Uluslararası Karayolu Taşıması Hangi Hallerde 4925 Sayılı Kanun Kapsamındadır? m.12 | 2026
Kısa ve net cevap: 4925 sayılı Karayolu Taşıma Kanunu’nun 12. maddesi, hangi yolcu ve eşya taşımalarının “uluslararası taşıma” sayılacağını dört grupta düzenler. Buna göre Türkiye’ye karayolu veya demiryoluyla giren ya da limana denizyoluyla gelen karayolu taşıtlarıyla yapılan transit taşımalar; Türkiye’ye demiryolu, denizyolu veya havayoluyla gelip karayoluyla üçüncü ülkeye devam eden taşımalar; Türkiye’den karayoluyla başka ülkelere yapılan taşımalar ve diğer ülkelerden karayoluyla Türkiye’ye yapılan taşımalar Kanun kapsamında uluslararası taşıma sayılır.
4925 Sayılı Kanun m.12 Neyi Düzenler?
4925 sayılı Karayolu Taşıma Kanunu, uluslararası taşıma bölümünün ilk maddesinde hangi taşıma hareketlerinin bu özel rejime girdiğini belirler. M.12, taşıyıcının kim olacağını veya hangi izin belgesinin gerektiğini tek başına düzenlemez; önce taşımanın türünü sınıflandırır. Taşıma yetkisi ve yabancı plakalı taşıtların izin rejimi ise m.13’te devam eder.
Bu ayrım uygulamada önemlidir. Bir taşımanın “uluslararası” olarak adlandırılması, yabancı plakalı aracın otomatik olarak bu işi yapabileceği anlamına gelmez. Önce m.12’de hangi kategoriye girdiği tespit edilir, ardından m.13-16, uluslararası anlaşmalar, geçiş belgeleri ve özel izinler incelenir.
Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığının güncel yayımlanmış 4925 sayılı Kanun metninde m.12 dört bent hâlinde aynı sınıflandırmayı korumaktadır. Güncel mevzuat için Mevzuat Bilgi Sistemi ve Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı esas alınmalıdır.
M.12/a: Transit Taşıma Nedir?
M.12/a, Türkiye’ye karayoluyla veya demiryoluyla herhangi bir hudut kapısından giren ya da Türkiye’nin herhangi bir limanına denizyoluyla gelen karayolu taşıtlarıyla yapılan transit taşımaları kapsar.
Transit taşımada temel özellik, yolcu veya eşyanın nihai varış ülkesinin Türkiye olmamasıdır. Türkiye taşıma koridoru olarak kullanılır. Araç veya yük Türkiye’ye girer, ülke topraklarından geçer ve başka ülkeye çıkar.
Bulgaristan’dan Türkiye’ye girip Habur üzerinden Irak’a geçen tır, Türkiye’de bir limana gemiyle gelen karayolu taşıtının üçüncü ülkeye devam etmesi veya sınırdan giren transit yük bu kategoriye örnek olabilir.
Transit statüsü gümrük hukuku bakımından da önemlidir. Karayolu taşıma izni ile gümrük transit rejimi aynı kavram değildir. Taşımacının 4925 ve uluslararası anlaşmalar bakımından yetkisi bulunurken eşyanın ayrıca gümrük transit şartlarına uygun olması gerekir.
Transit Taşımada Yük Türkiye’de Boşaltılabilir mi?
Transit taşımanın niteliği gereği eşya Türkiye’de serbest dolaşıma girip iç piyasaya nihai teslim edilmez. Gümrük ve taşıma mevzuatının izin verdiği aktarma veya operasyonlar ayrı olmak üzere, yükün Türkiye’de nihai teslim edilmesi taşımanın karakterini değiştirebilir.
Sınır kapısında aktarma, depolama veya yolcu hareketleri bakımından 4925 m.14 ayrıca sınırlama getirir. Gümrük izni bulunması da ulaştırma mevzuatındaki her işlemi otomatik serbest hâle getirmez.
M.12/b: Türkiye’ye Deniz, Demiryolu veya Havayoluyla Gelen Yükün Karayoluyla Üçüncü Ülkeye Taşınması
M.12/b, Türkiye’ye demiryolu, denizyolu veya havayoluyla gelen yolcu veya eşyanın varış noktasından karayolu taşıtlarıyla üçüncü ülkelere taşınmasını düzenler.
