Yurt Dışı İş Sözleşmesinde Türkiye’de Hangi Mahkeme Yetkili? MÖHUK m.44 | 2026

Yurt dışında yaşayan bir çalışan Türkiye merkezli işveren için çalışıyorsa, Türk vatandaşı yurt dışında bir şirkete uzaktan hizmet veriyorsa veya çalışan farklı ülkelerde görev yapıyorsa uyuşmazlık çıktığında ilk soru çoğu zaman “davayı hangi ülkede ve hangi mahkemede açabilirim?” olur. Bu soru ücret, kıdem, ihbar, fazla çalışma, yıllık izin, ayrımcılık, işe iade veya iş kazası gibi esasa ilişkin taleplerden önce çözülmesi gereken usul sorusudur.

Uluslararası iş ilişkilerinde iki ayrı hukuk sorusu vardır. Birincisi mahkemenin yetkisi, ikincisi uygulanacak hukuktur. MÖHUK m.44 Türk mahkemelerinin milletlerarası yetkisini; MÖHUK m.27 ise iş sözleşmesine uygulanacak hukuku düzenler. Türk mahkemesinin yetkili olması her durumda Türk hukukunun uygulanacağı anlamına gelmediği gibi, sözleşmede yabancı hukuk seçilmiş olması da Türk mahkemelerinin yetkisini kendiliğinden ortadan kaldırmaz.

• MÖHUK m.44’ün temel kuralı nedir?
• Mutad işyeri nasıl belirlenir?
• İşçi işverene karşı hangi Türk mahkemelerinde dava açabilir?
• İşveren işçiye karşı dava açarsa ne değişir?
• Uzaktan çalışan ve birden fazla ülkede çalışan işçilerde yetki nasıl belirlenir?
• Sözleşmedeki yabancı mahkeme şartı geçerli midir?
• Yetki ile uygulanacak hukuk arasındaki fark nedir?
• Yurt dışındaki Türk işçi Türkiye’de dava açabilir mi?
• Yabancı işveren Türkiye’de nasıl davalı gösterilir?
• Dava açılmadan önce hangi belgeler hazırlanmalıdır?

MÖHUK m.44’ün Temel Kuralı Nedir?

5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun’un 44. maddesi, bireysel iş sözleşmesinden veya iş ilişkisinden doğan uyuşmazlıklarda Türk mahkemelerinin milletlerarası yetkisini özel olarak düzenler. Genel milletlerarası yetki kuralı MÖHUK m.40’ta iç hukukun yer itibariyle yetki kurallarına gönderme yaparken, m.44 işçinin korunması amacıyla özel bağlantılar kurar.

Maddenin ilk bağlantısı, işçinin işini mutad olarak yaptığı işyerinin bulunduğu yerdir. Bu yer Türkiye’deyse, o yerdeki Türk mahkemeleri milletlerarası yetkiye sahiptir. İşçinin işverene karşı açacağı davalarda ise kanun işçiye ek seçenekler verir: işverenin yerleşim yeri, işçinin yerleşim yeri veya işçinin mutad meskeninin bulunduğu yer Türk mahkemeleri de yetkilidir.

Bu düzenleme, işveren ile işçiyi eşit pazarlık gücüne sahip ticari taraflar gibi görmez. İşçi, uluslararası iş ilişkisinde daha zayıf taraf kabul edildiğinden dava açabileceği mahkeme seçenekleri genişletilmiş; işverenin sözleşmeyle bu korumayı ortadan kaldırması ise MÖHUK m.47/2 ile engellenmiştir.

Mutad İşyeri Nasıl Belirlenir?

MÖHUK m.44 bakımından “mutad işyeri”, işçinin fiilen ve düzenli biçimde işini yürüttüğü yerle ilgilidir. Sözleşmede bir şirket merkezinin yazılı olması, işçinin günlük çalışmalarını başka ülkede yürütmesi hâlinde tek başına mutad işyerini belirlemez. İşin fiili yürütülme merkezi, çalışma düzeni ve sürekli bağlantı birlikte değerlendirilir.

Örneğin Almanya merkezli bir şirketin çalışanı sürekli olarak Mersin’deki evinden uzaktan çalışıyor; toplantıları çevrim içi yapıyor ve işin esasını Türkiye’den yürütüyorsa Türkiye bağlantısı m.44 bakımından önem kazanır. Buna karşılık Türkiye’deki şirketin çalışanı yıllardır Hollanda’daki sabit işyerinde çalışıyor ve yalnız yılda birkaç gün Türkiye’ye geliyorsa mutad işyerinin sırf işveren Türkiye’de diye Türkiye olduğu söylenemez.

