Yetkisiz Dip Tarama Faaliyeti Cezası 2026 | 850 Bin–8,25 Milyon TL

2026 Düzenlemesinin Hukuki Dayanağı

Yetkisiz veya izin kapsamı dışındaki dip tarama faaliyetlerine ilişkin idari yaptırım, 24 Temmuz 2026 tarihli 7590 sayılı Kanunun 29 uncu maddesiyle 655 sayılı KHK’ya eklenen 28/A maddesinde düzenlenmiştir. Hüküm 31 Temmuz 2026 tarihinde yürürlüğe girmiştir. Düzenleme, liman, kıyı, kanal, yaklaşım yolu ve diğer deniz alanlarında yapılan dip taramanın kamu denetimi altında yürütülmesini yüksek tutarlı yaptırımla güvence altına alır.

Dip tarama; deniz, liman, yaklaşım kanalı veya başka su alanının tabanındaki malzemenin mekanik, hidrolik veya başka yöntemlerle alınmasıdır. Amaç seyir derinliğini korumak, yeni alan oluşturmak, bakım yapmak veya inşaat faaliyetine hazırlık olabilir. Faaliyet deniz tabanını doğrudan değiştirdiği için izin sahası ve yöntem sınırları kritiktir.

Resmî değişiklik metni TBMM – 7590 sayılı Kanun sayfasında yayımlanmıştır. Kıyı tesisi güvenliği için SOLAS/ISPS Liman Tesisi Güvenlik Cezası 2026; tersane izinleri için Tersane İşletme İzni Kapsam Cezası 2026 rehberlerimiz incelenebilir.

Dip Tarama Faaliyeti Nedir?

Dip tarama faaliyeti deniz veya iç su tabanında biriken kum, çamur, kil, taş veya başka malzemenin çıkarılması işlemidir. Bakım taraması mevcut seyir derinliğini korumayı, yatırım taraması ise yeni liman, rıhtım veya kanal projesi için hedef derinliğe ulaşmayı amaçlayabilir.

Faaliyetin hukuki niteliği, yalnız kullanılan gemi veya ekipmana göre belirlenmez. Deniz tabanından malzeme alınması, belirlenen koordinatlarda dip profilinin değiştirilmesi ve malzemenin başka yere taşınması bütün süreç olarak değerlendirilir.

Tarama miktarı ve derinliği, gemilerin emniyetli seyri kadar kıyı dinamiği ve çevresel etkiler bakımından da önemlidir. Bu nedenle “birkaç saatlik çalışma” dahi izin gereğini ortadan kaldırmaz.

850.000–8.250.000 TL Ceza Hangi Durumda Uygulanır?

655 m.28/A kapsamındaki ilgili dip tarama ihlalinde kanuni alt sınır 850.000 TL, üst sınır 8.250.000 TL‘dir. Gerekli izin olmadan taramaya başlanması, izin verilen koordinatların dışında faaliyet, izin edilen derinlik veya miktarın aşılması, yetkisiz yöntem kullanılması veya tarama malzemesinin mevzuata aykırı şekilde boşaltılması bu yaptırım grubunda değerlendirilebilir.

Ceza miktarı belirlenirken 5326 sayılı Kabahatler Kanunu m.17/2 uyarınca haksızlık içeriği, kusur ve ekonomik durum dikkate alınır. Kısa süreli ve sınırlı bir sınır aşımı ile geniş alanda sistematik, izinsiz tarama aynı ağırlıkta değildir.

Kararda faaliyet tarihi, gemi/ekipman, koordinat, izin belgesi, taranan alan ve miktar mümkün olduğunca somut gösterilmelidir. Yaptırım yüksek tutarlı olduğu için maddi tespitin teknik olarak doğrulanabilir olması özellikle önemlidir.

İzin Sahasının Dışına Çıkılması

Dip tarama izinleri çoğunlukla koordinatlarla tanımlanan belirli bir saha için verilir. Tarama gemisinin GPS/konum sistemi ve proje dosyası aynı koordinat sisteminde çalışmalıdır. Yanlış datum veya koordinat formatı saha dışına çıkmaya yol açabilir.

Operatör ekrandaki sınır çizgisinin ötesinde çalışmamalıdır. Akıntı veya manevra nedeniyle ekipman sınır dışına taşarsa operasyon durdurulmalı ve konum tekrar doğrulanmalıdır.

İzin sahasının küçük bir bölümünün yanlış çizildiği iddia ediliyorsa onaylı proje ve resmî koordinat listesi esas alınır; yüklenicinin kendi CAD dosyası tek başına yeterli değildir.

Tarama Derinliği ve Miktar Sınırı

Proje belirli hedef derinlik ve tolerans öngörebilir. Fazla tarama, deniz tabanının gereğinden fazla kazılmasına ve yapısal/çevresel etkilere yol açabilir. Yetersiz tarama ise seyir güvenliğini ve projenin amacını etkiler.