Bu bent kombine ve intermodal taşıma bakımından önemlidir. Mersin Limanı’na denizyoluyla gelen konteyner daha sonra karayoluyla Irak’a, Gürcistan’a veya başka bir üçüncü ülkeye götürülüyorsa m.12/b gündeme gelebilir. Aynı şekilde havayoluyla Türkiye’ye gelen yükün karayoluyla başka ülkeye gönderilmesi de bu kapsamdadır.
Türkiye’ye gelen eşyanın Türkiye içindeki nihai alıcıya teslim edilmesi ise “üçüncü ülkeye taşıma” değildir. O durumda iç taşıma ve ithalat zinciri ayrı değerlendirilir.
“Üçüncü Ülke” Ne Demektir?
Yükün Türkiye’ye başka bir taşıma türüyle gelmesinden sonra, karayolu ayağının Türkiye dışında başka bir devlete yönelmesi gerekir. Örneğin Çin’den denizyoluyla Mersin’e gelen yükün karayoluyla Irak’a taşınması tipik örnektir. Aynı yükün Mersin’den Kayseri’deki ithalatçıya teslimi m.12/b değildir.
M.12/c: Türkiye’den Karayoluyla Diğer Ülkelere Yapılan Taşımalar
Türkiye’den başlayan ve karayoluyla başka bir ülkeye giden yolcu veya eşya taşımaları m.12/c kapsamındadır. Mersin–Almanya, Gaziantep–Irak veya İstanbul–Bulgaristan taşıması buna örnektir.
Taşımanın m.12/c kapsamında olması, her yabancı veya Türk taşıtın bunu yapabileceği anlamına gelmez. M.13 uyarınca uluslararası taşıyıcı yetkisi, ikili/çok taraflı anlaşma ve gerekli izinler ayrıca kontrol edilir.
M.12/d: Diğer Ülkelerden Karayoluyla Türkiye’ye Yapılan Taşımalar
Başka bir ülkeden karayolu taşıtıyla Türkiye’ye getirilen yolcu veya eşya m.12/d kapsamındadır. Romanya’dan İstanbul’a, Bulgaristan’dan Mersin’e veya Gürcistan’dan Ankara’ya yapılan taşımalar bu gruba girebilir.
Yabancı plakalı aracın Türkiye’ye yük getirmesi bu nedenle tek başına yasak değildir. Yasak, m.13’te ayrıca düzenlenen Türkiye sınırları içindeki iki nokta arasında bağımsız iç taşıma yapılmasıdır. Ayrıntı için yabancı plakalı araçların Türkiye içi taşıma yasağı rehberi incelenebilir.
Kombine Taşıma ile Karayolu Taşıması Nasıl Ayrılır?
Uluslararası lojistikte yükün tamamı tek taşıma türüyle gitmeyebilir. Deniz + karayolu, demiryolu + karayolu veya havayolu + karayolu kombinasyonları sık görülür. M.12/b bu nedenle doğrudan kombine taşıma bağlantısını kapsar.
Hukuki incelemede yükün ilk teslim alındığı yer, deniz/demir/hava taşımasının varış noktası, karayolu ayağının başladığı yer, karayolu ayağının nihai varış ülkesi ve tek taşıma sözleşmesi mi yoksa ayrı sözleşmeler mi bulunduğu belirlenmelidir.
Bu sorular cevaplanmadan taşımanın “uluslararası zincirin devamı” veya “Türkiye içi yeni taşıma” olduğu sonucuna gidilmemelidir.
Mersin Limanı Çıkışlı Taşıma Hangi Bende Girer?
| Örnek taşıma | Olası kapsam |
|---|---|
| Denizyoluyla Mersin’e gelen yük → karayoluyla Irak | M.12/b |
| Mersin’den tırla Almanya | M.12/c |
| Bulgaristan’dan tırla Mersin | M.12/d |
| Türkiye üzerinden üçüncü ülkeye transit | M.12/a; zincire göre m.12/b ayrımı da kontrol edilir |
Gümrük rejimi, konşimento, CMR, transit belgesi ve taşıma sözleşmesinin nihai varış yeri bu sınıflandırmayı doğrulamalıdır.