Geçici görevlendirme ile kalıcı çalışma düzeni ayrılmalıdır. İşçi normalde Türkiye’de çalışırken üç aylığına başka ülkeye gönderilmişse, geçici görevlendirme mutad işyerini kendiliğinden değiştirmez. Ancak yıllar içinde çalışma merkezi başka ülkeye taşınmış ve fiili iş organizasyonu orada kurulmuşsa dosya somut çalışma düzeni üzerinden incelenir.

Mutad işyerinin belirlenmesinde iş sözleşmesi, ücret bordroları, SGK veya yabancı sosyal güvenlik kayıtları, şirket içi görevlendirme yazıları, uçuş ve konaklama kayıtları, bilgisayar giriş kayıtları, çalışma takvimleri, e-posta ve şirket organizasyon belgeleri birlikte kullanılabilir.

İşçi İşverene Karşı Hangi Türk Mahkemelerinde Dava Açabilir?

MÖHUK m.44 işçiye tek bir mahkeme göstermez. İşçinin işverene karşı davasında, mutad işyerinin bulunduğu yer Türk mahkemelerinin yanında işverenin yerleşim yeri, işçinin yerleşim yeri veya işçinin mutad meskeninin bulunduğu yer Türk mahkemeleri de milletlerarası yetkiye sahip olabilir.

Bu seçimlik bağlantıların amacı işçiyi, yalnız işverenin seçtiği uzak bir ülkede dava açmaya zorlamamaktır. Örneğin yabancı şirket için çalışan kişi fiilen Türkiye’de yaşıyor ve mutad meskeni Türkiye’de bulunuyorsa m.44’teki şartların gerçekleşmesi hâlinde Türkiye’de dava açma imkânı doğabilir.

Ancak “Türkiye ile herhangi bir bağlantı varsa istenen şehirde dava açılır” sonucu çıkarılamaz. Milletlerarası yetki yanında Türkiye içindeki görevli ve yer itibariyle yetkili mahkemenin de belirlenmesi gerekir. İş uyuşmazlıklarında 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu, HMK ve zorunlu arabuluculuk hükümleri ayrıca uygulanır.

İşçinin alacak ve tazminat taleplerinde dava öncesi zorunlu arabuluculuk kapsamına giren uyuşmazlıklar bakımından 7036 sayılı Kanun m.3 uygulanır. Milletlerarası yetkinin bulunması arabuluculuk dava şartını ortadan kaldırmaz. İş kazası veya meslek hastalığından kaynaklanan bazı talepler ise kanundaki istisnalar çerçevesinde ayrıca değerlendirilir.

İşveren İşçiye Karşı Dava Açarsa Ne Değişir?

MÖHUK m.44’te işçiye tanınan ek yetki seçenekleri, açıkça işçinin işverene karşı açacağı davalar için düzenlenmiştir. İşveren işçiye karşı dava açtığında işçinin seçimlik forumlarını aynen işveren lehine kullanmak mümkün değildir. İşverenin davasında m.44’ün koruyucu yapısı ve diğer yetki hükümleri birlikte incelenir.

Örneğin işveren rekabet yasağı, şirket ekipmanının iadesi veya işçinin verdiğini ileri sürdüğü zarar nedeniyle dava açmak istiyorsa, sözleşmedeki standart yabancı yetki kaydına dayanarak işçiyi dilediği ülkede yargılamaya zorlayamaz. MÖHUK m.47/2 m.44’teki Türk mahkemesi yetkisinin taraf anlaşmasıyla bertaraf edilemeyeceğini açıkça belirtir.

İşverenin davacı olması hâlinde somut talebin gerçekten bireysel iş sözleşmesi veya iş ilişkisinden doğup doğmadığı da önemlidir. Taraflar arasında ayrıca ortaklık, ticari temsil, eser veya bağımsız danışmanlık ilişkisi varsa uyuşmazlığın hukuki niteliği doğru belirlenmelidir. Bir sözleşmenin başlığına “consultancy” yazılması, fiilen işçi-işveren ilişkisi varsa iş hukukunun koruyucu hükümlerini kendiliğinden kaldırmaz.

Uzaktan Çalışan ve Birden Fazla Ülkede Çalışan İşçilerde Yetki Nasıl Belirlenir?

