Yabancı Karar Türk Mahkemelerinin Münhasır Yetkisine Giriyorsa Tenfiz Edilir mi? MÖHUK 54/b | 2026
Kısa ve Net Cevap
Yabancı mahkeme kararı, Türk mahkemelerinin münhasır yetkisine giren bir konuda verilmişse Türkiye’de tenfiz edilemez. Bu kural 5718 sayılı MÖHUK m.54/1-b hükmünde açıkça düzenlenmiştir. Aynı bent ayrıca, uyuşmazlık konusu veya taraflarla gerçek bir ilişkisi bulunmadığı hâlde yabancı mahkemenin kendisine yetki tanıyarak karar vermesi durumunda, davalının bu hususa itiraz etmesi şartıyla tenfizin reddedilmesine imkân veren aşkın yetki denetimini de içerir.
Münhasır yetki ile aşkın yetki aynı kavram değildir. Münhasır yetki, Türk hukukunun belirli uyuşmazlığı yalnız Türk mahkemelerine ayırdığı hâlleri ifade eder ve tenfiz hâkimi bunu m.54 kapsamında inceler. Aşkın yetki ise yabancı mahkemenin uyuşmazlıkla gerçek bağlantısı bulunmadan yetki kurmasıdır; bu bölümde davalının itirazı önem taşır. Türkiye’deki taşınmazın aynına ilişkin davalar, HMK m.12’deki kesin yetki kuralı ve milletlerarası usul hukuku çerçevesinde bu tartışmanın en önemli örneklerindendir.
MÖHUK m.54/1-b Hangi İki Yetki Sorununu Düzenliyor?
MÖHUK m.54/1-b tek bent içinde iki farklı denetim getirir. Birinci denetim, yabancı ilamın Türk mahkemelerinin münhasır yetkisine girmeyen bir konuda verilmiş olmasıdır. İkinci denetim ise, davalının itiraz etmesi şartıyla, yabancı mahkemenin uyuşmazlık konusu veya taraflarla gerçek bir ilişkisi bulunmadığı hâlde kendisine yetki tanıyarak karar vermiş olup olmadığıdır.
Bu iki denetimin hukuki sonucu ve çalışma biçimi farklıdır. Münhasır yetki Türk hukuk düzeninin belirli uyuşmazlıkları kendi mahkemelerine ayırdığı alanlarla ilgilidir. Aşkın yetki ise yabancı mahkemenin bağlantısız veya aşırı geniş bir yetki kuralına dayanmasıyla ilgilidir.
Tenfiz dilekçesi hazırlanırken yalnız kararın hangi ülkeden geldiği değil, yabancı mahkemenin yetki bağlantısı ve uyuşmazlık türü de incelenmelidir. Aksi hâlde tüm belge şartları tamamlanmış olsa bile m.54/1-b engeli ortaya çıkabilir.
Münhasır Yetki Ne Demektir?
Münhasır yetki, milletlerarası usul hukuku bakımından uyuşmazlığın yalnız Türk mahkemelerinde görülmesi gerektiğini ifade eder. Her Türk iç hukuk yetki kuralı münhasır yetki değildir. Bu nedenle “Türk hukukunda yetki kuralı var” demek tek başına yabancı kararın tenfizini engellemez.
Münhasır yetki değerlendirmesinde kuralın amacı ve uyuşmazlığın niteliği önem taşır. Devletin egemenliği, kamu sicilleri, taşınmazın ayni durumu veya yalnız Türk makamlarınca tesis edilebilecek hukukî sonuçlar gibi alanlarda münhasırlık daha belirgin hâle gelir.
Tenfiz mahkemesi, yabancı kararın hüküm fıkrasının hangi hukukî sonucu doğurduğuna bakar. Yabancı karar yalnız şahsi bir para alacağına hükmediyorsa başka; Türkiye’deki tapu sicilinde doğrudan ayni değişiklik yaratmayı hedefliyorsa başka değerlendirme yapılır.
Türk Hukukundaki Her Kesin Yetki Kuralı Münhasır Yetki midir?
