Taşıyan Yükü Başka Gemiye Aktarabilir mi? TTK m.1150 Aktarma Yasağı | 2026
Kısa ve net cevap: 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.1150’ye göre taşıyan, taşıtanın izni olmadan eşyayı sözleşmede kararlaştırılan gemiden başka bir gemiye yükleyemez veya aktaramaz. İzin alınmadan yapılan aktarım nedeniyle eşya zıya veya hasara uğrarsa taşıyan sorumlu olur. Ancak zarar, aktarım yapılmamış olsaydı da kesin olarak meydana gelecek ve taşıtanın üzerinde kalacak idiyse bu özel nedensellik istisnası değerlendirilir. Yolculuk başladıktan sonra ortaya çıkan zorunluluk veya tehlike hâlleri ayrıca incelenir. Bu nedenle feeder bağlantısı, transshipment, gemi değişikliği veya “operational reason” kaydı tek başına taşıyanın sınırsız gemi değiştirme yetkisi anlamına gelmez.
TTK m.1150’nin temel kuralı nedir?
Navlun sözleşmesinde belirli bir gemi kararlaştırılmışsa taşıtan, yükünü o geminin teknik, ticari ve sigorta özelliklerini dikkate alarak teslim etmiş olabilir. TTK m.1150 bu sözleşmesel beklentiyi korur ve taşıyanın tek taraflı biçimde başka gemi kullanmasını sınırlar. Kural, taşıtanın izni olmaksızın yükün başka gemiye yüklenmemesi veya aktarılmamasıdır.
Hüküm özellikle yolculuk çarterlerinde ve geminin kimliğinin sözleşmenin ekonomik temelini oluşturduğu ilişkilerde önemlidir. Belirli tonaj, bayrak, klas, yaş, ekipman, soğutma imkânı veya liman uygunluğu nedeniyle seçilen geminin değiştirilmesi yük sahibinin risk profilini etkileyebilir.
Yükün gemiye alınmasından önceki yükleme yeri ve operasyon ilişkisi için TTK m.1142 yükleme yeri; geminin denize, yola ve yüke elverişliliği için TTK m.932 birlikte değerlendirilmelidir.
Taşıtanın başka gemiye aktarım izni nasıl belirlenir?
İzin açıkça sözleşmede yer alabilir. Charter party veya booking terms içinde “liberty to transship”, “substitute vessel”, “feeder service” ya da benzeri kayıtlar bulunabilir. Bu kayıtların sözleşmeye gerçekten dâhil edilmiş olması ve kapsamının açık olması gerekir. Taşıtanın belirli bir aktarma limanını ve taşıma modelini baştan kabul ettiği hat taşımacılığı ile sonradan tek taraflı gemi değişikliği aynı değildir.
İzin sonradan da verilebilir. Taşıyan operasyonel nedenle gemi değişikliği önermiş, yeni geminin adı ve seferi bildirilmiş ve taşıtan bunu açıkça kabul etmişse sözleşme değişikliği oluşabilir. İspat bakımından e-posta, booking amendment veya yazılı onay alınması gerekir.
Sessizlik her durumda izin anlamına gelmez. Taşıtanın değişiklik bildirimini alıp almadığı, itiraz süresi, taraflar arasındaki önceki işlem pratiği ve genel şartların içeriği birlikte incelenir. Özellikle gemi değişikliğinin yükün teslim süresi veya riskini önemli ölçüde etkilediği hâllerde açık kayıt önemlidir.
Aktarma ile gemi değişikliği aynı şey midir?
Aktarma, eşyanın bir gemiden indirilerek başka gemiye yüklenmesi anlamına gelir. Gemi değişikliği ise yük henüz ilk gemiye alınmadan sözleşmede belirtilen gemi yerine başka geminin kullanılması şeklinde gerçekleşebilir. TTK m.1150, taşıtanın izni olmadan başka gemiye yükleme ve aktarma hâllerini birlikte düzenleyerek her iki riski de kapsar.
Aktarma sırasında yük ek kaldırma, terminal beklemesi, yeniden istif, mühür kontrolü ve çevresel etkilerle karşılaşır. Özellikle reefer konteynerlerde enerji kesintisi, sıcaklık sapması veya yanlış bağlantı; hassas proje yüklerinde kaldırma hasarı; kuru yükte ıslanma veya kirlenme riski artabilir.
Gemi değişikliği yükleme öncesinde yapılmışsa da yeni geminin yüke elverişliliği, limana kabulü, sertifikaları ve sefer planı kontrol edilmelidir. Taşıtanın izin vermesi taşıyanın elverişli gemi sağlama yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz.
İzinsiz aktarımda taşıyan hangi zararlardan sorumlu olur?
TTK m.1150, izinsiz başka gemiye yükleme veya aktarma nedeniyle doğan zıya ve hasar bakımından taşıyana özel sorumluluk yükler. Zarar ile izinsiz aktarım arasında nedensellik bağı bulunmalıdır. Aktarma sırasında konteyner düşmesi, su alma, yanlış istif, soğuk zincir kesintisi veya teslim zincirinin bozulması bu bağlantıyı oluşturabilir.
