Yok Olan veya Tam Ziya Uçak Sicilden Nasıl Terkin Edilir? | 2920 m.62

2920 sayılı Kanun m.62 neyi düzenler?

m.62, artık normal anlamda sicilde aktif hava aracı olarak tutulması mümkün olmayan uçakların malik talebiyle kayıttan çıkarılmasını düzenler. m.61 re’sen terkin sebeplerine dayanırken m.62, yok olma veya tam ziya halinde malik başvurusuna dayalı özel terkin yoludur.

Bir hava aracının kazaya uğraması her zaman sicilden hemen silinmesini gerektirmez. Onarılabilir uçak, uzun süren bakım sonrası yeniden uçuşa dönebilir. m.62 bakımından belirleyici olan fiili/kanuni yok olma veya tam ziya statüsüdür.

Terkin işlemiyle tescil belgesi de iptal edilir. Uçağın Türk milliyet ve tescil statüsünün sona erdiği resmi kayda bağlanır.

Finansman, ipotek, sigorta ve enkaz satışı gibi sonuçlar sicil terkininden ayrı ama bağlantılı hukuki işlemlerdir.

Hava aracının fiilen yok olması ne demektir?

Yangın, çarpışma, patlama veya başka olay sonucunda hava aracının fiziksel varlığını uçak olarak sürdüremeyecek ölçüde kaybetmesi fiili yok olma kapsamında değerlendirilebilir.

Parçaların bir kısmının enkaz olarak kalması uçağın hukuken hâlâ işletilebilir hava aracı olduğu anlamına gelmez. Teknik uzman raporu gövdenin ve kimliğin durumunu ortaya koymalıdır.

Enkazın kurtarılması mümkün olsa bile yeniden uçuşa elverişli hale getirilmesi teknik ve ekonomik olarak imkânsız olabilir. Bu durum tam ziya değerlendirmesiyle de kesişebilir.

Sicil makamına sunulacak resmi kaza/teknik belgelerin olayın ve uçağın seri numarasını açıkça göstermesi gerekir.

“Kanunen yok sayılma” hangi durumda gündeme gelir?

Hava aracı kaybolabilir ve uzun süre bulunamayabilir. Fiziksel enkaz görülmediği halde belirli hukuki koşullar altında uçak yok olmuş sayılabilir. m.62 bu ihtimali de terkin nedeni olarak kapsar.

Hangi süre, resmi arama sonucu veya hukuki tespitin gerektiği yalnız m.62 cümlesinden varsayılmamalı; güncel uygulama ve ilgili özel düzenlemeler kontrol edilmelidir.

Arama-kurtarma faaliyetinin sona ermesi, sigortacının constructive total loss kararı veya kamu makamının resmi raporu aynı hukuki işlem değildir. Her birinin sicil terkinine etkisi ayrıca değerlendirilir.

Uçak sonradan bulunursa önceki terkin ve yeni tescil/teknik statü özel inceleme gerektirir; eski tescil belgesinin otomatik canlandığı varsayılmamalıdır.

Tam ziya ne anlama gelir?

Tam ziya, hava aracının hasar nedeniyle ekonomik veya teknik olarak uçak olarak kullanılabilirliğini kesin biçimde kaybettiği durumu ifade eder. Sigorta hukukunda kullanılan total loss ve constructive total loss kavramlarıyla bağlantı kurulabilir; ancak sigorta poliçesi tanımı sicil hukukunu tek başına belirlemez.

Uçağın onarım maliyetinin piyasa değerini aşması sigortacı bakımından tam ziya sonucu doğurabilir. Sicil makamı ise resmi teknik ve hukuki belgeler üzerinden hava aracının statüsünü değerlendirir.

Motor veya bazı parçaların kullanılabilir kalması, gövdenin tam ziya olmasını engellemez. Parçalar ayrı mülkiyet ve satış işlemine konu olabilir.

Hasar sonrası uçak “stored” veya uzun süre yerde bekliyor diye m.62 uygulanmaz; tam ziya veya yok olma koşulunun gerçekten oluşması gerekir.

Terkin başvurusunu kim yapar?

m.62 malik talebine dayalıdır. Sicilde kayıtlı malik veya usulüne uygun yetkili temsilcisi terkin başvurusu yapar.

Leasingte işletici havayolu kazaya uğrayan uçağı fiilen kullanıyor olsa bile malik yabancı finans kuruluşu olabilir. Terkin başvurusunda sicil malikinin rolü bu nedenle önemlidir.

Malik şirket tasfiye veya iflas halindeyse başvuru yetkisinin kimde olduğu şirket/iflas hukuku kurallarına göre ayrıca incelenir.

Başvuruda kaza raporu, teknik total loss değerlendirmesi, sigorta belgeleri ve sicil/tescil belgesi gibi güncel mevzuatın istediği kanıtlar sunulur.

Tescil belgesi neden iptal edilir?

Tescil belgesi, hava aracının Türk sicilindeki aktif kayıt statüsünü gösterir. Uçak yok olmuş veya tam ziya olmuşsa bu belgenin geçerli kalması yanlış hukuki görünüm yaratır.

Terkinle birlikte belgenin iadesi veya iptali güncel prosedüre göre yapılır. Belge kayıp veya kazada yok olmuşsa durum ayrıca beyan ve delille açıklanır.

Şirketin elektronik doküman sisteminde eski belge “iptal” statüsüne alınmalı ve operasyon ekiplerinin kullanımından çıkarılmalıdır.