Hayır. İç hukukta “kesin yetki” ile milletlerarası tenfiz hukukundaki “münhasır yetki” kavramları birebir aynı değildir. Bir yetki kuralının Türk iç hukukunda kesin olması, yabancı kararın otomatik olarak tenfiz edilemeyeceği anlamına gelmez. MÖHUK m.54/1-b bakımından ayrıca milletlerarası münhasırlık niteliği aranır.
Bu ayrım, tenfiz davalarında sık yapılan genellemeyi önler. Örneğin HMK’da belirli dava türleri için kesin yetki öngörülebilir; fakat m.54/1-b denetiminde o kuralın yabancı mahkemeyi tamamen dışlayan nitelikte olup olmadığı değerlendirilir.
Bu nedenle tenfize karşı “Türkiye’de bu dava için kesin yetkili bir mahkeme vardı” şeklindeki itiraz, münhasır yetki gerekçesi açıklanmadan tek başına yeterli değildir. İtiraz, uyuşmazlığın neden yalnız Türk mahkemelerinde görülmesi gerektiğini hukukî temeliyle ortaya koymalıdır.
Türkiye’deki Taşınmazın Aynına İlişkin Yabancı Karar Tenfiz Edilir mi?
Türkiye’de bulunan taşınmazın aynına ilişkin davalar, milletlerarası münhasır yetki tartışmasının en güçlü alanıdır. HMK m.12, taşınmaz üzerindeki ayni hakka veya ayni hak sahipliğinde değişikliğe yol açabilecek davalarda taşınmazın bulunduğu yer mahkemesini kesin yetkili kılar. MÖHUK m.40 da milletlerarası yetkiyi iç hukukun yer itibarıyla yetki kurallarına bağlar.
Yabancı mahkeme Türkiye’deki taşınmazın tapu kaydını doğrudan değiştiren, mülkiyetini devreden veya ayni hakkı tesis eden bir hüküm kurmuşsa m.54/1-b bakımından münhasır yetki engeli gündeme gelir. Yabancı mahkemenin taraflar arasındaki kişisel borç ilişkisi nedeniyle para tazminatına hükmetmesi ise taşınmazın aynına ilişkin doğrudan hükümden farklıdır.
Bu ayrım nedeniyle yabancı kararın başlığına değil hüküm fıkrasına bakılır. “Mal paylaşımı”, “miras”, “sözleşme” veya “boşanma” başlığı tek başına sonucu belirlemez; hükmün Türkiye’deki taşınmaz üzerinde hangi hukukî sonucu doğurduğu incelenir.
Aşkın Yetki Nedir?
Aşkın yetki, yabancı mahkemenin uyuşmazlık veya taraflarla gerçek ve makul bir bağlantısı bulunmadığı hâlde, kendi hukukundaki aşırı geniş bir yetki kuralına dayanarak davayı görmesidir. MÖHUK m.54/1-b bu durumu ayrıca düzenler.
Kanun burada bağlantı ölçütünü açıkça kullanır: uyuşmazlık konusu veya taraflarla gerçek bir ilişki bulunmamalıdır. Örneğin yalnız davacının kısa süreli bulunması, tesadüfi bir işlem veya uyuşmazlıkla ilgisiz formal bir bağ üzerinden yetki kurulması aşkın yetki tartışması doğurabilir.
Ancak her yabancı yetki kuralı Türk hukukundakinden farklı olduğu için aşkın sayılmaz. Ölçü, yabancı mahkemenin karar verdiği uyuşmazlıkla gerçek bağlantı taşıyıp taşımadığıdır.
Aşkın Yetki Tenfiz Mahkemesince Kendiliğinden İncelenir mi?
MÖHUK m.54/1-b’nin aşkın yetki bölümünde davalının itirazı açıkça aranır. Bu nedenle tenfiz davalısı, yabancı mahkemenin uyuşmazlık veya taraflarla gerçek ilişkisi bulunmadığını somut biçimde ileri sürmelidir.
İtirazın yalnız “yabancı mahkeme yetkisizdi” şeklinde kurulması yeterli bir hukukî çerçeve sunmaz. Yabancı mahkemenin hangi bağlantıya dayanarak yetki kurduğu, bu bağlantının neden gerçek ve makul olmadığı, tarafların yerleşim yeri, sözleşmenin ifa yeri, zararın meydana geldiği yer veya uyuşmazlığın ekonomik merkezi gibi bağlantılar açıklanmalıdır.
