Yük Gemiye Yetişmezse Navlun Ödenir mi? Kırkambar

Kısa ve net cevap: Yük gemiye yetişmezse navlun ödenmesi, sözleşmenin türü ve yapılan bildirimlere bağlıdır. Kırkambar sözleşmesinde TTK m.1163 uyarınca taşıtan, taşıyanın veya yetkili temsilcisinin çağrısı üzerine yüklemeyi gecikmeden yapmalıdır. Gecikirse taşıyan yükü beklemek zorunda değildir. Yük alınmadan sefer başlasa da tam navlun istenebilir; ancak taşıyan bu hakkını yola çıkmadan önce yazılı biçimde taşıtana bildirmelidir. Bildirmezse istem hakkını kaybeder. Eksik eşya yerine taşınan başka yükün navlunu da düşülür. Yükleme sonrası vazgeçme ise TTK m.1164’teki ödeme, teminat ve diğer taşıtanların korunması kurallarına tabidir.

Her deniz taşıma rezervasyonu kırkambar sözleşmesi midir?

TTK m.1138, navlun sözleşmelerinde yolculuk çarteri ile kırkambar ayrımını yapar. Kırkambar sözleşmesinde konu, geminin belirli bir bölümünün tahsisinden ziyade ayırt edilmiş eşyanın deniz yoluyla taşınmasıdır. Bu nedenle yalnız bir rezervasyon numarası bulunması bütün hukuki sınıflandırmayı çözmez. Sözleşmede hangi taşıma taahhüdünün üstlenildiği ve kapasite tahsisi bulunup bulunmadığı incelenmelidir.

Konteyner, koli veya başka ambalaj birimi kullanılması da tek başına sözleşme türünü belirleyen mutlak bir ölçü değildir. Taahhüdün gerçek içeriği önemlidir. Navlun sözleşmesi ve tarafları rehberi genel ayrımı açıklar. Bu yazı kırkambar yapısında yükün zamanında verilmemesi ve yüklemeden sonra geri alınmak istenmesi konularına odaklanır.

Yolculuk çarterindeki yükleme ve sürastarya süreleri, kırkambar ilişkisine hiçbir inceleme yapılmadan taşınmamalıdır. Özellikle her gecikmede otomatik on gün daha bekleme hakkı bulunduğu düşüncesi yanlıştır. Çartere ilişkin ayrı durum için yükleme hiç başlamaz veya eksik kalırsa taşıyanın hakları yazısı incelenebilir. İki sözleşmede bildirim ve ödeme sonuçları farklıdır.

Tarafların geçerli özel şartları da kontrol edilir. Rezervasyon teyidi, tarife, ana sözleşme ve sonradan kabul edilen değişiklikler farklı belgelerde bulunabilir. Hangi belgenin bağlayıcı olduğu belirlenmeden yalnız bir faturadaki iptal ibaresine dayanılmamalıdır. Sözleşmenin uygulanacak hukuku ve varsa tahkim kaydı da başvuru yolunu ayrıca etkiler.

Yükleme çağrısını kim yapar ve taşıtan ne zaman hareket eder?

TTK m.1163/1, taşıyanın veya yetkili temsilcisinin çağrısı üzerine taşıtanın eşyayı gecikmeden yüklemesini ister. Bu hükümde yetkili temsilci ifadesi önemlidir. Limandaki herhangi bir kişinin genel bilgi mesajı, taşıyan adına yapılmış bağlayıcı çağrı gibi kabul edilmemelidir. Mesajın kimden geldiği, hangi sefer ve yük için gönderildiği belirlenir.

Çağrının içeriğinde yükün nerede ve hangi operasyon için hazır edilmesinin istendiği anlaşılmalıdır. Sözleşmedeki teslim düzeni, terminal işlemleri ve fiilî yükleme planı birlikte okunur. Eksik bilgi varsa bunun ne zaman tamamlandığı gösterilir. Taşıtanın gerekli çağrıyı hiç almadığı iddiasıyla çağrıya rağmen yükü zamanında hazırlamadığı iddiası aynı değildir.

