Ürün Zararında Üçüncü Kişi veya Kullanıcı Kusuru Sorumluluğu Etkiler mi? 7223 m.6 | 2026

Üçüncü kişinin fiili neden ayrı değerlendirilir?

Ürün zararlarında olayın tek nedeni her zaman yalnız ürünün teknik uygunsuzluğu değildir. Ürünün yanlış kurulması, taşınması, depolanması, servis edilmesi veya üçüncü bir kişinin müdahalesi zararın meydana gelmesine katkıda bulunabilir. 7223 m.6 bu ihtimali özel olarak düzenler.

Kanunun yaklaşımı, zarar görenin ürünün uygunsuzluğundan doğan korunmasını tedarik zinciri dışındaki üçüncü kişinin davranışı nedeniyle ortadan kaldırmamaktır. Üçüncü kişi de zarara katkıda bulunmuşsa imalatçı veya ithalatçı zarar görene karşı kanuni sorumluluğunu bu gerekçeyle otomatik olarak azaltamaz.

Bu sonuç, imalatçı veya ithalatçının üçüncü kişiye hiçbir talepte bulunamayacağı anlamına gelmez. İç ilişkide rücu ayrı değerlendirilir.

Ürün uygunsuzluğu ve üçüncü kişi birlikte zarara yol açarsa ne olur?

Örneğin güvenlik koruması yetersiz bir makinenin ayrıca yanlış monte edilmesi, uygun olmayan bir elektrikli ürünün üçüncü kişi tarafından hatalı bağlantıyla kurulması veya riskli bir cihazın nakliye sırasında ek hasara uğraması halinde birden fazla neden aynı zarara katkıda bulunabilir.

Üründeki uygunsuzluk zarar bakımından hukuken etkili nedenlerden biri olmaya devam ediyorsa, üçüncü kişinin fiili imalatçı veya ithalatçının zarar görene karşı sorumluluğunu kendiliğinden azaltan bir savunma olarak kullanılamaz.

Hangi davranışın zarara ne şekilde katkı sağladığı teknik bilirkişi incelemesiyle belirlenir. Üçüncü kişinin davranışı ürün uygunsuzluğu ile zarar arasındaki nedensellik bağını tamamen kesmişse sonuç ayrıca değerlendirilir.

Rücu hakkı nasıl gündeme gelir?

Zarar görene ödeme yapan imalatçı veya ithalatçı, zararın oluşumuna kusurlu veya hukuka aykırı davranışıyla katkıda bulunan üçüncü kişiye karşı genel hükümler ve taraflar arasındaki hukuki ilişki çerçevesinde rücu talebinde bulunabilir.

Örneğin bağımsız montaj şirketi açık montaj talimatına aykırı işlem yapmış, lojistik şirketi ürünü güvenlik özelliğini bozacak şekilde taşımış veya servis şirketi yetkisiz parça kullanmışsa, iç ilişkide sorumluluk dağılımı gündeme gelir.

Rücu için servis, montaj, teslim, taşıma ve değişiklik kayıtlarının korunması önemlidir. Üçüncü kişinin fiili yalnız varsayımla değil somut delille gösterilmelidir.

Kullanıcı kusuru ile üçüncü kişi kusuru aynı mı?

Hayır. Kanun, üçüncü kişinin fiilini zarar görenin kendi davranışından ayırır. Üçüncü kişi, zarar gören dışında olayda rol alan başka bir kişidir. Zarar görenin kendisi ise ürünü kullanan veya zarar gören kişi olarak kendi davranışıyla zararın meydana gelmesine ya da büyümesine katkıda bulunabilir.

Bu ayrım hukuki sonuç bakımından önemlidir. Üçüncü kişinin katkısı imalatçı veya ithalatçının zarar görene karşı sorumluluğunu kendiliğinden azaltmazken, zarar görenin kendi kusuru tazminatın azaltılması veya kaldırılması bakımından değerlendirilebilir.

Somut olayda kimin “zarar gören”, kimin “üçüncü kişi” olduğu doğru belirlenmelidir.

Zarar görenin kusuru tazminatı nasıl etkiler?

Zarar gören açık güvenlik talimatını bilerek ihlal etmiş, ürünü öngörülen kapasitenin çok üzerinde kullanmış veya koruyucu donanımı kendi müdahalesiyle devre dışı bırakmışsa bu davranışın zarara katkısı değerlendirilebilir.

Ancak yalnız kullanıcının ürünü farklı biçimde kullanmış olması otomatik kusur sonucu doğurmaz. Ürünün makul olarak öngörülebilir kullanım biçimleri, uyarıların yeterliliği ve ürünün yanlış kullanıma karşı tasarım güvenliği de incelenir.

Zarar görenin davranışının tazminatı ne ölçüde etkileyeceği olayın teknik ve hukuki özelliklerine göre belirlenir; soyut bir yüzde kuralı yoktur.

Yanlış kullanım her zaman kullanıcı kusuru mudur?

Hayır. İmalatçı yalnız ideal kullanıcı davranışını değil, ürünün kullanım biçimine göre makul olarak öngörülebilecek yanlış kullanım senaryolarını da risk değerlendirmesinde dikkate almalıdır. Özellikle tüketici ürünlerinde kullanım talimatı açık ve anlaşılır olmalıdır.

Ürünün normal kullanıcı tarafından kolayca yanlış kurulmasına yol açan tasarım, kritik uyarının görünmeyecek yerde bulunması veya kullanım kılavuzunun yanlış çevrilmesi halinde “kullanıcı hatası” savunması tek başına yeterli olmaz.

Bilirkişi, olayın gerçekten talimata aykırı davranıştan mı yoksa ürün tasarımındaki veya bilgi sunumundaki eksiklikten mi doğduğunu ayırmalıdır.