Münhasır yetki ile aşkın yetkiyi aynı itiraz paragrafında karıştırmak yerine iki ayrı başlıkta değerlendirmek daha doğru olur.
Taraflar Yabancı Mahkemeyi Yetkili Kılmışsa Ne Olur?
Milletlerarası nitelikteki borç ilişkilerinde MÖHUK m.47 çerçevesinde yabancı mahkemenin yetkilendirilmesi mümkündür. Geçerli bir yabancı mahkeme yetki sözleşmesi varsa, bu bağlantı yabancı mahkemenin yetkisini destekler. Ancak taraf iradesi Türk mahkemelerinin münhasır yetkisine giren bir konuyu yabancı mahkemeye taşıyamaz.
Bu nedenle sözleşmede “Alman mahkemeleri yetkilidir” veya “Londra mahkemeleri münhasır yetkilidir” yazması, Türkiye’deki taşınmazın aynına ilişkin münhasır yetki engelini ortadan kaldırmaz. Yetki sözleşmesinin geçerliliği ile m.54/1-b tenfiz denetimi birlikte yapılır.
Aşkın yetki yönünden ise tarafların yabancı mahkemeyi açıkça seçmiş olması, yabancı yargı yeri ile uyuşmazlık arasındaki bağlantı değerlendirmesinde önemlidir.
Münhasır Yetki Şartı Tanımada da Uygulanır mı?
MÖHUK m.58 tanıma için m.54’teki tenfiz şartlarına atıf yapar ve yalnız m.54/1-a karşılıklılık şartını dışarıda bırakır. Bu nedenle m.54/1-b’deki münhasır yetki ve aşkın yetki denetimi tanıma bakımından da önemini korur.
Yabancı kararın Türkiye’de cebrî icrası istenmese bile kesin hüküm veya kesin delil etkisi isteniyorsa tanıma şartları incelenir. Özellikle Türkiye’deki kamu sicillerini etkileyen yabancı kararların tanınmasında münhasır yetki analizi ihmal edilmemelidir.
Tanıma ve tenfiz arasında karşılıklılık bakımından fark bulunsa da m.54/1-b’nin temel yetki denetimi her iki alanda da önemlidir.
Münhasır Yetki Engeli Yoksa Tenfiz Kesinleşir mi?
Hayır. MÖHUK m.54/1-b şartının gerçekleşmesi yalnız bir tenfiz engelinin bulunmadığını gösterir. Kararın kaynak ülke hukukuna göre kesinleşmiş olması m.50 kapsamında; karşılıklılık m.54/1-a kapsamında; kamu düzeni m.54/1-c kapsamında; savunma hakkı m.54/1-ç kapsamında ayrıca incelenir.
Dilekçeye m.53’te sayılan onaylı yabancı karar ve kesinleşme belgeleri eklenir. Görev ve yetki m.51’e, dilekçe unsurları m.52’ye göre belirlenir.
Tenfiz dosyası bu nedenle tek bir itiraz başlığına indirgenmemelidir. Her şart ayrı kontrol tablosunda değerlendirilirse eksiklik daha kolay görülür.
MÖHUK 54/b İçin Dosya Kontrol Sırası
- Yabancı kararın hüküm fıkrası okunur ve hangi hukukî sonucu doğurduğu belirlenir.
- Uyuşmazlığın Türk mahkemelerinin münhasır yetkisine girip girmediği tespit edilir.
- Taşınmaz varsa taşınmazın bulunduğu yer ve hükmün ayni mi şahsi mi olduğu ayrılır.
- Yabancı mahkemenin uyuşmazlık ve taraflarla bağlantısı çıkarılır.
- Aşkın yetki varsa tenfiz davalısının açık itirazı hazırlanır.
- Yetki sözleşmesi mevcutsa MÖHUK m.47 ve münhasır yetki sınırı birlikte incelenir.
- Diğer MÖHUK m.50-54 şartları ayrıca tamamlanır.
