Yabancı Davacı Türkiye’de Dava Açarken Teminat Yatırır mı? MÖHUK 48, Karşılıklılık ve Muafiyet | 2026
Türkiye’de alacağını tahsil etmek, taşınmaz uyuşmazlığı açmak, ortaklık hakkını kullanmak, ticari sözleşmeden doğan tazminat istemek veya icra takibi başlatmak isteyen yabancı kişi ve şirketler için “dava harcını yatırmak yeterli mi?” sorusunun cevabı her zaman evet değildir. Yabancılık sebebine bağlı teminat, harçtan ve gider avansından ayrı bir kurumdur. MÖHUK m.48, yabancı davacı ve alacaklının yargılama/takip giderleri ile karşı tarafın muhtemel zararını güvence altına almak üzere teminat göstermesini kural olarak zorunlu tutar.
Ancak bu yükümlülük mutlak değildir. Türkiye ile yabancının mensup olduğu devlet arasında teminat muafiyeti sağlayan milletlerarası sözleşme varsa veya kanuni/fiilî karşılıklılık bulunuyorsa yabancı kişi teminattan muaf tutulabilir. Adalet Bakanlığı Dış İlişkiler ve Avrupa Birliği Genel Müdürlüğü, yabancıların teminat yatırma yükümlülüğü konusunda ülke ve sözleşme bazlı güncel bilgi yayımlamaktadır.
- MÖHUK 48’in temel kuralı
- Kimler teminat göstermek zorundadır?
- Kimler MÖHUK 48 kapsamında değildir?
- Teminat miktarı nasıl belirlenir?
- Karşılıklılık ve teminat muafiyeti
- Uluslararası sözleşme muafiyeti
- Teminat dava şartı mıdır?
- Yabancı alacaklının icra takibi
- Adli yardım ile ilişkisi
- Muafiyet için hangi belgeler gerekir?
- Sık sorulan sorular
MÖHUK 48’in Temel Kuralı Nedir?
MÖHUK m.48/1 açık biçimde “Türk mahkemesinde dava açan, davaya katılan veya icra takibinde bulunan yabancı gerçek ve tüzel kişiler” için teminat yükümlülüğü öngörür. Teminatın amacı, yargılama ve takip giderleri ile karşı tarafın zarar ve ziyanını güvence altına almaktır.
Bu düzenlemede ölçüt ikametgâh değil, yabancılıktır. Yabancı kişi uzun yıllardır Türkiye’de ikamet ediyor olsa bile vatandaşlık durumu m.48 bakımından önem taşır. Buna karşılık Türk vatandaşı yurt dışında yaşıyor diye yalnız MÖHUK m.48’e dayanılarak “yabancı teminatı” alınmaz; HMK m.84 ve devamındaki farklı teminat halleri ayrıca gündeme gelebilir.
Yabancı tüzel kişiler de açıkça madde kapsamındadır. Türkiye’de şubesi bulunan yabancı şirketin dava açması, şirketin tabiiyetinin ve somut sözleşme/sicil bağlantılarının ayrıca değerlendirilmesini gerektirir. Türkiye’de kurulmuş Türk tüzel kişiliği ile yabancı ana şirket aynı hukuki kişi değildir.
Kimler MÖHUK 48 Uyarınca Teminat Göstermek Zorundadır?
Kanun üç grup sayar: Türk mahkemesinde dava açan yabancı, davaya katılan yabancı ve icra takibinde bulunan yabancı. Gerçek kişiler ile tüzel kişiler aynı fıkrada düzenlenmiştir. Bu nedenle yabancı şirketin Türkiye’de ticari alacak davası açması veya yabancı gerçek kişinin taşınmaz uyuşmazlığında davacı olması kural olarak m.48 incelemesini gerektirir.
“Davaya katılan” ifadesi müdahale yoluyla davaya katılan yabancı kişiyi kapsar. Müdahalenin türü ve usul statüsü dikkate alınarak teminat gerekliliği değerlendirilir. İcra takibinde ise yabancı alacaklının doğrudan takip başlatması m.48/1 kapsamındadır.