Kanun gecikmeden ifa ölçüsünü kullanır; her sözleşme için sabit bir yirmi dört veya kırk sekiz saatlik ek hak vermez. Sözleşmede belirli bir kabul veya teslim son zamanı kararlaştırılmışsa onun kapsamı incelenir. Terminalin ticari işlem takvimi ile kanundaki çağrı ilişkisinin nasıl birleştiği açıklanmalıdır. Tek bir saat kaydı, sözleşmenin bütün yükümlülüklerini tek başına göstermez.

Taşıtanın çağrı üzerine yükün hazırlanması, taşınması ve gerekli belgelerin verilmesi için yaptığı işlemler de kaydedilir. Bir aşamada engel çıkmışsa bunun hangi kişiye ne zaman bildirildiği önemlidir. Yükün depodan çıkarılmış olması, taşıyana usulüne uygun teslim edildiği anlamına gelmez. Her aşamanın tamamlanması ayrı belgeyle izlenir.

Taşıyan geciken yük için seferi ertelemek zorunda mıdır?

TTK m.1163/2, taşıtan gecikirse taşıyanın eşyanın teslimini beklemekle yükümlü olmadığını düzenler. Bu kural, bir taşıtanın gecikmesinin diğer taşıma taahhütlerini sınırsız etkilemesini önleyen bir sözleşme sonucudur. Bununla birlikte önce gecikmenin ve çağrı koşullarının gerçekten bulunup bulunmadığı saptanmalıdır. Yük zamanında hazır olduğu hâlde başka sebeple alınmamışsa aynı sonuç otomatik uygulanmaz.

Taşıyanın beklememe hakkı ile navlun isteme hakkının şartları farklıdır. Gemi yükü beklemeden hareket etmiş olabilir; tam navlun talebi için üçüncü fıkradaki yazılı bildirim ayrıca kontrol edilir. Bu ayrım yapılmadan seferin gerçekleşmiş olması bütün alacağın doğduğunu kanıtlayan tek belge gibi kullanılmamalıdır.

Taraflar yeni bir sefer veya sonradan yükleme üzerinde anlaşmışsa bu düzen ayrıca değerlendirilir. İlk rezervasyonun sona erdiği, değiştirildiği veya yalnız ifasının ertelendiği açık olmalıdır. Aynı yük için iki ayrı sözleşme doğup doğmadığı belirlenmeden iki tam navlun faturası çıkarılması uyuşmazlık yaratır. Yeni teyit ile eski borcun kapsamı birlikte incelenmelidir.

Bekleme yapılmışsa bunun hangi iradeye ve ücret düzenine dayandığı açıklanır. Kırkambar gecikmesini doğrudan yolculuk çarterindeki sürastarya hesabına çevirmek doğru değildir. Kararlaştırılmış hizmet ve sözleşme koşulu gösterilmelidir. Liman ardiye bedeli, konteyner kullanım bedeli ve deniz navlunu da aynı alacak değildir.

Taşıyan navlun istemini neden seferden önce bildirmelidir?

TTK m.1163/3, geciken taşıtandan navlun istenebilmesini, taşıyanın bunu yola çıkmadan önce yazılı olarak bildirmesine bağlar. Faks, elektronik mektup veya benzeri teknik araçlar kullanılabilir. Kanun şart yerine getirilmezse istem hakkının kaybedileceğini açıkça belirtir. Bu nedenle bildirim zamanının kanıtlanması alacak dosyasının merkezindedir.

Bildirim, yalnız geminin hareket programını iletmekle aynı şey değildir. Geciken yükün beklenmeyeceği ve navlun talebinin sürdürüleceği iradesi anlaşılmalıdır. Yükleme çağrısı ile navlun hakkını koruyan bu bildirim ayrı işlevlere sahiptir. Tek mesajın her iki işlevi karşılayıp karşılamadığı içeriğine göre değerlendirilir; otomatik eşitlik kurulmaz.

Mesajın muhatabı taşıtandır. Başka bir kişiye gönderim yapılmışsa sözleşmedeki adres ve temsil ilişkisi incelenir. Gönderim zamanı, teslim veya yanıt kaydı ve ilgili seferin hareket zamanı ayrı belgelenir. Geminin hangi yolculuk için yola çıktığı da açık olmalıdır. Yanlış sefere ait hareket kaydıyla bildirim zamanında yapılmış gibi gösterilmemelidir.

