UYAP’tan Ulaşılabilen Bilgi İçin Bilirkişi Atanabilir mi? 6754 m.3/8 | 2026
UYAP’tan ulaşılabilen bilgiler için bilirkişi atanamamasının hukuki dayanağı
6754 sayılı Bilirkişilik Kanunu m.3/8, UYAP ile bu sisteme entegre bilişim sistemleri veya yazılımlar vasıtasıyla ulaşılabilen bilgiler veya çözülebilen sorunlar için bilirkişiye başvurulamayacağını düzenler. Aynı kural Bilirkişilik Yönetmeliği m.5/8’de temel ilke olarak tekrarlanmıştır.
Düzenleme, bilirkişinin bir “veri bulma aracı” olmadığını açıkça ortaya koyar. Mahkeme veya ilgili merci, erişim yetkisi dâhilindeki sistemlerden doğrudan elde edebileceği bilgiyi yalnız dosyaya getirmek için bilirkişi görevlendiremez. Bilirkişilik ihtiyacı, veriye erişimden sonra o verinin uzmanlık, özel veya teknik bilgiyle değerlendirilmesi gereken noktada doğabilir.
6754 sayılı Kanunun Resmî Gazete metni m.3’te bilirkişiliğin temel ilkelerini birlikte düzenler. M.3/3 hukuki bilgiyle veya genel tecrübeyle çözülebilen konularda bilirkişi atanmasını, m.3/8 ise dijital sistemlerden ulaşılabilen bilgi ve çözülebilen sorunlar için bilirkişi kullanımını sınırlar. Her iki hükmün amacı bilirkişiyi gerçek uzmanlık ihtiyacıyla sınırlamaktır.
UYAP ve entegre sistem kuralı tam olarak neyi kapsar?
Hüküm iki ayrı durumu kapsar. Birincisi UYAP veya entegre sistem üzerinden “ulaşılabilen bilgiler”dir. İkincisi bu sistem veya yazılımlar üzerinden “çözülebilen sorunlar”dır. Dolayısıyla yalnız veri görüntüleme değil, sistemin doğrudan sağlayabildiği hesaplama veya çözüm fonksiyonları da kapsam içindedir.
Ancak bu sınır teknik uzmanlık ihtiyacını tamamen kaldırmaz. Bir verinin sistemde mevcut olması ile o verinin bilimsel veya teknik anlamının çözülebilmesi farklıdır. Örneğin bir tarih, ödeme kaydı, sicil bilgisi veya dosya hareketi sistemden doğrudan görülebiliyorsa bu bilginin bulunması için bilirkişi atanması gerekmez. Buna karşılık aynı veriler üzerinde uzmanlık gerektiren mali, mühendislik, bilişim veya başka teknik analiz yapılacaksa bilirkişilik ihtiyacı ayrı değerlendirilir.
Bu nedenle görevlendirme kararı verinin nereden alınacağını değil, hangi uzmanlık sorununun çözüleceğini göstermelidir. bilirkişi görevlendirmesinde konu ve sınırlar rehberimizde m.3/6 ve Yönetmelik m.51 çerçevesindeki açık soru zorunluluğunu ayrıntılı açıkladık.
Bilgiye erişim ile teknik inceleme arasındaki fark
Bilgiye erişim, mevcut bir kaydın bulunması ve görülmesidir. Teknik inceleme ise bu kaydın belirli bir uzmanlık yöntemiyle analiz edilmesi, karşılaştırılması, hesaplanması veya bilimsel anlamının açıklanmasıdır. Bilirkişilik ancak ikinci tür ihtiyaca dayanmalıdır.
Bir banka ödeme hareketinin dosyada veya entegre sistemde görülmesi bilgiye erişimdir. Çok sayıda kayıt arasında uzman muhasebe analizi yapılarak belirli teknik kabuller altında hesap çıkarılması ise farklı bir faaliyet olabilir. Bir araç sicil kaydının sistemden alınması bilgiye erişimken, teknik hasar ve değer kaybı hesabı ayrı uzmanlık gerektirebilir. Her dosyada bu ayrım somut soruya göre yapılmalıdır.
Aynı şekilde bir belgenin varlığı, tarihi veya elektronik imza kaydının sistemde görünmesi ile bilişim uzmanlığı gerektiren adli analiz birbirine karıştırılmamalıdır. Bilirkişi görevlendirmesinin meşru olması için sistemin veremediği özel veya teknik açıklamanın açıkça tanımlanması gerekir.
Uygulamada hangi sorular için bilirkişi yerine doğrudan sistem verisi kullanılmalıdır?