Taşıyanın sorumluluk sınırları ve genel eşya zararı hükümleri de somut olaya göre uygulanabilir. Bu nedenle zarar miktarı, eşyanın değer kaybı, kurtarılabilir kısmı ve taşıma belgesindeki bilgiler birlikte değerlendirilmelidir. Deniz yoluyla gelen yükte zıya ve hasar rehberi genel sorumluluk çerçevesini açıklar.
İzinsiz aktarma nedeniyle yalnız fiziksel hasar değil, ek terminal veya depolama gideri de doğabilir. Bu kalemlerin hangi hukuki sebebe dayandığı ve sözleşmede gecikme/aktarma riskinin nasıl düzenlendiği ayrıca belirlenmelidir.
Zarar aktarım yapılmasa da kesin doğacaksa ne olur?
TTK m.1150, taşıyanın sorumluluğunu mutlak ve nedensellikten kopuk biçimde kurmaz. Zararın aktarım yapılmamış olsa bile kesin olarak doğacağı ve bu zararın taşıtanın üzerinde kalacağı ispatlanırsa, izinsiz aktarım ile zarar arasındaki bağlantı kesilebilir. Buradaki ölçüt soyut ihtimal değil, zararın yine meydana geleceğinin güçlü ve somut şekilde ortaya konulmasıdır.
Örneğin yük ilk gemideyken zaten geri döndürülemez biçimde bozulmuşsa ve sonraki aktarma bu zararı artırmamışsa, oluşan zararın tamamını yalnız aktarım eylemine bağlamak doğru olmayabilir. Buna karşılık aktarma yeni veya ek hasar doğurmuşsa taşıyan bu bölümden sorumlu olabilir.
Bu savunmada taşıyanın teknik delil sunması gerekir. Survey raporu, sıcaklık logu, ilk hasar zamanı, terminal fotoğrafları, gemi jurnali ve olay kayıtları zararın aktarmadan önce oluşup oluşmadığını göstermelidir.
Yolculuk başladıktan sonra zorunlu gemi değişikliği mümkün mü?
Deniz yolculuğu sırasında gemide ciddi arıza, çatma, yangın, liman kapanması veya güvenli seyri engelleyen başka bir olay ortaya çıkabilir. Bu durumda yükün korunması için başka gemiye aktarım zorunlu hâle gelebilir. TTK m.1150’nin sisteminde yolculuk başladıktan sonra ortaya çıkan tehlike ve zorunluluk, baştan keyfî biçimde planlanan izinsiz aktarmadan ayrılır.
Taşıyan, zorunluluğu belgelemeli ve mümkün olan en kısa sürede taşıtan veya yük ilgililerine bilgi vermelidir. Yeni geminin yüke elverişli olması, aktarma operasyonunun güvenli yürütülmesi ve ilave hasarın önlenmesi için makul tedbirler alınmalıdır.
Zorunlu aktarmanın masrafları ve taşıma ücretine etkisi sözleşme, olayın nedeni ve ilgili TTK hükümlerine göre belirlenir. Geminin baştan elverişsiz olması nedeniyle aktarma zorunlu olmuşsa taşıyanın kendi kusuru ve elverişlilik borcu ayrıca gündeme gelir.
Hat taşımacılığı ve feeder sisteminde TTK m.1150 nasıl uygulanır?
Konteyner hatlarında taşımanın birden fazla gemiyle ve aktarma limanıyla yapılması ticari olarak yaygındır. Booking sırasında transshipment rotası açıkça öngörülmüşse veya taşıma belgesindeki geçerli şartlar taşıyana belirli ölçüde aktarma yetkisi veriyorsa, taşıtanın baştan verdiği izin söz konusu olabilir.
Ancak genel bir “carrier may transship” kaydı taşıyanın her türlü değişikliği sorumsuzca yapabileceği anlamına gelmez. Aktarma yine özenli gerçekleştirilmelidir; yükün zıya veya hasarı bakımından TTK’nın emredici taşıyan sorumluluğu hükümleri uygulanır. Özellikle aktarma nedeniyle teslim süresi, reefer enerji zinciri veya tehlikeli yük istifi bozulmuşsa olay somut olarak incelenir.
Feeder gemisinin kimliği sonradan belirlenebiliyorsa taşıtanın hangi gemiyi baştan kabul ettiği sorusu taşıma modelinin yapısına göre değerlendirilir. Yolculuk çarterindeki belirli gemi taahhüdü ile düzenli hat konteyner taşımacılığındaki network taşıması aynı şekilde yorumlanmamalıdır.
Konişmentodaki aktarma kayıtları ne kadar önemlidir?
Konişmento, sea waybill veya multimodal taşıma belgesinde yükleme gemisi, aktarma limanı ve taşıma şartları yer alabilir. Belgenin ön yüzündeki gemi adı ile arka yüz genel şartları birlikte okunmalıdır. Taşıtanın veya yükletenin bu şartları hangi aşamada kabul ettiği de önem taşır.