Uzaktan çalışma, MÖHUK m.44 uygulamasında giderek daha önemli hâle gelmiştir. Çalışan yabancı şirketin merkezine hiç gitmeden Türkiye’den çalışabilir; dijital sistemlere bağlanabilir ve ücretini yabancı para ile alabilir. Bu durumda şirket merkezinin yabancı ülkede bulunması tek başına Türk mahkemelerinin yetkisini dışlamaz. Fiili çalışma merkezi ve m.44’teki diğer bağlantılar incelenir.

Birden fazla ülkede sürekli çalışan kişilerde tek bir mutad işyeri belirlemek daha karmaşıktır. Pilot, kabin memuru, uluslararası satış yöneticisi, bölge müdürü, proje çalışanı veya sürekli seyahat eden teknik personel bakımından işçinin faaliyetlerini esasen nereden organize ettiği, iş talimatlarını nereden aldığı, görev sonrası nereye döndüğü ve iş ilişkisinin fiili merkezi gibi unsurlar delillerle ortaya konur.

“Home office” adresi geçici veya göstermelik ise yalnız adres kaydı yeterli olmaz. Buna karşılık işveren tarafından kalıcı uzaktan çalışma noktası olarak kabul edilmiş, tüm işin yürütüldüğü ve çalışanın sürekli yaşadığı yer Türkiye’deyse bu olgular güçlü bağlantı oluşturabilir. Davada soyut beyan yerine sözleşme, şirket politikası, VPN/log kayıtları, bordro, kargo teslimatları, iş ekipmanı adresi ve toplantı kayıtları kullanılmalıdır.

İş Sözleşmesindeki Yabancı Mahkeme Yetki Şartı Geçerli midir?

MÖHUK m.47/2 bu konuda açık bir koruma sağlar. MÖHUK m.44’te belirlenen mahkemelerin yetkisi tarafların anlaşmasıyla bertaraf edilemez. Bu nedenle iş sözleşmesine “yalnız Londra mahkemeleri yetkilidir” veya “yalnız Frankfurt mahkemelerinde dava açılır” yazılması, m.44’ün işçiye sağladığı Türk mahkemesi yetkisini işçi aleyhine ortadan kaldırmaz.

Bu kural özellikle çok uluslu şirketlerin standart iş sözleşmelerinde önemlidir. İşçi yabancı dilde hazırlanmış sözleşmeyi imzalamış olsa bile, koruyucu Türk mahkemesi yetkisi m.47/2 gereğince sırf sözleşme kaydıyla kaybedilmez. Taraf iradesinin sınırı kanunda açıkça çizilmiştir.

Yabancı mahkeme seçimi ile ilgili genel şartlar için MÖHUK m.47 yabancı mahkeme yetki şartı rehberi incelenebilir. İş ilişkilerinde m.44 özel ve koruyucu hüküm olduğundan ticari sözleşmelerdeki serbestlik doğrudan uygulanmaz.

Yetki ile Uygulanacak Hukuk Arasındaki Fark Nedir?

Türk mahkemesinin milletlerarası yetkili olması, mahkemenin mutlaka Türk maddi iş hukukunu uygulayacağı anlamına gelmez. İş sözleşmesine uygulanacak hukuk MÖHUK m.27’ye göre belirlenir. Tarafların hukuk seçimi, işçinin mutad işyeri hukuku ve daha sıkı ilişkili hukuk gibi bağlantılar m.27 kapsamında ayrıca incelenir.

Örneğin Türk mahkemesi m.44 uyarınca yetkili olabilir; ancak m.27 analizi sonucunda belirli bir konuda yabancı hukukun uygulanması gerekebilir. Tersine, sözleşmede Türk hukuku seçilmiş olması da tek başına Türk mahkemesinin milletlerarası yetkisini yaratmaz. Mahkeme yetkisi ve uygulanacak hukuk ayrı normlara dayanır.

Bu ayrım dava dilekçesinde açık kurulmalıdır. Önce Türk mahkemesinin neden m.44 veya diğer yetki hükümleri uyarınca yetkili olduğu gösterilir. Ardından uyuşmazlığın esasına uygulanacak hukuk m.27 çerçevesinde belirlenir. Yabancı hukuk uygulanacaksa MÖHUK m.2 uyarınca yabancı hukukun içeriğinin tespiti usulü gündeme gelir.

Yurt Dışında Yaşayan Türk İşçi Türkiye’de Dava Açabilir mi?

Türk vatandaşlığı tek başına her iş davasında Türkiye’yi yetkili kılmaz. İş uyuşmazlıklarında özel kural MÖHUK m.44’tür. İşçinin işini mutad olarak yaptığı yer, işverenin yerleşim yeri, işçinin yerleşim yeri ve mutad meskeni gibi maddedeki bağlantılar somut dosyada aranır.

