Uçak Siciline İtiraz Şerhi Nasıl Konulur? | 2920 m.53 (2026)

2920 sayılı Kanun m.53 neyi düzenler?

m.53, uçak sicili ile gerçek hukuki durum arasında uyuşmazlık bulunduğunda hak sahibini koruyan özel bir şerh mekanizması kurar. m.52 sicile iyi niyetle güvenen üçüncü kişiyi korurken m.53, gerçek hak sahibinin sicil görünümünün yanlışlığını üçüncü kişilere duyurabilmesi için denge sağlar.

Şerhin amacı, uyuşmazlığın esasını sicil memurunun çözmesi değildir. Sicil kaydı tartışmalıysa bu durum görünür hale getirilir ve üçüncü kişi artık kaydı tartışmasız kabul ederek işlem yapamaz.

Uçak gibi yüksek değerli ve hızla devredilebilen bir varlıkta bu mekanizma önemlidir. Mülkiyet, ipotek veya başka ayni hak uyuşmazlığı sürerken uçak üçüncü kişiye devredilirse uyuşmazlık daha karmaşık hale gelebilir.

Şerh, maddi hakkın nihai varlığını kanıtlamaz. Haklılık esas davada veya ilgili hukuki süreçte belirlenir.

İtiraz şerhi hangi durumlarda gündeme gelir?

Sicilde malik görünen kişi ile gerçek malik olduğu iddia edilen kişi farklıysa, ipotek kaydı hatalıysa, sicil terkin edilmiş bir hakkı göstermeye devam ediyorsa veya geçerli devir sicile yansımamışsa itiraz şerhi ihtiyacı doğabilir.

Örneğin satış sözleşmesinin geçersiz olduğu ileri sürülüyor ancak alıcı sicile malik olarak kaydedilmişse önceki hak sahibi m.53 mekanizmasını değerlendirebilir. Benzer şekilde ipotek terkininin yetkisiz yapıldığı iddiasında alacaklı şerh talebinde bulunabilir.

Basit yazım hatası her zaman itiraz şerhi gerektirmez; idari düzeltme mümkün olabilir. Şerh, gerçek hukuki durumla sicil kaydı arasında maddi hak uyuşmazlığı bulunduğunda önem kazanır.

Uyuşmazlığın niteliği doğru sınıflandırılmalıdır. Şirket unvan değişikliği gibi teknik güncelleme ile mülkiyetin kime ait olduğu tartışması aynı prosedür değildir.

Sicilde kayıtlı kişinin rızasıyla şerh nasıl konulur?

m.53, sicil kaydının düzeltilmesinden etkilenecek kişinin rızasıyla itiraz şerhine imkân verir. Taraflar uyuşmazlığın varlığını kabul ediyor ancak esas çözümü daha sonra tamamlayacaksa rızaya dayalı şerh hızlı koruma sağlayabilir.

Rıza açık ve usulüne uygun olmalıdır. Şirket adına veriliyorsa yetkili organ veya temsilci tarafından imzalanmalı; gerekli şekil ve sicil başvuru şartları yerine getirilmelidir.

Rıza, şerhin konulmasına yönelik olmalı; uyuşmazlığın esasını kabul anlamına gelip gelmediği metinden açıkça anlaşılmalıdır. Gereksiz ikrar sonucu yaratmamak için belge dikkatle hazırlanmalıdır.

Taraflar daha sonra uzlaşırsa şerhin kaldırılması için gerekli ortak başvuru veya diğer sicil işlemleri tamamlanır.

Mahkemeden ihtiyati tedbir kararıyla şerh alınabilir mi?

Evet. m.53, hak iddia eden kişinin mahkeme aracılığıyla ihtiyati tedbir kararı alarak itiraz şerhi koydurabilmesini düzenler. Bu, karşı tarafın rıza vermediği uyuşmazlıklarda temel koruma yoludur.

Başvuruda sicil kaydının hangi nedenle gerçek hukuki duruma uymadığı ve hangi hakkın korunmak istendiği somutlaştırılmalıdır. Uçak seri numarası, tescil işareti, sicil kaydı, sözleşmeler ve uyuşmazlığın kaynağı eklenmelidir.