Münhasır ve Aşkın Yetkide En Sık Yapılan Hatalar
- Her kesin yetki kuralını münhasır yetki sanmak.
- Yabancı mahkemenin farklı yetki kuralını otomatik olarak aşkın yetki kabul etmek.
- Türkiye’deki taşınmaza ilişkin kişisel para alacağı ile ayni tapu hükmünü ayırmamak.
- Aşkın yetki itirazını somut bağlantı analizi yapmadan ileri sürmek.
- Yetki sözleşmesinin münhasır yetki alanını aşabileceğini varsaymak.
- Tanıma davasında m.54/1-b denetimini gözden kaçırmak.
- Kararın hüküm fıkrası yerine yalnız dava başlığına bakmak.
- Diğer tenfiz şartlarını m.54/b incelemesinden sonra kontrol etmemek.
İlgili İçerikler ve Resmî Kaynak
- 5718 sayılı MÖHUK – m.40, 47, 50-59
- 6100 sayılı HMK – m.12
- Yabancı mahkeme yetki şartı MÖHUK 47
- Yabancı mahkeme kararı Türkiye’deki evin tapusunu değiştirir mi?
Sık Sorulan Sorular
Münhasır yetki tenfizi engeller mi?
Evet. MÖHUK m.54/1-b uyarınca Türk mahkemelerinin münhasır yetkisine giren konuda verilen yabancı karar tenfiz edilemez.
Her kesin yetki kuralı münhasır yetki midir?
Hayır. Milletlerarası tenfiz hukukunda ayrıca münhasırlık niteliği aranır.
Türkiye’deki taşınmazın tapusunu değiştiren yabancı karar tenfiz edilir mi?
Taşınmazın aynına ilişkin hükümler Türk mahkemelerinin münhasır yetkisi bakımından değerlendirilir ve m.54/1-b engeli doğurur.
Aşkın yetki nedir?
Yabancı mahkemenin uyuşmazlık veya taraflarla gerçek ilişkisi bulunmadan kendisine yetki tanımasıdır.
Aşkın yetki kendiliğinden incelenir mi?
MÖHUK m.54/1-b aşkın yetki bölümünde davalının itirazını arar.
Yetki sözleşmesi münhasır yetkiyi kaldırır mı?
Hayır. Taraf iradesi Türk mahkemelerinin münhasır yetkisini bertaraf edemez.
Yabancı mahkemenin Türk hukukundan farklı yetki kuralı kullanması aşkın yetki midir?
Hayır. Gerçek bağlantı bulunup bulunmadığı incelenir.
Tanıma davasında münhasır yetki aranır mı?
Evet. MÖHUK m.58’in atfı nedeniyle m.54/1-b tanımada da önem taşır.
Taşınmazla ilgili her yabancı karar tenfiz edilemez mi?
Hayır. Hükmün taşınmazın aynına mı yoksa kişisel bir borç ilişkisine mi ilişkin olduğu ayrılır.
Münhasır yetki itirazı için kararın hüküm fıkrası önemli mi?
Evet. Yabancı kararın Türkiye’de yaratacağı hukukî sonuç hüküm fıkrasından belirlenir.
MÖHUK 54/b tek başına yeterli mi?
Hayır. Diğer tenfiz şartları da ayrıca gerçekleşmelidir.
Yurt dışından avukatla tenfiz savunması yapılabilir mi?
Evet. Usulüne uygun vekâletnameyle Türkiye’de avukat aracılığıyla itiraz ve savunma yapılabilir.
Hukukçu İncelemesi ve E-E-A-T
Hazırlayan: Av. Halil BAKIRCI – Mersin Barosu Sicil No: 3472
Hukukî inceleme: Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu.
Bu rehber MÖHUK m.54/1-b hükmündeki münhasır yetki ve aşkın yetki denetimini; Türkiye’deki taşınmazlar, yetki sözleşmeleri ve tanıma-tenfiz ayrımıyla açıklamak için hazırlanmıştır.
Tenfiz ve Yetki İtirazı İçin İletişim
Son mevzuat kontrolü: 12 Eylül 2026.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