M.12 Kapsamında Olmak Taşıma Yetkisi İçin Yeterli mi?
Hayır. M.12 yalnız kapsam maddesidir. Taşıma yetkisi m.13’te düzenlenir. Taşımanın bent türüne göre uluslararası yetki belgesi, ikili veya çok taraflı anlaşma, geçiş belgesi, Bakanlık özel izin belgesi ve bazı yabancı taşıtlar yönünden özel kararlar gündeme gelebilir.
Ulaştırma Hizmetleri Düzenleme Genel Müdürlüğü yabancı ülke taşıtlarına taşıma özel izin belgeleri ve uluslararası karayolu taşımacılığı işlemlerini yürütür.
Taşıma Yetki Belgesi ile Gümrük İzni Aynı Şey midir?
Hayır. Karayolu taşıma yetki belgesi taşıyıcının ulaştırma mevzuatı bakımından faaliyet yetkisini gösterir. Gümrük rejimi ise eşyanın Türkiye’ye giriş, çıkış veya transit statüsünü belirler.
Bir taşıyıcının geçerli uluslararası yetki belgesi bulunması gümrük prosedürünü gereksiz kılmaz. Gümrük işlemlerinin tamamlanmış olması da taşıyıcıya 4925 bakımından otomatik taşıma yetkisi vermez.
4925 m.12 ile CMR Arasındaki Fark Nedir?
CMR Sözleşmesi, karayoluyla uluslararası eşya taşıma sözleşmesinin özel hukuk rejimini düzenler. 4925 m.12 ise Türkiye ulaştırma mevzuatı bakımından uluslararası taşıma kapsamını belirler.
CMR’nin uygulanabilmesi için Konvansiyondaki kendi kapsam şartları incelenir. M.12’de uluslararası taşıma sayılan işlemde CMR ayrıca uygulanabilir; fakat iki düzenlemenin amacı aynı değildir.
CMR zıya, hasar, gecikme, sorumluluk sınırı ve taşıma senedi bakımından önemlidir. 4925 ise yetki, izin, kabotaj, geçiş ve idari düzen boyutunu da içerir.
Denizyolu + Karayolu Taşımasında CMR Her Zaman Uygulanır mı?
Hayır. CMR’nin karma taşımalara ilişkin kendi şartları vardır. Karayolu aracının yükle birlikte deniz aşaması geçirmesi, konteynerin ayrı taşınması veya farklı sözleşmeler kurulması sonucu etkileyebilir. M.12/b kapsamına girmek, tek başına CMR’nin bütün zincire otomatik uygulanması anlamına gelmez.
Uluslararası Taşımanın Türü Belirlenirken Hangi Belgeler İncelenir?
- CMR taşıma senedi ve varsa yurt içi taşıma senedi,
- Konşimento veya hava/demiryolu taşıma belgesi,
- Gümrük beyannamesi ve transit kayıtları,
- Geçiş belgesi ve taşıma özel izin belgesi,
- Taşıyıcının uluslararası yetki belgesi,
- Fatura ve satış sözleşmesi,
- Yükleme/boşaltma talimatları,
- Liman veya terminal teslim kayıtları,
- Sınır giriş-çıkış kayıtları,
- GPS ve U-ETDS kayıtları.
Belgelerin aynı başlangıç ve varış zincirini göstermesi gerekir. Farklı belgelerde farklı nihai teslim adresleri bulunuyorsa gerçek taşıma araştırılmalıdır.
Uluslararası Taşımada Taşıma Senedi ve Gönderen Bilgileri
4925 m.6 eşya taşımalarının taşıma senetsiz yapılamayacağını düzenler. Gönderenin yükün varış noktası, cinsi, miktarı ve niteliğini doğru bildirme sorumluluğu ise m.8’de yer alır.
Ayrıntı için 4925 m.8 gönderenin bilgi sorumluluğu ve 4925 m.6 taşıyıcı sorumluluğu rehberleri kullanılabilir.