Sefer başladıktan sonra kesilen fatura, önceden yapılması gereken bildirimin yerine kendiliğinden geçmez. Fatura alacağın talep edildiğini gösterir; kanunun aradığı önceki yazılı işlemin varlığı ayrıca aranır. Buna karşılık önceden gönderilmiş geçerli bildirim varsa faturanın sonradan düzenlenmesi tek başına şartın ihlal edildiği anlamına gelmez. Olay ve belge tarihleri ayrılmalıdır.

Yük taşınmadığı hâlde tam navlun nasıl istenir?

TTK m.1163/2, eşya teslim alınmadan yolculuk başlamış olsa bile taşıtanın tam navlunu ödeme yükümlülüğünü düzenler. Bu sonuç, kanundaki gecikme ve bildirim koşullarıyla birlikte okunur. Hiçbir eşya taşınmadı cümlesi tek başına navlun borcunu ortadan kaldırmaz; taşıyanın hiçbir taşıma yapmadığı her olayda da aynı talep kendiliğinden doğmaz.

Talebin tabanı, ilgili sözleşmede kararlaştırılan navlundur. Sonradan başka sefer için belirlenen bedel veya bağımsız terminal giderleri bu tutara açıklamasız eklenmemelidir. Sözleşmedeki miktar ve fiyat birimi kontrol edilir. Taşıtanın önceden ödeme yapmış olması hâlinde ödenmiş bölüm nihai bakiyede ayrıca gösterilir.

Taşıyan teslim edilmeyen eşyanın yerine başka eşya yüklemişse bu eşyanın navlunu tam navlundan indirilir. Bu, kanunda açıkça yer alan bir hesap düzeltmesidir. Aynı kapasiteden başka yük nedeniyle elde edilen navlun, ilgili şartlar içinde hesaba katılmalıdır. Hangi yükün yerine ne alındığı, sefer ve miktar belgeleriyle belirlenir.

İndirimde yalnız başka bir müşterinin adının bulunması yeterli değildir. Yeni yükün aynı seferde eksik eşyanın yerine taşınıp taşınmadığı ve ona ait navlun açıklanmalıdır. Farklı bir geminin bağımsız işinden doğan gelir, herhangi bir bağlantı gösterilmeden aynı indirime taşınmaz. Tutar ve sefer eşleştirmesi yapılmalıdır.

Yükün yetişmemesi kimin davranışından kaynaklanmıştır?

Taşıtanın eşyayı hazırlaması, taşıyana teslim ve gemiye yükleme farklı aşamalar olduğundan gecikmenin kaynağı somutlaştırılmalıdır. Taşıyanın değiştirdiği operasyon saati, terminalin kabul durumu veya gerekli belgenin geç verilmesi ayrı olgular olabilir. TTK m.1163’teki taşıtan gecikmesi, sadece yükün gemide görünmemesiyle bütün ayrıntıları ispatlanmış sayılmaz.

Taşıtan eşyayı zamanında hazırladığını ileri sürüyorsa bunun nerede ve kime teslim edildiğini göstermelidir. Kendi deposundaki hazır olma kaydıyla sözleşmedeki teslim yükümlülüğünün yerine getirilmesi aynı değildir. Taşıyan da yükün neden kabul edilmediğini veya hangi çağrıya rağmen gecikildiğini açıklamalıdır. Tarafların ilgili kayıtları birlikte değerlendirilir.

Gerekli taşıma belgeleri konusunda TTK m.1165 ayrıca yükümlülük getirir. Fiziksel yük zamanında gelmiş olsa bile belgelerdeki eksiklik farklı zarar veya ifa sorunu yaratabilir. Bu durumda taşıtan ve yükletenin sıfatları ayrılır. Belge sorunu, hiçbir inceleme yapılmadan her zaman fiziksel yükün hiç teslim edilmediği şeklinde anlatılmamalıdır.

Yük gemiye alındıktan sonra taşıtan vazgeçebilir mi?