Tarama öncesi ve sonrası batimetrik ölçümler kullanılmalı; hedef derinlik ile fiilî sonuç karşılaştırılmalıdır. Ölçüm yöntemi ve cihaz kalibrasyonu dosyada bulunmalıdır.

İzin verilen toplam malzeme miktarı aşılıyorsa yalnız hacim hesabı değil, saha ve derinlik kayıtları da incelenmelidir. Tarama miktarı tahmini değil, mühendislik ölçümüyle doğrulanmalıdır.

Çıkan Malzemenin Taşınması ve Dökümü

Dipten çıkarılan malzemenin nereye taşınacağı ve nasıl yönetileceği izin sürecinin önemli parçasıdır. Malzeme denize dökülecekse yalnız izinli döküm alanı ve yöntem kullanılmalıdır. Kara tesisine götürülecekse ilgili atık veya malzeme yönetimi şartları uygulanır.

Tarama malzemesinin temiz veya kirli niteliği laboratuvar veya proje verileriyle belirlenebilir. Şüpheli malzeme, normal kum gibi kontrolsüz şekilde başka alana boşaltılmamalıdır.

Hopper, barge veya başka taşıma aracının yükleme ve boşaltma saatleri, konumu ve miktarı kayıt altına alınmalıdır. Döküm sahasına ulaşmadan boşaltma yapılması ciddi ihlal oluşturabilir.

Çevresel ve Kıyısal Etkiler

Dip tarama bulanıklık, sediment yayılımı, habitat değişimi ve kıyı dinamiği üzerinde etki yaratabilir. İzin veya çevresel değerlendirme belirli çalışma penceresi, perde sistemi, izleme veya su kalitesi tedbiri öngörebilir.

Bu tedbirlerin ihlali dip tarama yaptırımından başka çevre hukuku sonuçları da doğurabilir. Aynı olayda farklı mevzuatların uygulanması, aynı fiil için mükerrer cezalandırma yaratmayacak şekilde hukuki temele bağlanmalıdır.

Çevresel izleme verileri saklanmalı; yüksek bulanıklık veya olağandışı sonuç görüldüğünde çalışma prosedüründeki eşiklere göre müdahale edilmelidir.

Yüklenici ve Alt Yüklenici Sorumluluğu

Dip tarama projesinde yatırımcı, ana yüklenici, tarama gemisi sahibi ve alt yükleniciler farklı olabilir. İdari yaptırımın kime yöneltileceği kanundaki yükümlü sıfatına ve fiilî kontrol ilişkisine göre belirlenmelidir.

Ana yüklenici tüm operasyonu alt yüklenici gemiye bırakmışsa dahi izin koordinatlarını, yöntem şartlarını ve raporlama sistemini kontrol etmelidir. Alt yüklenici de gemi operatörü olarak kendi teknik yükümlülüklerinden sorumludur.

Sözleşmede “izinlerden işveren sorumludur” yazması, sahadaki açık yasağa rağmen faaliyeti yürüten kişinin kamu hukuku sorumluluğunu otomatik olarak kaldırmaz.

GPS, Seyir ve Tarama Kayıtları

Dip taramada konum kayıtları temel delildir. Tarama gemisinin GPS izi, ekipmanın çalışma saatleri, pompa veya kepçe logları ve operatör kayıtları birlikte değerlendirilmelidir.

Yalnız geminin gövde konumu yeterli olmayabilir; draghead, kepçe veya emiş ağzının deniz tabanındaki gerçek konumu da önemlidir. Ekipman ofsetleri doğru sisteme girilmelidir.

Elektronik loglar değiştirilemez formatta veya bütünlüğü doğrulanabilir şekilde saklanmalıdır. Denetim sonrası geriye dönük rota üretmek kayıt güvenilirliğini ortadan kaldırır.

Acil Durum ve Zorunlu Müdahale

Seyir emniyetini tehdit eden ani sığlaşma, kaza veya doğal afet sonrası acil tarama gerekebilir. Acil durum, izin süreçlerinin nasıl uygulanacağını ilgili özel mevzuat belirler; işletme kendi değerlendirmesiyle genel izin yükümlülüğünü ortadan kaldıramaz.

Acil müdahalenin nedeni, alanı, süresi ve alınan idari onaylar kayıt altına alınmalıdır. Acil gerekçe sona erdiğinde normal proje kapsamına dönülmelidir.

Önceden bilinen bakım ihtiyacının son anda “acil” ilan edilmesi gerçek acil durum olarak kabul edilmemelidir.

Tarama Sonrası Batimetrik Doğrulama

Faaliyet tamamlandığında tarama sonrası batimetrik ölçüm yapılarak hedef saha ve derinlik doğrulanmalıdır. Bu ölçüm yalnız işveren kabulü için değil, izin sınırlarına uyumun gösterilmesi bakımından da önemlidir.