Uluslararası Taşımada Arıza veya Kaza Olursa Ne Olur?
4925 m.7’deki güvenli taşıma ve beklenmeyen olaylara ilişkin yükümlülükler de önem taşır. Yolcu taşımalarında arıza ve uzun bekleme için m.7 yolcu hakları rehberi incelenebilir.
Hukuki Dayanak Özeti
| Bent | Taşıma türü |
|---|---|
| M.12/a | Hudut kapısından veya limana gelen karayolu taşıtlarıyla transit taşıma. |
| M.12/b | Türkiye’ye demir/deniz/havayoluyla gelen yük veya yolcunun karayoluyla üçüncü ülkeye taşınması. |
| M.12/c | Türkiye’den karayoluyla diğer ülkelere yapılan taşıma. |
| M.12/d | Diğer ülkelerden karayoluyla Türkiye’ye yapılan taşıma. |
Sık Sorulan Sorular
1. Türkiye üzerinden Irak’a giden tır transit taşıma mıdır?
Türkiye nihai varış ülkesi değilse ve taşıma üçüncü ülkeye devam ediyorsa m.12/a kapsamında transit taşıma gündeme gelebilir.
2. Mersin Limanı’na gemiyle gelen yük Irak’a tırla giderse hangi bent?
Türkiye’ye denizyoluyla gelip karayoluyla üçüncü ülkeye devam eden taşıma m.12/b kapsamındadır.
3. Mersin’den Almanya’ya tırla yük hangi benttedir?
M.12/c.
4. Almanya’dan tırla Türkiye’ye gelen yük hangi bent?
M.12/d.
5. M.12 kapsamına girince yabancı araç otomatik yetkili olur mu?
Hayır. Taşıma yetkisi m.13 ve uluslararası izin/anlaşma kurallarına göre ayrıca kontrol edilir.
6. Yetki belgesi gümrük belgesi yerine geçer mi?
Hayır. Ulaştırma yetkisi ile gümrük rejimi ayrı sistemlerdir.
7. Her uluslararası taşıma CMR kapsamına girer mi?
CMR’nin kendi kapsam şartları ayrıca incelenir.
8. Yabancı plakalı araç Türkiye içinde iç taşıma yapabilir mi?
4925 m.13 gereği Türkiye sınırları içindeki iki nokta arasında taşıma yapamaz.
9. Transit yük Türkiye’de depolanabilir mi?
Gümrük, m.14 ve izin kuralları dikkate alınır; transit statüsü sınırsız depolama yetkisi vermez.
10. En önemli deliller hangileridir?
CMR/taşıma senedi, gümrük belgesi, konşimento, geçiş/izin belgesi ve gerçek yükleme-varış kayıtları birlikte incelenmelidir.
Resmî Kaynaklar
- Mevzuat Bilgi Sistemi
- Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı
- Ulaştırma Hizmetleri Düzenleme Genel Müdürlüğü
- Ticaret Bakanlığı – Gümrük
Uluslararası Taşımanın Yanlış Sınıflandırılması Hangi Sorunları Doğurur?
Taşımanın m.12’nin yanlış bendine yerleştirilmesi yalnız teorik bir nitelendirme hatası değildir. Yanlış sınıflandırma, yanlış geçiş belgesi kullanılmasına, yabancı aracın yetkisiz sayılmasına, sınır kapısında beklemeye ve taşımanın gecikmesine yol açabilir. Özellikle transit taşıma ile üçüncü ülke taşıması veya m.12/b kapsamındaki kombine taşıma ile Türkiye içi taşıma arasındaki ayrım operasyon başlamadan yapılmalıdır.
Taşıma işleri organizatörü veya lojistik şirketi sözleşmeyi kurarken yükün gerçek çıkış ve varış noktalarını, taşıma modlarını ve kullanılacak araçların plaka ülkesini birlikte kontrol etmelidir. Satış sözleşmesindeki teslim şekli, taşıma sözleşmesindeki varış yeriyle çelişiyorsa bu çelişki düzeltilmeden sefer başlatılmamalıdır.
Taşıma Sözleşmesinde Uluslararası Zincir Nasıl Yazılmalıdır?