Teminatın aranması karşı tarafın Türk vatandaşı olmasına bağlı değildir. MÖHUK m.48’in metni teminat yükümlülüğünü yabancı davacı/takip yapanın sıfatına bağlar. Davalı veya borçlunun vatandaşlığı maddenin uygulanmasını tek başına değiştirmez.
Yabancı Davalı Teminat Yatırmak Zorunda mı?
MÖHUK m.48/1 yabancı davalıyı saymaz. Dolayısıyla sırf yabancı kişi Türk mahkemesinde davalı olduğu için bu madde uyarınca yabancılık teminatı gösterme yükümlülüğü doğmaz. Aynı şekilde yabancı kişi yalnız kendisine karşı başlatılmış icra takibinde borçlu sıfatındaysa m.48/1’in takip yapan yabancı alacaklı düzenlemesi uygulanmaz.
Bununla birlikte HMK m.84-88’deki genel teminat hükümleri farklı sebeplerle gündeme gelebilir. Örneğin Türkiye’de mutad meskeni bulunmayan Türk vatandaşının dava açması veya belirli usul durumları, HMK teminat rejimi bakımından ayrıca değerlendirilir. MÖHUK m.48 ile HMK teminat hükümleri aynı hukuki sebebe dayanmaz.
Bu ayrım önemlidir; çünkü yabancı olma nedeniyle alınan teminatın muafiyeti karşılıklılık üzerinden değerlendirilirken HMK’daki teminatın istisnaları ve şartları farklıdır. Dilekçede hangi kanun maddesine göre teminat tartışıldığı açıkça belirtilmelidir.
Teminat Miktarını Kim ve Nasıl Belirler?
MÖHUK m.48/1, teminatın mahkeme tarafından belirleneceğini düzenler; sabit bir yüzde veya sabit TL tutarı öngörmez. Teminat, yargılama/takip giderleriyle karşı tarafın muhtemel zarar ve ziyanını karşılayacak ölçüde belirlenmelidir. Tutar somut davanın değeri, yargılama türü, muhtemel masraflar ve karşı taraf bakımından riskler dikkate alınarak tayin edilir.
Mahkemenin teminat miktarı ölçüsüz olmamalıdır. Teminatın yabancı kişinin mahkemeye erişimini fiilen imkânsızlaştıracak düzeye çıkarılması adil yargılanma ve mahkemeye erişim ilkeleri bakımından sorun yaratabilir. Taraf, belirlenen tutarın somut dosyayla orantısız olduğunu gerekçeli şekilde ileri sürebilir.
Teminatın şekli bakımından HMK m.87 ve ilgili usul hükümleri dikkate alınır. Mahkeme nakit, banka teminatı veya kabul edilen başka bir güvence türü hakkında karar verebilir. Hangi teminatın kabul edileceği mahkemenin ara kararında açıklaştırılmalıdır.
Karşılıklılık Varsa Yabancı Teminattan Muaf Tutulur mu?
Evet. MÖHUK m.48/2, mahkemenin dava açanı, davaya katılanı veya icra takibi yapanı karşılıklılık esasına göre teminattan muaf tutacağını emredici biçimde düzenler. Karşılıklılık mevcutsa muafiyet hâkimin keyfî takdirine bırakılmış değildir; şartın gerçekleştiği belirlenerek teminat kaldırılmalıdır.
Karşılıklılık yalnız yazılı ikili anlaşma biçiminde olmak zorunda değildir. İki devletin taraf olduğu çok taraflı sözleşme, yabancı ülke mevzuatında Türk vatandaşlarını yabancılık nedeniyle teminata tâbi tutmama veya fiilî uygulamada Türk davacılardan teminat alınmaması karşılıklılığı sağlayabilir.