Yetersiz kullanım talimatının etkisi

7223 m.7 kapsamında güvenli kullanım için gerekli talimat ve bilgilerin sağlanması imalatçının yükümlülüğüdür. Uyarı eksikliği veya yanlış çeviri kullanıcı davranışını doğrudan etkileyebilir.

İmalatçı belirli tehlikeyi teknik dosyada biliyor fakat kullanım kılavuzunda açıklamıyorsa, sonradan kullanıcının o tehlikeye uygun davranmadığını ileri sürmesi zayıflar. Uyarının içeriği, görünürlüğü ve ilgili ürün modeline ait olup olmadığı incelenmelidir.

Bu nedenle kullanıcı kusuru değerlendirmesi yalnız fiili kullanıma değil, imalatçının bilgi verme yükümlülüğünü doğru yerine getirip getirmediğine de dayanır.

Yetkisiz servis veya modifikasyon halinde sorumluluk

Ürün yetkisiz servis tarafından teknik özelliklerini değiştirecek biçimde modifiye edilmişse, zararın bu müdahaleden kaynaklanıp kaynaklanmadığı incelenir. Örneğin güvenlik sensörünün çıkarılması veya uygun olmayan elektrik parçasının takılması ürünün risk profilini değiştirebilir.

Üçüncü kişinin müdahalesi ürünün orijinal uygunsuzluğuyla birlikte zarara katkıda bulunuyorsa üçüncü kişi fiili bakımından m.6 çerçevesi uygulanır. Müdahale tek başına yeni ve bağımsız zarar sebebi oluşturmuşsa nedensellik analizi farklılaşabilir.

Servis kayıtları, değişen parçalar ve ürünün müdahale öncesi durumu bu ayrım için önemlidir.

İşveren veya profesyonel kullanıcının davranışı

Ürün işyerinde kullanılıyorsa işverenin bakım, eğitim veya iş sağlığı ve güvenliği yükümlülükleri de olayın oluşumunda rol oynayabilir. Bu durum ürünün uygunsuzluğundan doğan sorumluluğun değerlendirilmesini ortadan kaldırmaz.

Makinenin koruyucu donanımının işveren talimatıyla sökülmesi, bakımın yıllarca yapılmaması veya operatöre gerekli eğitimin verilmemesi üçüncü kişi ya da zarar gören davranışı bakımından somut ilişkiye göre incelenir.

Aynı olayda 7223 sayılı Kanun, iş sağlığı ve güvenliği mevzuatı ve TBK hükümleri birlikte uygulanabilir.

Bilirkişi nedensellik ve kusuru nasıl ayırır?

Teknik bilirkişi ürünün güvenlik gereğini, olay anındaki fiziksel durumunu, kullanım ve servis geçmişini ve üçüncü kişi müdahalelerini inceler. Hukuki değerlendirme ise bu teknik nedenlerin sorumluluğa etkisini belirler.

İnceleme mümkün olduğunca olaydan sonra değişmemiş ürün üzerinde yapılmalıdır. Ürünün sonradan tamir edilmiş veya parçalarının değiştirilmiş olması teknik sonuca etki edebilir.

Bilirkişiden yalnız “kim kusurlu?” şeklinde soyut sonuç yerine ürün uygunsuzluğu, üçüncü kişi müdahalesi ve kullanıcı davranışının zarar mekanizmasına ayrı ayrı etkisi sorulmalıdır.

Delil ve kayıtların önemi

Ürün fotoğrafı, seri/parti bilgisi, kullanım kılavuzu, servis ve bakım kayıtları, montaj sözleşmesi, kamera kaydı, olay yeri tutanağı ve teknik raporlar kusur analizinin temel delilleridir.

İmalatçı teknik dosya ve değişiklik kayıtlarını; ithalatçı ürün ve tedarik kayıtlarını; kullanıcı ise olay anındaki kullanım koşullarını mümkün olduğunca belgelemelidir.

Delilin kaybolma riski varsa HMK kapsamında delil tespiti değerlendirilebilir. Ürün tehlikeliyse delil koruma amacıyla güvenlik tedbirleri geciktirilmemelidir.

Ürün zararı kusur analizi kontrol listesi

Önce ürünün hangi teknik uygunsuzluğunun zarara yol açtığı belirlenmelidir. Üçüncü kişinin montaj, taşıma, bakım veya müdahalesi varsa bu davranışın zarar mekanizmasına etkisi ayrı incelenmelidir.

Zarar görenin kendi kullanım davranışı, verilen talimatların yeterliliği ve öngörülebilir yanlış kullanım birlikte değerlendirilmelidir. Üçüncü kişi katkısı ile zarar görenin kusuru birbirine karıştırılmamalıdır.

Rücu ihtimali bakımından ilgili üçüncü kişiyle sözleşmeler ve sigorta poliçeleri de dosyaya alınmalıdır.

Sonuç olarak 7223 m.6, ürün zararında üçüncü kişi fiilini imalatçı veya ithalatçının zarar görene karşı sorumluluğunu otomatik azaltan bir neden saymaz; buna karşılık zarar görenin kendi kusuru somut olayda tazminatın kapsamını etkileyebilir. Sağlıklı sonuç için ürün uygunsuzluğu ile bütün davranışların nedensellik içindeki yeri teknik olarak ayrıştırılmalıdır.

İlgili içerikler

• Ürün Zararında İspat Yükü Kimde?
• İmalatçı ve İthalatçı Birlikte mi Sorumlu?
• Türkçe Kullanım Talimatı ve Güvenlik Bilgisi
• Ürün sorumluluğu ve tazminat için iletişim

Resmî kaynaklar

• 7223 sayılı Kanun – Resmî Gazete
• 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu

Sık Sorulan Sorular