Dosyanın işlem tarihleri, tebligat veya gönderim kayıtları, sistemde mevcut sicil ve dosya bilgileri, entegrasyon üzerinden doğrudan görüntülenebilen resmi kayıtlar ve yazılımın kendisinin ürettiği standart sonuçlar kuralın uygulama alanına girebilir. Burada belirleyici unsur, yargı merciinin ilgili bilgiye sistem üzerinden doğrudan ve güvenilir biçimde erişebilmesidir.
Buna karşılık kayıtların teknik doğruluğunun adli bilişim yöntemleriyle incelenmesi, veri bütünlüğünün özel yöntemlerle analiz edilmesi, karmaşık mali verinin uzmanlık hesabına dönüştürülmesi veya teknik bir standarda uygunluğun belirlenmesi sırf veriler UYAP’ta bulunduğu için bilirkişilik dışına çıkmaz. Bilirkişi ihtiyaç duyulan uzmanlık katmanına göre görevlendirilir.
Görevlendirme yazısında yalnız “UYAP kayıtları incelenerek rapor düzenlenmesi” denmesi yetersizdir. Hangi kaydın hangi özel veya teknik sorunun çözümü için değerlendirileceği gösterilmelidir. Bilirkişinin hukuki sonuç çıkarması da ayrıca yasaktır; bilirkişi hukuki değerlendirme yapabilir mi? içeriğimiz bu sınırı açıklar.
Mahkeme bilirkişi görevlendirmeden önce hangi kontrolü yapmalıdır?
Öncelikle çözülmesi gereken somut sorun tanımlanmalıdır. Daha sonra bu sorunun cevabının UYAP veya entegre sistemde doğrudan mevcut olup olmadığı değerlendirilmelidir. Bilgi zaten sistemden alınabiliyorsa bilirkişi görevlendirmesi yerine kaydın doğrudan dosyaya alınması gerekir.
İkinci aşamada, sistemden alınan verinin tek başına yeterli olup olmadığına bakılır. Verinin anlaşılması özel teknik bilgi gerektiriyorsa bilirkişilik konusu yalnız bu uzmanlık kısmıyla sınırlandırılmalıdır. Üçüncü aşamada doğru uzmanlık alanı seçilmeli ve Yönetmelik m.51 uyarınca bilirkişinin cevaplayacağı teknik sorular açıkça yazılmalıdır.
Dördüncü aşamada görevin hukuki bilgi gerektirip gerektirmediği ayrıca kontrol edilmelidir. Hâkimlik mesleğinin gerektirdiği hukuki bilgiyle çözülebilen konuda bilirkişi atanamaz. Bu konuda hukuki bilgi için bilirkişi atanabilir mi? rehberi tamamlayıcıdır.
UYAP üzerinden bilirkişiye dosya inceleme yetkisi verilmesi bu kuralı değiştirir mi?
Hayır. Yönetmelik m.51/2, dosyanın UYAP üzerinden incelenmesinin mümkün olduğu hâllerde bilirkişiye sistemden dosya inceleme yetkisi verilebileceğini düzenler. Bu hüküm bilirkişinin çalışma yöntemine ilişkindir; m.5/8’deki “ulaşılabilen bilgi için bilirkişi atanamaz” kuralını ortadan kaldırmaz.
Bilirkişiye UYAP erişimi verilmesi, önceden meşru bir uzmanlık görevlendirmesinin varlığını gerektirir. Bilirkişi dosyadaki teknik belgeleri incelemek için UYAP kullanabilir. Fakat yalnız sistemde bulunan bilgiyi bulmak amacıyla bilirkişi atanması farklıdır ve m.5/8 kapsamında yasaklanmıştır.
UYAP Bilirkişi Portalının dosya ve rapor işlemleri için sitemizdeki UYAP Bilirkişi Portalı Rehberi kullanılabilir. Portalın teknik erişim imkânı, bilirkişiliğin maddi şartlarıyla karıştırılmamalıdır.
UYAP’tan alınabilecek bilgi için bilirkişi atanmışsa taraf ne yapabilir?
Taraf, görevlendirme kararındaki soruyu ve ilgili bilginin hangi sistemden doğrudan alınabildiğini somutlaştırmalıdır. 6754 sayılı Kanun m.3/8 ile Yönetmelik m.5/8 açıkça belirtilerek bilirkişi incelemesinin bu kısmının gereksiz olduğu ileri sürülebilir. Talep, davanın türü ve bulunduğu aşamaya göre ilgili usul hükümleri içinde mahkemeye sunulmalıdır.
Rapor zaten alınmışsa raporun hangi bölümünün yalnız sistemden veri aktardığı, hangi bölümünün gerçek teknik inceleme içerdiği ayrıştırılmalıdır. Hukuk yargılamasında rapora itirazın süresi bakımından HMK m.281 bilirkişi raporuna itiraz süresi dikkate alınmalıdır.