Yetkili ve görevli mahkeme, esas uyuşmazlığın niteliğine göre belirlenir. Ticari şirketler arasındaki uçak satışı, tüketici ilişkisi veya miras gibi farklı uyuşmazlıklar aynı yargı rejimine tabi olmayabilir.

Tedbir kararı alındığında sicile uygulanması için kararın ilgili sicil makamına usulüne uygun iletilmesi gerekir. Karar alınmış olsa bile sicile işlenmezse üçüncü kişiye görünür uyarı oluşmaz.

m.53 neden “tehlikeye düşme” ispatını aramaz?

Kanun, uçak siciline itiraz şerhi amacıyla istenen ihtiyati tedbirde hakkın tehlikeye düşeceğinin ayrıca ispatlanmasını aramaz. Bunun nedeni sicil görünümünün kendisinin üçüncü kişi kazanımına elverişli hukuki risk oluşturmasıdır.

Genel ihtiyati tedbir sisteminde hak kaybı veya ciddi zarar tehlikesi ayrıca tartışılabilirken m.53 özel hüküm getirir. Bu özel hüküm, sicilin kamusal güven fonksiyonu nedeniyle hak sahibine daha hızlı koruma sağlar.

Ancak bu durum hiçbir belge sunmadan şerh alınabileceği anlamına gelmez. Hak iddiasının ve sicil uyumsuzluğunun hukuki dayanağı mahkemeye gösterilmelidir.

Mahkemenin teminat veya diğer usul koşulları bakımından uygulanabilir HMK hükümlerini nasıl değerlendireceği somut dosyaya göre belirlenir.

İtiraz şerhi üçüncü kişileri nasıl etkiler?

Şerh sicili inceleyen kişiye kaydın tartışmalı olduğunu bildirir. Bu nedenle alıcı, banka veya diğer üçüncü kişi “sicil tamamen temizdi, uyuşmazlığı bilmiyordum” savunmasını aynı şekilde ileri süremez.

Şerh, uçağın fiziksel kullanımını otomatik durdurmaz; kapsamı hukuki kaydın tartışmalı olduğunu göstermektir. Uçuşun durması için ayrı idari, adli veya sözleşmesel karar gerekebilir.

Satış sözleşmesi yapılabilir olsa bile alıcı şerhli sicille kapanış yaparsa önemli hukuki risk üstlenir. Finans kuruluşları çoğunlukla şerhin kaldırılmasını kredi kullandırım ön koşulu yapar.

Şerhin hangi hakka ve hangi kişiye ilişkin olduğu dikkatle okunmalıdır. Belirli ipotek sırasına ilişkin şerh, mülkiyetin tamamının tartışmalı olduğu anlamına gelmeyebilir.

m.52 sicile güven ile m.53 şerhi nasıl birlikte çalışır?

m.52 iyi niyetli üçüncü kişinin sicile güvenini korur. m.53 ise gerçek hak sahibine, bu iyi niyetin doğmasını önleyecek görünür uyarı koyma imkânı verir.

Bu nedenle gerçek hak sahibi sicilin yanlışlığını öğrendiğinde gecikmeden şerh ve düzeltme yollarını değerlendirmelidir. Uzun süre hiçbir işlem yapılmaması üçüncü kişi işlemleri bakımından riski artırır.

Üçüncü kişi de yalnız malik satırına bakmamalı; şerh ve beyan bölümlerini, bekleyen işlemleri ve dayanak belgeleri m.51 kapsamında incelemelidir.

İki madde birlikte uçak sicili sisteminin işlem güvenliği ile gerçek hak sahipliğini dengelemesini sağlar.

Şerhten sonra esas dava açılması gerekir mi?

İtiraz şerhi uyuşmazlığı nihai çözmez. Hakkın varlığı, mülkiyetin kime ait olduğu veya sicilin nasıl düzeltilmesi gerektiği esas yargılama veya taraf anlaşmasıyla belirlenmelidir.

Mahkeme kararı kesinleştiğinde sicil düzeltme başvurusu yapılır. Karar yalnız tespit hükmü içeriyorsa sicile uygulanma şekli ayrıca incelenebilir.

Tedbir kararının belirli sürede dava açılmasına bağlı olduğu hallerde genel usul hükümlerindeki süreler dikkatle takip edilmelidir. Süre kaçırılırsa tedbirin kalkması riski doğabilir.