Yurt dışında yaşayan Türk işçi bakımından ayrıca MÖHUK m.41’in kişi hâllerine ilişkin yetki kuralı iş alacağı davasına uygulanmaz; çünkü iş uyuşmazlığının özel hükmü m.44’tür. Bu ayrım, “Türk vatandaşı olduğum için her davayı Türkiye’de açabilirim” şeklindeki yanlış genellemeyi önler.

İşçi Türkiye’ye dönmüş ve burada yerleşim yeri veya mutad mesken kurmuşsa m.44’teki seçimlik yetki şartları dosya tarihindeki gerçek olgular üzerinden incelenir. Sadece dava açabilmek için kısa süreli Türkiye ziyareti veya göstermelik adres oluşturulması ile gerçek yerleşim/mutad mesken aynı değildir.

Yabancı İşveren Türkiye’de Nasıl Davalı Gösterilir?

Yabancı işverenin tam ticaret unvanı, kuruluş ülkesi, şirket sicil numarası, merkez adresi ve temsilcisi doğru belirlenmelidir. Aynı gruptaki Türk iştirak, yabancı ana şirket ve işe alım yapan başka şirket birbirine karıştırılmamalıdır. Ücretin hangi şirketten ödendiği tek başına işveren sıfatını her durumda belirlemez; iş görme, ücret, bağımlılık ve talimat ilişkisi birlikte değerlendirilir.

Yabancı şirkete yapılacak tebligat için uluslararası tebligat kuralları uygulanabilir. Tebligat yapılacak ülke, Türkiye ile o ülke arasındaki sözleşme ilişkisi, 1965 Lahey Tebligat Sözleşmesi ve 7201 sayılı Tebligat Kanunu hükümleri dosyaya göre kontrol edilir. Yabancı şirketin Türkiye’de usulüne uygun temsilcisi veya şubesi varsa tebligat bağlantısı ayrıca değerlendirilir.

Yabancı şirketin ticaret sicil belgesi, temsil yetki kayıtları ve diğer yabancı resmî belgeler Türk mahkemesine sunulacaksa HMK m.223–224 uyarınca tercüme ve tasdik rejimi uygulanır. Bu konu için yabancı dilde belgenin Türk mahkemesine sunulması rehberi kullanılabilir.

Dava Açılmadan Önce Hangi Belgeler Hazırlanmalıdır?

Milletlerarası yetkiyi kanıtlamak için yalnız iş sözleşmesine güvenilmemelidir. Fiili çalışma yeri ve iş ilişkisinin merkezi somut delillerle gösterilmelidir. İş sözleşmesi, ek protokoller, işyeri görevlendirmeleri, bordrolar, banka ödemeleri, SGK veya yabancı sosyal güvenlik kayıtları, e-posta talimatları, uzaktan çalışma düzenlemeleri, şirket bilgisayarının teslim adresi, seyahat kayıtları ve çalışma takvimleri önem taşır.

İşçinin yerleşim yeri veya mutad meskeni üzerinden yetki ileri sürülecekse bu bağlantı da gerçek ve güncel belgelerle ortaya konmalıdır. Yabancı ülkedeki işverenin tam tüzel kişi bilgileri dava açılmadan önce ticaret sicili veya resmî kaynaklardan doğrulanmalıdır. Yanlış grup şirketine karşı dava açılması görev/yetki değil doğrudan taraf sıfatı problemi yaratabilir.

Dava şartı arabuluculuğa tabi talep varsa arabuluculuk başvurusu doğru işveren ve taleplerle yapılmalıdır. Yabancı şirketin Türkiye’de dava açması veya karşı dava yoluna gitmesi hâlinde yabancılık teminatı ayrıca MÖHUK m.48 kapsamında gündeme gelebilir; ayrıntılı açıklama MÖHUK m.48 yabancı davacı teminatı rehberindedir.

Yurt dışındaki çalışanlar ve şirketlerin Türkiye bağlantılı uyuşmazlıkları için Yurt Dışındaki Müvekkiller ve Yurt Dışında Yaşayanlara Hukuki Destek konu merkezleri de incelenebilir.