İtirazın amacı bilirkişiliği bütünüyle reddetmek değil, gerçek uzmanlık ihtiyacı olmayan bölümü ayıklamaktır. Dosyanın başka bir kısmında teknik uzmanlık gerekiyorsa görevlendirme yalnız bu alanla sınırlandırılabilir.
Bu kural yargılama ekonomisi açısından neden önemlidir?
Gereksiz bilirkişi görevlendirmesi dosyaya ücret, süre, rapor tebliği ve itiraz aşamaları ekler. Sistemden saniyeler veya dakikalar içinde alınabilecek bilginin bilirkişiye havale edilmesi yargılamayı hızlandırmak yerine uzatabilir. Kanun koyucu bu nedenle dijitalleşme imkânlarını bilirkişilik kullanımının sınırlarından biri hâline getirmiştir.
Yargılama ekonomisi, teknik uzmanlıktan vazgeçmek anlamına gelmez. Gerçek uzmanlık ihtiyacı varsa bilirkişiden yararlanılmalıdır. Ancak sistemden doğrudan alınabilecek veri ile uzmanlık analizi birbirinden ayrılmalı; bilirkişi yalnız ikinci aşamada kullanılmalıdır.
Taraf vekili için pratik kontrol listesi
- Bilirkişiye sorulan bilgi UYAP veya entegre sistemde doğrudan mevcut mu?
- Sistem yalnız ham veri mi veriyor, yoksa sorunu da çözüyor mu?
- Verinin ayrıca özel veya teknik analize ihtiyacı var mı?
- Görevlendirme yazısında teknik sorun açıkça belirtilmiş mi?
- Bilirkişi yalnız veri topluyor mu, yoksa uzmanlık yöntemi uyguluyor mu?
- Rapor hukuki değerlendirme içeriyor mu?
- Teknik inceleme için doğru uzmanlık alanı seçilmiş mi?
- Gereksiz kısım ayrıştırılarak somut itiraz yapılabilir mi?
Bu liste, m.5/8 kuralının mekanik değil dosya özelinde uygulanmasını sağlar. Sistemde kayıt bulunması her teknik incelemeyi gereksiz kılmaz; fakat bilirkişinin yalnız bilgi taşıyıcısı olarak kullanılmasını önler.
Sık sorulan sorular
1. UYAP’ta görünen bir bilgi için bilirkişi atanabilir mi?
Kural olarak hayır. Kanun m.3/8 ve Yönetmelik m.5/8, UYAP ve entegre sistemlerden ulaşılabilen bilgiler için bilirkişiye başvurulamayacağını düzenler.
2. UYAP’taki verinin teknik analizi gerekiyorsa ne olur?
Veriye erişim ile teknik analiz ayrıdır. Gerçekten özel veya teknik bilgi gerekiyorsa bilirkişilik yalnız bu analiz kısmı için gündeme gelebilir.
3. Bilirkişi UYAP’tan dosya inceleyebilir mi?
Evet. Yönetmelik m.51/2 uyarınca uygun hâllerde bilirkişiye UYAP üzerinden dosya inceleme yetkisi verilebilir.
4. Bu iki kural çelişiyor mu?
Hayır. M.5/8 gereksiz görevlendirmeyi, m.51/2 ise usulüne uygun görevlendirilmiş bilirkişinin dosyaya elektronik erişimini düzenler.
5. Entegre sistemde bulunan sicil bilgisi için bilirkişi gerekir mi?
Bilginin doğrudan alınması için bilirkişi gerekmez. Ancak sicil verisinin teknik analizi ayrı uzmanlık gerektiriyorsa bu kısım ayrıca değerlendirilir.
6. Rapor yalnız UYAP verilerini tekrar ediyorsa itiraz edilebilir mi?
Evet. Görevlendirmenin m.3/8 ve m.5/8 ile ilişkisi somut biçimde gösterilerek ilgili usul hükmü kapsamında itiraz ileri sürülebilir.
7. Bilirkişi UYAP verisinden hukuki sonuç çıkarabilir mi?
Hayır. Bilirkişi hukuki nitelendirme ve değerlendirme yapamaz.
8. UYAP kuralı bilirkişi ücretini de etkiler mi?
Asıl etki bilirkişiye başvurulup başvurulamayacağı üzerindedir. Gereksiz görevlendirme yapılmadığında buna bağlı bilirkişi ücreti ve yargılama süresi de doğmaz.
Resmî kaynaklar
Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu – UYAP, bilirkişilik ve hukuk yargılaması rehberleri.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