TTK m.1164, kırkambar sözleşmesinde yüklemeden sonra taşıtanın fesih hakkını özel ödeme veya teminat düzenine bağlar. Taşıtan tam navlunu ve m.1201 uyarınca teminat altına alınmış diğer alacakları ödeyerek yahut m.1202 gereğince teminat vererek feshedebilir. Bu yol, yolculuk çarterinde m.1158’deki kazanç kaybı hesabıyla aynı değildir.

Yükün gemiye alınmasından sonraki vazgeçmede hangi alacakların m.1201 kapsamına girdiği belirlenmelidir. Her ticari masraf aynı güvenceye otomatik olarak dâhil değildir. Taşıyanın yük üzerindeki hapis hakkı ilgili alacak ve yük bağlantısını açıklar. Ödeme listesi dayanaklarıyla hazırlanmalıdır.

Fesih iradesiyle fiziksel yükün geri alınması ayrı aşamalardır. Taşıtanın fesih yazısını göndermesi, gemideki yükün aynı anda teslim edilmiş sayılmasını sağlamaz. Boşaltma yeri, zaman, teslim yetkilisi ve belgelerin durumu ayrıca düzenlenir. Eşyayı temsil eden taşıma belgesi dolaşımdaysa teslim hakkı ve belge kontrolü özel önem taşır.

Taşıtanın daha yükleme yapılmadan yalnız ticari karar değişikliğiyle rezervasyonu iptal etmesi ise m.1164’teki yükleme sonrası düzenin aynısı değildir. Böyle bir olayda sözleşme koşulları ve uygulanacak diğer hükümler incelenir. Bu rehberdeki tam navlun kuralı, her rezervasyonun her aşamada koşulsuz bedel doğurduğu şeklinde genellenmemelidir.

Alacak tartışmalıysa yükün geri alınması için ne incelenir?

TTK m.1164, m.1202’deki teminat yoluna açıkça gönderme yapar. Bu nedenle bütün borç kabul edilmeden yükün geri alınmasıyla ilgili hukuki yol değerlendirilmelidir. Ancak taşıtanın kendi banka hesabında para tutması, kanunun öngördüğü usule uygun güvenceyle aynı şey değildir. Talebin ve mahkemece belirlenecek işlemin şartları ayrı incelenir.

Mevcut çekişmeli navlun tutarının yatırılması ve teminat rehberi bu ayrı süreci açıklar. Tutarın çekişmeli olması, taşıyanın bütün hakkının yok sayılması anlamına gelmez; buna karşılık her talep edilen faturanın kabul edilmesi zorunluluğu da aynı hükümden çıkarılamaz. Usulüne uygun güvence ve teslim ilişkisi değerlendirilir.

Ödeme veya teminat verilmişse hangi alacağı kapsadığı belgelenmelidir. Tam navlun, yan alacak ve farklı sözleşme borçları tek bir belirsiz toplamda bırakılmamalıdır. Teminatın verilmesi ile kesin borç kabulü aynı irade değildir. Tarafların hangi talep ve itirazları saklı tuttuğu yazılı olarak açık tutulabilir.

Diğer taşıtanlar yükün geri çıkarılmasını engelleyebilir mi?

TTK m.1164, gemiye alınmış eşyanın boşaltılmasının yolculuğun gecikmesine veya aktarmaya sebep olabileceği durumda diğer bütün taşıtanların onayını arar. Bu koşul, bir müşterinin vazgeçmesinin diğer taşıma ilişkilerine etkisini sınırlar. Onay gereken durumda yalnız taşıyanla ödeme anlaşması yapılması, diğer taşıtanların yerine geçmez.

İnceleme somut operasyon etkisine dayanır. Yükün konumu, boşaltılması için gereken süre, başka yüklerin aktarılıp aktarılmayacağı ve sefer planına etkisi açıklanır. Her yükün çıkarılması mutlaka gecikme yaratır veya hiçbir zaman yaratmaz şeklinde peşin sonuç kurulamaz. Kanunda belirtilen olasılığın olayda bulunup bulunmadığı teknik ve operasyon kayıtlarıyla değerlendirilir.