10 Adımlık Yetki Kontrol Listesi

1. İlişkinin gerçekten bireysel iş sözleşmesi veya iş ilişkisi olup olmadığını belirleyin.
2. İşçinin işi fiilen ve mutad olarak hangi ülkede yaptığını tespit edin.
3. Geçici görevlendirme ile kalıcı çalışma merkezini birbirinden ayırın.
4. İşverenin gerçek tüzel kişi unvanı ve yerleşim yerini doğrulayın.
5. İşçinin yerleşim yeri ve mutad meskenini belgeleyin.
6. MÖHUK m.44’teki seçimlik Türk mahkemesi bağlantılarını tek tek kontrol edin.
7. Sözleşmedeki yabancı mahkeme kaydının m.47/2 nedeniyle m.44 yetkisini kaldıramayacağını dikkate alın.
8. MÖHUK m.27 kapsamında uygulanacak hukuk analizini yetkiden ayrı yapın.
9. 7036 sayılı Kanun bakımından zorunlu arabuluculuk dava şartını kontrol edin.
10. Yabancı şirket ve belgeler için tebligat, tercüme ve tasdik sürecini dava öncesi hazırlayın.

Resmî Kaynaklar

• 5718 sayılı MÖHUK – m.27, m.40, m.44 ve m.47
• 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu
• 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu
• Adalet Bakanlığı Dış İlişkiler ve Avrupa Birliği Genel Müdürlüğü

Sık Sorulan Sorular

1. Yurt dışındaki işverenime Türkiye’de dava açabilir miyim?

MÖHUK m.44’teki mutad işyeri, işverenin yerleşim yeri, işçinin yerleşim yeri veya mutad mesken bağlantılarından uygun olanı Türkiye’de bulunuyorsa Türk mahkemesinin milletlerarası yetkisi doğabilir.

2. İş sözleşmesinde yabancı mahkeme yazıyorsa Türkiye’de dava açılamaz mı?

Hayır. MÖHUK m.47/2, m.44’teki koruyucu Türk mahkemesi yetkisinin taraf anlaşmasıyla bertaraf edilemeyeceğini açıkça düzenler.

3. Türkiye’den yabancı şirkete uzaktan çalışan kişi için Türkiye yetkili olabilir mi?

Evet. Fiili ve mutad çalışma merkezi Türkiye’deyse ve m.44 şartları oluşuyorsa Türk mahkemelerinin yetkisi gündeme gelir.

4. Türk vatandaşı olmak tek başına iş davasını Türkiye’de açmaya yeter mi?

Hayır. İş uyuşmazlığında özel milletlerarası yetki hükmü MÖHUK m.44’tür; maddede gösterilen bağlantılar aranır.

5. Türk mahkemesi yetkiliyse mutlaka Türk iş hukuku mu uygulanır?

Hayır. Yetki MÖHUK m.44; uygulanacak hukuk MÖHUK m.27 uyarınca ayrı ayrı belirlenir.

6. İşçi birden fazla ülkede çalışıyorsa mutad işyeri nasıl bulunur?

Çalışmanın fiili merkezi, görevlerin nereden organize edildiği, iş talimatları, işçinin düzenli dönüş noktası ve süreklilik gösteren çalışma düzeni delillerle birlikte değerlendirilir.

7. Geçici yurt dışı görevlendirme mutad işyerini değiştirir mi?

Salt geçici görevlendirme mutad işyerini kendiliğinden değiştirmez; çalışma ilişkisinin gerçek ve sürekli merkezi belirlenir.

8. Yabancı işverene Türkiye’den nasıl tebligat yapılır?

Şirketin bulunduğu ülke ve Türkiye arasındaki uluslararası tebligat rejimi, 7201 sayılı Kanun ve uygulanıyorsa 1965 Lahey Tebligat Sözleşmesi uyarınca işlem yapılır.

9. İş alacağı davasından önce arabuluculuk gerekir mi?

7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m.3 kapsamındaki işçi veya işveren alacağı ve tazminatı ile işe iade taleplerinde dava şartı arabuluculuk hükümleri uygulanır; kanundaki istisnalar saklıdır.

10. Yabancı şirkete karşı dava açarken yabancı belgeleri nasıl sunarım?

Yabancı dilde belgeler HMK m.223 uyarınca tercümeyle sunulur; yabancı resmî belgelerin resmî belge niteliği ve tasdiki HMK m.224 ve uygulanabilir milletlerarası sözleşmelere göre belirlenir.

Av. Halil Bakırcı tarafından hazırlanmış, Av. Emirhan Keskin tarafından incelenmiştir.

Yazar Bilgisi

Avukat Halil BAKIRCI, Mersin Barosu 3472 sicil numarasına kayıtlıdır. Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu bünyesinde ceza, aile, iş, gayrimenkul ve ticaret hukuku alanlarında hukuki danışmanlık ve dava takibi sunmaktadır.

İnceleyen: Av. Emirhan Keskin · Mersin Barosu Sicil No: 5507

Av. Halil Bakırcı profilini inceleyin →