Uçak tescil işareti aynı seri numaralı başka gövdeye aktarılamaz; yeni hava aracı için ayrı tescil süreci gerekir.

İpotekli uçak tam ziya olursa terkin hemen yapılır mı?

Uçak üzerinde kayıtlı ipotek bulunuyorsa m.63 özel koruma mekanizması uygular. Sicil makamı kayıtlı ipotek alacaklısına terkin niyetini bildirir ve kanuni itiraz süresi tanır.

İpotek alacaklısı sigorta tazminatı üzerinde hak iddia ediyor olabilir. Finansman sözleşmesi loss payee veya mortgagee clause içeriyorsa sigorta ödemesi doğrudan kreditörle bağlantılı olabilir.

Bu nedenle malik tek başına “uçak tam ziya, sicili hemen kapatalım” diyerek kreditörün kayıtlı hakkını yok sayamaz.

Terkin sonrasında dahi m.63’ün koruduğu ipotek alacaklarının durumu kanundaki özel hükme göre değerlendirilir.

Tam ziya sigorta dosyası nasıl yönetilir?

Kaza derhal poliçe şartlarına göre sigortacıya bildirilir. Surveyor/adjuster ve teknik uzmanlar hasarın boyutunu belirler. Hava aracının salvage değeri, onarım maliyeti ve piyasa değeri incelenir.

Sigorta şirketinin “total loss” kabulü ile sicil terkininin aynı gün yapılması zorunlu değildir. Önce malik, kreditör ve düzenleyici belgeler tamamlanır.

Tazminat ödendiğinde enkaz veya salvage mülkiyetinin sigortacıya geçip geçmediği poliçe hükümlerine göre değerlendirilir.

Sicil terkin belgesi bazı sigorta ve finansman kapanış belgeleri arasında aranabilir; dosya sorumluları kurumlar arası takvimi koordine etmelidir.

Sicilden terkin enkazın mülkiyetini ortadan kaldırır mı?

Hayır. Uçak sicilindeki tescilin sona ermesi fiziksel enkaz veya sökülebilir parçalar üzerindeki mülkiyeti otomatik olarak yok etmez.

Motor, APU, avionik veya diğer parçalar kullanılabilir durumdaysa ayrı satışa konu olabilir. Parçaların serviceable statüsü ve traceability kayıtları teknik mevzuata göre korunmalıdır.

Kaza soruşturması veya adli inceleme devam ediyorsa enkazın satılması, taşınması veya imhası yetkili makam iznine tabi olabilir.

Çevre ve atık mevzuatı da yakıt, batarya, kompozit ve tehlikeli maddeler bakımından ayrıca uygulanabilir.

m.62 terkin işlemi kaza soruşturmasını etkiler mi?

Hayır. Sicil kaydının silinmesi kazanın teknik veya adli soruşturmasını sona erdirmez. Deliller, uçuş kayıt cihazları, bakım belgeleri ve enkaz ilgili makamların talimatına göre korunur.

m.42 kapsamındaki kurtarma ve yardım ile kaza incelemesi, sicil terkininden farklı kamu amaçlarına hizmet eder.

Sigorta tazminatı alınmış olması da ceza, idari veya tazminat sorumluluğu incelemesini otomatik sona erdirmez.

Terkin dosyasında kullanılan teknik raporlar kaza soruşturmasındaki nihai sebep raporu yerine geçmez.

m.62 terkin dosyasında hangi belgeler bulunmalı?

Güncel sicil ve malik belgesi, tescil sertifikası, olay/kaza raporları, teknik total loss tespiti ve fotoğraflar temel dosyayı oluşturur.

Sigorta poliçesi, adjuster raporu ve total loss kabul yazısı varsa eklenir. Kayıtlı ipotek/alacaklı bilgileri m.63 süreci için ayrı sekmede tutulur.

Enkaz ve salvage planı, kaza soruşturması makamlarının izinleri ve çevre/atık kayıtları da gerekiyorsa dosyaya eklenir.

Terkin sonucu resmi sicil belgesiyle doğrulanmalı ve şirket filo sisteminde uçak “retired/total loss” statüsüne alınmalıdır.

m.62 için 12 maddelik kontrol listesi

• Hava aracının fiilen yok olduğu resmi belgeyle tespit edildi mi?
• Kanunen yok sayılma koşulları oluştu mu?
• Tam ziya teknik olarak doğrulandı mı?
• Sicildeki malik başvuruyu yapıyor mu?
• Tescil belgesi mevcut mu, iptal/iade planlandı mı?
• Sicilde ipotek var mı?
• m.63 alacaklı bildirim süreci gerekiyor mu?
• Sigortacı total loss değerlendirmesi tamamlandı mı?
• Finansman/loss payee hakları kontrol edildi mi?
• Enkaz ve salvage mülkiyeti belirlendi mi?
• Kaza/adli soruşturma enkaza müdahaleye izin veriyor mu?
• Terkin sonucu resmi sicil kaydıyla doğrulandı mı?

Site içi ilgili içerikler

Re’sen terkin – m.61 · Türk tescil şartları – m.60 · Uçak kazasında kurtarma – m.42 · Türk uçak sicili – m.50

Resmî kaynaklar

• 2920 sayılı Türk Sivil Havacılık Kanunu – m.62
• SHGM – Güncel sektörel mevzuat
• ICAO – Accident Investigation

Sık Sorulan Sorular