Onay alınmışsa hangi işleme verildiği belirlenmelidir. Belirli saat ve yerde yapılacak boşaltmaya verilen onay, tamamen farklı rota veya liman değişikliğine genel kabul olarak genişletilmemelidir. Onay veren kişinin kendi taşıtanı adına yetkili olup olmadığı da kontrol edilir. Diğer müşterilerin hakları, yalnız acentenin genel uygunluk açıklamasıyla yok sayılmaz.

Taşıyan yükü geri vermek için yeni limana uğramalı mıdır?

TTK m.1164’ün son cümlesi, taşıyanın eşyanın gemiden çıkarılması için rotayı değiştirmek veya bir limana uğramak zorunda olmadığını açıkça düzenler. Fesih hakkı, taşıtanın sefer planını tek taraflı biçimde yeniden çizme yetkisi değildir. Bu nedenle ücret veya güvence sağlanmış olması, her talep edilen yerde derhâl teslim zorunluluğu doğurmaz.

Taraflar ayrıca geçerli bir operasyon anlaşması yaparsa onun kapsamı ve diğer ilgililerin hakları incelenir. Böyle bir anlaşmanın varlığı varsayılamaz; rota değişikliği isteği ile kabulü ayrı belgelenir. Geminin güvenliği, liman işlemleri ve yükün teslim yetkisi de ayrıca gözetilir. Ticari uzlaşma, uygulanması zorunlu diğer kuralları ortadan kaldırmaz.

Dosyanın zaman çizelgesi nasıl hazırlanır?

Önce sözleşme ve rezervasyonun kabul tarihi, taşıyanın yükleme çağrısı, kararlaştırılan teslim düzeni ve yükün gerçek hareketleri sıralanır. Sonra navlun hakkını koruyan yazılı bildirimin zamanı ile geminin ilgili sefer için hareketi eklenir. Yükleme sonrası fesih varsa ödeme veya teminat, onay ve boşaltma aşamaları ayrıca gösterilir.

Gemi hareketi için jurnal kayıtları ve ilgili liman belgeleri birlikte kullanılabilir. Bir kaydın zamanı diğerinden farklıysa saat standardı ve olayın niteliği kontrol edilir. Faturanın tarihiyle sözleşmenin, yüklemenin veya hareketin zamanı birbirine karıştırılmamalıdır.

Navlun faturası geldiğinde hangi itirazlar ayrı kurulmalıdır?

Taşıtan, sözleşme türü, çağrının geçerliliği, gecikmenin kaynağı, yazılı bildirimin zamanı, ikame yük indirimi veya ödeme kaydı bakımından itiraz ileri sürebilir. Bunlar aynı iddia değildir. Her itiraz ilgili belgeye bağlanmalıdır. Yalnız yük taşınmadı demek, TTK m.1163’ün tam navlun düzenini karşılayan eksiksiz bir savunma oluşturmaz.

Taşıyan da alacak dosyasında yalnız faturayı değil kanuni koşulları göstermelidir. Bildirim eksikse sonradan genel bir ihtar göndermek önceki şartı her durumda düzeltmez. İkame yük taşındıysa navlun indirimi hesaba alınır. Aynı yük için yeni sefer bedeli de isteniyorsa iki talebin sözleşmesel dayanağı ayrı açıklanmalıdır.

TTK m.1246’daki navlun sözleşmesi alacaklarına ilişkin bir yıllık zamanaşımı ve muacceliyet başlangıcı ayrıca incelenir. Görev, yetki, dava şartları ve tahkim düzeni talebin niteliğine göre belirlenir. Bu rehber bir rezervasyona bakmadan kesin borç veya kesin borçsuzluk sonucu vermez; hangi belgelerin hangi kanuni koşulu karşıladığını açıklar.

Sık sorulan sorular

Resmî kaynaklar ve kapsam

Doğrudan dayanak TTK m.1163–1164; bağlantılı hükümler m.1138, m.1165, m.1201–1202 ve m.1246’dır. Resmî Gazete kanun yayımı kabul edilen metni içerir. Arşiv metni bütün kanunun güncel konsolide sürümü olarak sunulmamaktadır. Rezervasyon, taşıma şartları ve uygulanacak hukuk somut dosyada birlikte incelenmelidir.