Adalet Bakanlığının güncel açıklamasında da karşılıklılığın amacı, yabancının mensup olduğu devlette Türk vatandaşlarına aynı teminat muafiyetinin tanınması olarak belirtilmektedir. Mahkemeler bu konuda gerektiğinde Adalet Bakanlığı/Dışişleri kanalıyla ülke uygulamasını araştırabilir.
1954 Lahey Hukuk Usulü Sözleşmesi ve Diğer Teminat Muafiyetleri
Türkiye’nin taraf olduğu milletlerarası sözleşmeler MÖHUK m.1 gereğince saklıdır. 1 Mart 1954 tarihli Hukuk Usulüne Dair Lahey Sözleşmesinin 17. maddesi, sözleşmenin şartları içinde, bir akit devlet vatandaşının diğer akit devlette yalnız yabancılık veya ikametgâh/mutad mesken bulunmaması sebebiyle teminata tâbi tutulmamasını düzenler.
Ancak ilgili yabancı devletin sözleşmeye taraf olup olmadığı ve sözleşme ilişkisinin Türkiye bakımından yürürlükte bulunup bulunmadığı güncel olarak kontrol edilmelidir. Eski ülke listelerine dayanmak doğru değildir. Ayrıca Avrupa İkamet Sözleşmesi ve bazı ikili adli yardımlaşma anlaşmaları belirli kişiler bakımından teminat muafiyeti getirebilir.
Adalet Bakanlığı Dış İlişkiler ve Avrupa Birliği Genel Müdürlüğünün “Yabancıların Teminat Yatırma Yükümlülüğü” sayfası; 1954 Lahey Sözleşmesi, Avrupa İkamet Sözleşmesi ve ikili anlaşmalar yönünden uygulama bilgisi sunmaktadır. Dosyada muafiyet iddiası bu güncel resmî kaynak ve ilgili sözleşme metniyle desteklenmelidir.
Teminat Gösterilmesi Dava Şartı mıdır?
HMK m.114/1-ğ, teminat gösterilmesine ilişkin kararın gereğinin yerine getirilmesini dava şartları arasında sayar. MÖHUK m.48 uyarınca teminat gerektiği tespit edilirse mahkeme bunun tamamlanması için usulüne uygun kesin süre vermelidir. Eksiklik giderilebilir dava şartı niteliğinde olduğundan HMK m.115/2 uygulanır.
Mahkeme teminat yükümlülüğünü tespit edip kesin süre verdiği hâlde yabancı davacı teminatı süresinde göstermezse dava, dava şartı yokluğu nedeniyle usulden reddedilebilir. Bu sonuç, talebin esası hakkında karar verilmesi değildir; usule ilişkin bir sonuçtur.
Bu nedenle yabancı davacı açısından en önemli adım, dava açmadan önce muafiyet bulunup bulunmadığını araştırmaktır. Muafiyet varsa sözleşme, karşılıklılık veya resmî ülke bilgisi dava dilekçesine eklenmeli; mahkemenin gereksiz teminat kararı vermesinin önüne geçilmelidir.
Yabancı Alacaklı Türkiye’de İcra Takibi Başlatırken Teminat Gösterir mi?
MÖHUK m.48/1 icra takibinde bulunan yabancı gerçek ve tüzel kişileri açıkça kapsar. Bu nedenle yabancı alacaklının Türkiye’de ilamsız icra veya diğer takip yoluna başvurması hâlinde teminat yükümlülüğü değerlendirilir. Muafiyet varsa m.48/2 uygulanır.
Adalet Bakanlığı İcra İşleri Dairesi tarafından yayımlanan yabancı alacaklıdan teminat alınmasına ilişkin açıklamada da yabancı alacaklıların ve ayrıca başka hukuki dayanakla Türkiye’de mutad meskeni olmayan bazı kişilerin teminat sistemi ele alınmaktadır. İcra müdürlüğü ve icra mahkemesi bakımından uygulanacak işlem, takip türü ve muafiyet kaynağı birlikte belirlenmelidir.