Esas dava sırasında uçağın işletilmesi, kira geliri, bakım masrafı ve sigorta gibi konular ayrı geçici düzenleme ihtiyacı yaratabilir.

İtiraz şerhi nasıl kaldırılır?

Şerhin dayanağı ortadan kalktığında sicilden kaldırılması gerekir. Tarafların rızası, kesinleşmiş mahkeme kararı veya tedbirin sona ermesi gibi nedenler gündeme gelebilir.

Şerhin gereksiz yere sicilde kalması uçağın satış ve finansman kabiliyetini ciddi etkileyebilir. Bu nedenle uyuşmazlık çözüldüğünde terkin başvurusu geciktirilmemelidir.

Şerh bir ihtiyati tedbire dayanıyorsa mahkemenin kaldırma kararı ve kesinlik/uygulanabilirlik durumu sicil makamına sunulmalıdır.

Sicil güncellendikten sonra yeni resmi kayıt alınarak finans kuruluşu ve işlem taraflarıyla paylaşılabilir.

Şerh uçak satışı veya finansmanını nasıl etkiler?

Şerhli uçak satışı teknik olarak mümkün görünse dahi alıcı ciddi ayni hak riski taşır. Satış sözleşmesinde şerhin kaldırılması, kesin mahkeme kararı veya belirli güvence mekanizması kapanış koşulu yapılabilir.

Banka ipotek tesis etmek istiyorsa mevcut şerhin ipoteğin geçerliliği veya önceliğine etkisini inceler. Uyuşmazlık mülkiyete ilişkinse teminat değeri ciddi biçimde zayıflar.

Escrow, bedel tutma veya garanti mekanizmaları özel hukuk riskini azaltabilir; ancak ayni hak uyuşmazlığını ortadan kaldırmaz.

Sigorta ve leasing tarafları da sicil uyuşmazlığından haberdar edilmesi gereken sözleşmesel bildirim hükümlerine sahip olabilir.

İtiraz şerhi uyuşmazlık dosyasında neler bulunmalı?

Güncel sicil örneği, dayanak sözleşmeler, mülkiyet zinciri, ödeme belgeleri, temsil yetkileri ve taraf yazışmaları ilk bölümü oluşturur.

İkinci bölümde ihtiyati tedbir dilekçesi, mahkeme kararı ve sicile uygulama yazışmaları bulunur. Üçüncü bölüm şerhin üçüncü kişilere etkileyebileceği satış, finansman veya leasing sözleşmeleridir.

Dördüncü bölüm esas dava ve delil planıdır. Beşinci bölüm şerhin kaldırılması veya sicil düzeltme için gerekli kapanış belgeleridir.

Tüm belgelerde uçağın seri numarası ve tescil işareti tutarlı olmalıdır. Yanlış uçağa ilişkin kayıt sunulması tedbirin uygulanmasını geciktirebilir.

m.53 için 12 maddelik kontrol listesi

• Güncel sicil kaydı alındı mı?
• Sicil ile gerçek hukuki durum arasındaki fark somut mu?
• Hak iddiasını destekleyen sözleşme ve ödeme belgeleri mevcut mu?
• Karşı taraf şerhe rıza veriyor mu?
• Rıza yoksa ihtiyati tedbir yolu değerlendirildi mi?
• Uçağın seri numarası ve tescil işareti doğru mu?
• Mahkeme kararının sicile uygulanması takip edildi mi?
• Şerh üçüncü kişi satış veya finansmanını etkiliyor mu?
• Esas dava süresi ve usul şartları takip ediliyor mu?
• Sigorta/leasing bildirim yükümlülükleri kontrol edildi mi?
• Uyuşmazlık çözülünce şerhin kaldırılması planlandı mı?
• Yeni sicil örneğiyle sonuç doğrulandı mı?

Site içi ilgili içerikler

Uçak siciline güven – m.52 · Sicil aleniyeti – m.51 · Türk uçak sicili – m.50 · Türk milliyet şartları – m.49

Resmî kaynaklar

• 2920 sayılı Türk Sivil Havacılık Kanunu – m.53
• 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu
• SHGM – Güncel sektörel mevzuat

Sık Sorulan Sorular