Konişmento sonradan düzenlendiği için, sözleşme yapılırken mevcut olmayan ağır bir aktarma yetkisinin yalnız belge arkasına yazılarak geriye yürütülmesi her olayda kabul edilmez. Navlun sözleşmesinin kuruluş belgeleri, booking confirmation ve genel şartlara yapılan açık atıf incelenmelidir.
Gemi değişmişse manifest, konişmento, yükleme belgesi ve gümrük kayıtları gerçek operasyonu gösterecek şekilde güncellenmelidir. Yanlış gemi adı teslim ve sigorta uyuşmazlığı yaratabilir.
İzinsiz aktarım uyuşmazlığında hangi deliller toplanmalıdır?
Charter party, booking confirmation, taşıma belgesi ve genel şartlar ilk gruptur. Bunlarda başka gemi kullanımı veya transshipment izninin bulunup bulunmadığı belirlenir. Sonradan yapılan değişiklik için taşıyanın bildirimi ve taşıtanın cevabı saklanmalıdır.
Fiilî operasyon için vessel schedule, AIS, terminal move kayıtları, container tracking, discharge/load list, seal record ve statement of facts önemlidir. Reefer yükte her iki gemi ve terminaldeki sıcaklık/enerji logları ayrıca alınmalıdır.
Hasar iddiası varsa aktarma öncesi ve sonrası survey, fotoğraf-video, konteyner EIR, hasar tutanağı ve teslim kayıtları karşılaştırılmalıdır. Zararın hangi aşamada oluştuğunu belirlemek TTK m.1150’nin uygulanmasında merkezi önemdedir.
Mersin taşımaları için kontrol listesi
- Booking’de gemi adı ve sefer numarasını kaydedin.
- Transshipment veya substitute vessel kaydının sözleşmede bulunup bulunmadığını kontrol edin.
- Gemi değişikliği bildirimini yazılı alın.
- Yeni geminin yük tipi bakımından elverişli olduğunu teyit edin.
- Reefer veya tehlikeli yükte yeni geminin ilgili kapasitesini kontrol edin.
- Aktarma limanı ve tahmini zaman planını belgeleyin.
- Konteyner tracking ekranının tarihli kaydını saklayın.
- Aktarma öncesi ve sonrası seal/EIR kayıtlarını karşılaştırın.
- Hasar varsa gecikmeden survey yaptırın.
- Aktarım izni ile taşıyanın genel zıya/hasar sorumluluğunu birbirine karıştırmayın.
Sık Sorulan Sorular
Taşıyan yükü başka gemiye aktarabilir mi?
TTK m.1150’ye göre taşıtanın izni olmadan kural olarak başka gemiye yükleme veya aktarma yapılamaz. Yolculuk sırasındaki zorunluluklar ayrıca değerlendirilir.
Booking şartında “transshipment allowed” yazıyorsa izin var mıdır?
Bu kayıt sözleşmeye geçerli biçimde dâhil edilmişse aktarma izni bakımından önemlidir. Kapsamı ve emredici sorumluluk hükümleri ayrıca değerlendirilir.
İzinsiz aktarımda her zarar taşıyana mı aittir?
Zarar ile izinsiz aktarım arasında nedensellik bağı aranır. Zarar aktarım olmasa da kesin doğacak idiyse kanundaki istisna gündeme gelebilir.
Gemi arızalanırsa yük başka gemiye aktarılabilir mi?
Yolculuk başladıktan sonra yükü korumak için zorunlu aktarım yapılabilir; arızanın nedeni ve taşıyanın elverişlilik borcu ayrıca incelenir.
Feeder taşımacılığı m.1150’ye aykırı mıdır?
Hayır. Taşıma modeli ve aktarma sözleşmede baştan kabul edilmiş olabilir. Esas mesele taşıtanın izni ve sözleşme şartlarıdır.
Konişmentoda gemi adı yanlışsa ne yapılmalı?
Gerçek taşıma operasyonuna uygun düzeltme yapılmalı; taşıyan/acente ve ilgili ticari taraflara yazılı bildirim gönderilmelidir.
Aktarma sırasında mühür değişirse ne olur?
Mühür değişikliğinin nedeni ve yeni mühür numarası resmi/terminal kaydıyla belgelenmelidir. Teslimde mühür uyuşmazlığı hasar veya eksiklik iddiasında önemlidir.
Reefer konteyner aktarmasında hangi kayıt önemlidir?
Sıcaklık, set point, enerji bağlantı/kesinti, PTI ve terminal plug-in kayıtları aktarma sürecindeki soğuk zinciri gösterir.
İzinsiz aktarım nedeniyle gecikme de tazmin edilir mi?
Gecikme zararının dayanağı, sözleşme ve ilgili TTK hükümleri ayrıca incelenir; izinsiz aktarım ile zarar arasında nedensellik kurulmalıdır.
Güncel TTK m.1150 nereden okunur?
Mevzuat Bilgi Sistemi ile Ticaret Bakanlığı TTK metni üzerinden kontrol edilebilir.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