Yurt dışından Türkiye’de alacak takibinin genel adımları için Yurt Dışından Türkiye’de İcra Takibi rehberi incelenebilir.
Yabancı Davacı Adli Yardım Alırsa Teminattan Muaf Olur mu?
HMK m.335, adli yardım kararının kapsamına yargılama ve takip giderleri için teminat göstermekten geçici muafiyeti de dahil eder. Bu nedenle yabancı kişinin HMK m.334 şartlarıyla adli yardım kararı alması, teminat yükümlülüğü üzerinde ayrıca etkili olabilir.
Ancak yabancılar bakımından adli yardımın kendisi de HMK m.334/3 gereğince karşılıklılık şartına bağlıdır. Teminat muafiyeti ve adli yardım birbirinden farklı kurumlar olduğundan iki karşılıklılık incelemesi kendi hukuki dayanakları üzerinden yapılmalıdır.
Yabancı kişinin mali durumu nedeniyle adli yardım talebi hakkında ayrıntılı açıklama için Yabancı Kişi Türkiye’de Adli Yardım Alabilir mi? rehberi kullanılabilir.
Teminat Muafiyeti İçin Hangi Belgeler Hazırlanmalıdır?
- Davacının veya takip alacaklısının pasaport/vatandaşlık belgesi.
- Tüzel kişide kuruluş ve tabiiyet/sicil belgeleri.
- Türkiye ile ilgili yabancı devlet arasındaki ikili anlaşma varsa güncel metin.
- 1954 Lahey Sözleşmesi veya diğer çok taraflı sözleşmenin güncel taraflık durumu.
- İlgili sözleşmedeki teminat muafiyeti maddesi.
- Yabancı devlet mevzuatında Türk vatandaşlarının teminattan muaf olduğunu gösteren resmî kaynak.
- Varsa Adalet Bakanlığı/Dışişleri Bakanlığı ülke uygulaması yazısı.
- Fiilî karşılıklılığı gösteren güvenilir yargı veya resmî uygulama örnekleri.
- Yabancı dildeki belgelerin HMK m.223’e uygun Türkçe tercümeleri.
- Yabancı resmî belgeler için gerektiğinde HMK m.224 tasdik/apostil işlemi.
Yabancı resmî belgenin Türkiye’de sunulmasına ilişkin ayrıntılı kontrol için HMK 223-224 Yabancı Resmî Belge Rehberi incelenebilir.
2026 Uygulamasında Neden Ülke Bazlı Güncel Kontrol Gerekir?
Teminat muafiyeti listeleri zamanla değişebilir; devletlerin uluslararası sözleşmelere katılması, çekilmesi veya ikili anlaşmaların yürürlüğe girmesi mümkündür. Ayrıca fiilî karşılıklılık aynı ülke içinde usul sistemine göre farklılaşabilir. Bu nedenle yıllar önce hazırlanmış blog listesinden “bu ülke muaftır/değildir” sonucu çıkarılmamalıdır.
2025 ve 2026 tarihli bölge adliye mahkemesi kararlarında da mahkemelerin Adalet Bakanlığı Dış İlişkiler ve Avrupa Birliği Genel Müdürlüğü aracılığıyla somut ülke yönünden karşılıklılık araştırması yaptığı görülmektedir. Bu yaklaşım, muafiyetin yalnız teorik mevzuat değil güncel uygulama üzerinden de araştırılabileceğini gösterir.
Yurt dışındaki müvekkilin dava açma, vekâlet ve belge hazırlama süreci için Yurt Dışındaki Müvekkiller sayfasındaki işlem planı kullanılabilir.