Ölçüm dosyasında tarih, cihaz, kalibrasyon, koordinat sistemi ve işleyen personel bilgileri bulunmalıdır. Öncesi-sonrası yüzey modelleri fark hacmini gösterebilir.

İzin sınırı dışında çukur veya tarama izi tespit edilirse neden araştırılmalı ve gerekli bildirim yapılmalıdır.

Denetimde Hangi Belgeler İncelenir?

İtirazda Kontrol Edilecek Noktalar

İlk olarak yapılan işlemin dip tarama faaliyeti niteliğinde olup olmadığı ve izin gerektirip gerektirmediği belirlenmelidir. İkinci olarak denetim tarihindeki geçerli izin ve izin koordinatları incelenmelidir.

Üçüncü olarak geminin ve tarama ekipmanının fiilî konumu, çalışma süresi, derinlik ve miktar teknik kayıtlarla karşılaştırılmalıdır. Yaptırım yalnız yaklaşık konum veya görsel gözleme dayandırılmamalıdır.

850.000–8.250.000 TL aralığındaki cezanın 5326 m.17/2 ölçütlerine göre gerekçelendirilmesi, tebliğ tarihi ve kanun yolu ayrıca kontrol edilmelidir. Sonradan izin almak geçmiş izinsiz taramayı ortadan kaldırmaz.

Dip Tarama Projeleri İçin 12 Maddelik Uyum Listesi

1. İzin koordinatlarını gemi sistemine doğru datumla yükleyin.
2. Her vardiya başında saha sınırını operatöre doğrulatın.
3. Tarama cihazlarının kalibrasyon ve ofsetlerini kontrol edin.
4. Hedef derinlik ve toleransı proje ekranında görünür tutun.
5. Ön ve son batimetrik ölçümü saklayın.
6. Tarama miktarını mühendislik hesabıyla izleyin.
7. Döküm alanı koordinatlarını taşıma araçlarına tanımlayın.
8. Alt yüklenici gemilerin loglarına erişim sağlayın.
9. Çevresel izleme eşiklerini vardiya talimatına bağlayın.
10. Saha dışı çalışma şüphesinde operasyonu hemen durdurun.
11. Acil faaliyetleri yazılı idari dayanakla belgeleyin.
12. Denetim dosyasında izin, GPS, batimetri ve döküm kayıtlarını birlikte tutun.

Sıkça Sorulan Sorular

1. Yetkisiz dip tarama cezası 2026’da kaç TL?

655 m.28/A kapsamındaki ilgili ihlalde 850.000 TL’den 8.250.000 TL’ye kadar idari para cezası uygulanabilir.

2. İzin var ama koordinat dışına çıkılırsa ceza olur mu?

Evet. İzin kapsamı dışındaki tarama somut şartlarına göre yaptırım konusu olabilir.

3. Tarama derinliğinin aşılması önemli mi?

Evet. İzin edilen hedef derinlik ve toleransın aşılması teknik ve çevresel sonuç doğurabilir.

4. Döküm alanı dışında malzeme boşaltılabilir mi?

Hayır. İzin ve çevre şartlarında belirlenen alan ve yöntem uygulanmalıdır.

5. Alt yüklenici hata yaparsa ana yüklenici sorumsuz mu?

Hayır. Her aktörün fiilî kontrol ve mevzuat yükümlülüğü ayrı değerlendirilir.

6. GPS kaydı delil midir?

Evet. Özellikle ekipman konumu ve çalışma loglarıyla birlikte önemli teknik delildir.

7. Acil sığlaşmada izin gerekmez mi?

Acil müdahale için uygulanacak özel usul mevzuattan belirlenmelidir; işletme kendi kararıyla izin sistemini kaldıramaz.

8. Ceza neden çok yüksek?

Kanun dip tarama faaliyetinin deniz tabanı, seyir ve çevre üzerindeki etkisi nedeniyle 850.000–8.250.000 TL aralığında yaptırım öngörmüştür.

9. Sonradan izin almak cezayı kaldırır mı?

Hayır. Sonraki izin gelecekteki faaliyet içindir; geçmiş izinsiz dönem ayrı değerlendirilir.

10. Batimetri neden önemlidir?

Tarama öncesi ve sonrası deniz tabanı derinliğini ve yaklaşık hacim değişimini teknik olarak doğrular.

11. Saha sınırı yanlış projelendirilmişse ne yapılır?

Resmî izin koordinatları esas alınmalı; hata varsa çalışma durdurularak idari düzeltme istenmelidir.

12. Düzenleme ne zaman yürürlüğe girdi?

31 Temmuz 2026 tarihinde yürürlüğe girmiştir.

Resmî Kaynaklar ve İlgili İçerikler

Temel kaynak: 7590 sayılı Kanun – TBMM, m.29 ile 655 sayılı KHK’ya eklenen m.28/A; ceza aralığında 5326 sayılı Kabahatler Kanunu m.17.

İlgili içerikler: tersane işletme izni kapsam cezası, SOLAS/ISPS liman güvenliği cezası.