Birden çok taşıma modu varsa sözleşmede her ayağın başlangıç ve bitiş noktası, fiilî taşıyıcı, araç türü, liman veya terminal, aktarma yetkisi, transit statüsü ve gümrük sorumluluğu açıkça gösterilmelidir. “Kapıdan kapıya taşıma” gibi genel ifade, tarafların hangi m.12 kategorisine göre izin ve belge sağlayacağını tek başına açıklamayabilir.
Özellikle denizyoluyla Mersin’e gelen yükün karayoluyla üçüncü ülkeye devam ettiği işlemlerde konşimento üzerindeki nihai teslim yeri ile CMR üzerindeki teslim yeri birbirini desteklemelidir. Karayolu ayağı için yeni ve bağımsız bir iç taşıma sözleşmesi kurulmuşsa bu durum ayrıca değerlendirilir.
Taşıma Türünü Seferden Önce Kontrol İçin 8 Adım
- Yükün ilk alındığı ülkeyi belirleyin.
- Nihai teslim ülkesini belirleyin.
- Türkiye’nin nihai varış mı yoksa transit ülke mi olduğunu tespit edin.
- Deniz, hava veya demiryolu ayağı bulunup bulunmadığını kontrol edin.
- Karayolu ayağının nerede başladığını yazın.
- M.12/a-b-c-d sınıflandırmasını yapın.
- M.13 uyarınca gerekli taşıyıcı/araç yetkisini belirleyin.
- Gümrük ve geçiş belgelerini sınıflandırmayla karşılaştırın.
Bu kontrol, sınırda sonradan özel izin arama veya yükü başka araca aktarma ihtiyacını azaltır. Taşıma başlatıldıktan sonra belge eksikliğini gidermek her zaman mümkün değildir ve m.14’teki sınır kapısı aktarma yasakları ayrıca gündeme gelebilir.
Taşıma Türü Değişirse Belgeler Yeniden Kontrol Edilmeli mi?
Evet. Yükleme başladıktan sonra nihai varış ülkesinin değişmesi, deniz ayağının iptal edilmesi veya yükün Türkiye’de başka bir alıcıya yönlendirilmesi m.12 sınıflandırmasını değiştirebilir. Örneğin başlangıçta Mersin Limanı’ndan Irak’a transit planlanan yük sonradan Türkiye’deki alıcıya satılırsa mevcut uluslararası geçiş ve gümrük belgeleri yeni duruma otomatik uymaz. Operasyon ekibi değişikliği yalnız ticari talimat olarak değil, ulaştırma ve gümrük statüsünü etkileyen olay olarak görmelidir.
Benzer şekilde Türkiye’den yurtdışına çıkacağı düşünülen yük sınır kapısına varmadan yurtiçine yönlendirilirse yabancı plakalı araç bakımından m.13’teki iç taşıma yasağı da gündeme gelebilir. Bu nedenle rota veya müşteri değişikliğinde CMR, fatura, gümrük beyannamesi ve taşıma izni eşzamanlı güncellenmelidir.
Mersin ve Türkiye Uygulaması
Mersin Limanı nedeniyle m.12/b kapsamındaki denizyolu-karayolu bağlantılı üçüncü ülke taşımaları bölgede özel önem taşır. Konteyner veya Ro-Ro bağlantılı taşımalarda taşımanın hangi aşamada karayolu taşımasına dönüştüğü, yükün transit mi ithalat mı olduğu ve nihai varış ülkesinin neresi olduğu açıkça belgelenmelidir.
Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosunun fiziksel ofisi Mersin’dedir. Türkiye genelindeki CMR, uluslararası taşıma, transit, gümrük ve lojistik uyuşmazlıkları ilgili görev/yetki kuralları korunarak Mersin’den koordine edilebilir.
Avukat Halil BAKIRCI – Mersin Barosu Sicil No: 3472. Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu.
Metin, 4925 sayılı Kanun m.12 ve m.13 ile bağlantılı güncel ulaştırma ve gümrük mevzuatı kontrol edilerek 28 Eylül 2026 tarihinde hazırlanmıştır.
İnceleyen: Av. Emirhan Keskin – Mersin Barosu Sicil No: 5507.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
