniden etkilenebilir. Eski projenin uygun bulunmuş olması, daha ileri uzanan yeni tasarımı otomatik olarak kapsamaz.

Proje revizyonu yetkili kurumlara bildirilir ve gerekli yeni onaylar alınır. İnşaat sırasında koordinat değişikliği yapılması özellikle ciddi hukuki ve teknik risk doğurur.

400 metre ihlali bir ruhsat sorunu mu, liman güvenliği sorunu mu?

Her ikisiyle bağlantılı sonuç doğurabilir; fakat m.20/k doğrudan Limanlar Yönetmeliği içindeki liman ve seyir emniyeti kuralıdır. İmar veya yapı ruhsatı alınmış olması denizcilik mevzuatındaki yasağı ortadan kaldırmaz. Yetkili denizcilik makamlarının görüş ve izinleri ayrıca gereklidir.

Bu nedenle yatırımcı yalnız belediye veya imar sürecine dayanarak deniz yapısını başlatmamalıdır. Kıyı tesisi projeleri çok kurumlu izin zincirine sahiptir ve her izin kendi hukuk alanını kapsar.

Mersin bakımından m.20/k nasıl ele alınmalıdır?

m.20/k Türkiye genelinde trafik ayırım düzeni bulunan yerlerde uygulanır. Mersin’de planlanan bir kıyı tesisi veya kapasite artışı için ilk olarak proje alanının güncel resmî deniz haritalarında bir trafik ayırım düzeniyle ilişkisi tespit edilmelidir. Eğer proje yakınında Yönetmelik anlamında trafik ayırım düzeni bulunuyorsa 400 metre kuralı doğrudan kontrol edilir.

Mersin Bölge Liman Başkanlığı ve Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığının güncel proje, seyir emniyeti ve kıyı tesisi izin süreçleri takip edilmelidir. “Mersin’in tamamında 400 metre koridor vardır” şeklinde genelleme yapılamaz; hüküm yalnız trafik ayırım düzeni bulunan somut deniz alanında uygulanır.

Aykırı tesis yapılırsa ne olur?

Mevzuata aykırı kıyı tesisi projesi izin aşamasında reddedilebilir veya uygun hâle getirilmesi istenebilir. İnşa faaliyeti yetkisiz biçimde başlatılmışsa ilgili idari makamlar faaliyetin durdurulması, aykırılığın giderilmesi ve ilgili mevzuat kapsamında yaptırım işlemleri uygulayabilir.

Aykırı yapı gemi trafiğini tehlikeye sokmuş veya kazaya neden olmuşsa idari sonuçların yanında özel hukuk ve gerektiğinde ceza sorumluluğu da gündeme gelebilir. Proje öncesi doğru mesafe hesabı bu nedenle kritik önemdedir.

Uygulama kontrol listesi

• Proje alanının güncel resmî deniz haritasında trafik ayırım düzenine yakınlığını belirleyin.
• Trafik ayırım düzeninin dış sınır koordinatlarını esas alın.
• Tesisin deniz tarafındaki en uç yapı koordinatını kesinleştirin.
• En az 400 metre koruma mesafesini teknik olarak doğrulayın.
• Mevcut tesis büyütmesinde eski izinleri değil yeni proje geometrisini kontrol edin.
• Dolgu, dolfen, platform ve şamandıra gibi bütün deniz yapılarını hesaba katın.
• Manevra, hidrografi, kılavuzluk ve römorkör çalışmalarını ayrıca yürütün.
• Bütün ilgili kıyı, imar, çevre ve denizcilik izinlerini tamamlamadan inşaata başlamayın.

İlgili içerikler

• Gemi rotalama sistemi ve trafik ayırım düzeni
• Çalışma sahaları yakınında hız ve emniyet mesafesi
• Rıhtım uzunluğu ve su derinliği şartı
• Kılavuz kaptan alma zorunluluğu
• Deniz ticareti ve liman hukuku için iletişim

Resmî kaynaklar

• T.C. Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı – Limanlar Yönetmeliği
• T.C. Mevzuat Bilgi Sistemi
• T.C. Resmî Gazete

Sık Sorulan Sorular