Resmî Kaynaklar
- 5718 sayılı MÖHUK – m.1 ve m.48
- 6100 sayılı HMK – m.84-88, m.114, m.115, m.334-335
- Adalet Bakanlığı DİABGM – Yabancıların Teminat Yatırma Yükümlülüğü
- HCCH – 1954 Hukuk Usulüne Dair Lahey Sözleşmesi
- Adalet Bakanlığı İcra İşleri Dairesi Başkanlığı
Sık Sorulan Sorular
1. Yabancı kişi Türkiye’de her dava açtığında teminat yatırır mı?
MÖHUK m.48/1 yabancı davacı için kural olarak teminat öngörür. Ancak m.48/2 karşılıklılık ve milletlerarası sözleşmeler teminat muafiyeti sağlayabilir.
2. Yabancı şirket de teminat yatırmak zorunda mı?
Evet. MÖHUK m.48 gerçek ve tüzel kişileri açıkça kapsar. Şirketin tabiiyeti ve muafiyet kaynağı ayrıca belirlenir.
3. Yabancı davalı teminat yatırır mı?
MÖHUK m.48 yabancı davalıyı sırf davalı olduğu için teminata tâbi tutmaz. HMK’daki başka teminat halleri saklıdır.
4. Türkiye’de ikamet eden yabancı davacı teminattan otomatik muaf mı?
Hayır. MÖHUK m.48 yabancılık ölçütünü esas alır. İkamet durumu tek başına m.48 muafiyeti sağlamaz; karşılıklılık ve sözleşme incelenir.
5. Karşılıklılık varsa mahkeme yine teminat isteyebilir mi?
MÖHUK m.48/2 karşılıklılık şartı gerçekleştiğinde mahkemenin yabancıyı teminattan muaf tutacağını düzenler. Karşılıklılığın gerçekten mevcut olup olmadığı araştırılır.
6. Teminat miktarı kanunda yüzde olarak yazıyor mu?
Hayır. MÖHUK m.48 sabit oran öngörmez; miktarı mahkeme somut dosyada belirler.
7. Teminat yatırılmazsa dava hemen reddedilir mi?
Teminat gerektiği tespit edilirse giderilebilir dava şartı eksikliği için mahkeme kesin süre vermelidir. Verilen kesin sürede eksiklik tamamlanmazsa HMK m.115 kapsamında usulden ret sonucu doğabilir.
8. Yabancı alacaklı icra takibinde teminat yatırır mı?
MÖHUK m.48/1 icra takibinde bulunan yabancıyı kapsar. Teminat muafiyeti karşılıklılık veya sözleşmeye göre ayrıca değerlendirilir.
9. Adli yardım kararı teminatı etkiler mi?
HMK m.335 adli yardım kapsamında teminat göstermekten muafiyet imkânı sağlar. Yabancının adli yardım şartları HMK m.334/3 karşılıklılık dahil ayrıca incelenir.
10. ABD vatandaşı veya şirketi teminattan muaf mı?
Ülke bazlı muafiyet, güncel milletlerarası sözleşme ve fiilî/kanuni karşılıklılık araştırmasına göre belirlenmelidir. Eski genel listelere dayanarak otomatik sonuç verilmemelidir.
11. 1954 Lahey Sözleşmesine taraf devlet vatandaşı teminattan muaf olur mu?
Sözleşmenin Türkiye ile ilgili devlet arasında yürürlükte olması ve m.17’deki kişi/ikamet şartlarının somut olayda gerçekleşmesi hâlinde sözleşme teminat muafiyeti sağlayabilir.
12. Teminat ile dava harcı aynı şey mi?
Hayır. Harç kamuya ödenen yargı harcıdır; MÖHUK m.48 teminatı ise yargılama/takip giderleri ve karşı tarafın zararını güvence altına alan ayrı usul kurumudur.
Teminat muafiyeti, adli yardım, yabancı belge, vekâletname ve milletlerarası yetki birlikte incelenerek dava veya icra takibi başlamadan önce usul planı oluşturulmalıdır.
Mersin Barosu, Sicil 3472
Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu
Bu içerik 15.09.2026 tarihinde yürürlükteki MÖHUK m.48, HMK ve Adalet Bakanlığının güncel teminat açıklamaları esas alınarak hazırlanmıştır.
(E-İMZALIDIR)
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
