Yurt Dışı Tüketici Sözleşmesinde Hangi Hukuk Uygulanır? MÖHUK m.26 | 2026
Kısa ve Net Cevap
5718 sayılı MÖHUK m.26, meslekî veya ticarî olmayan amaçla mal, hizmet veya kredi sağlayan tüketici sözleşmelerinde özel bir koruma sistemi kurar. Tarafların hukuk seçimi yapması mümkündür. MÖHUK m.26/1, seçilen hukukun tüketicinin mutad meskeni hukukunun emredici hükümleriyle sağlanan asgari korumayı ortadan kaldıramayacağını düzenler. Ancak bu korumanın yalnız m.26/2’deki bağlantı şartlarını taşıyan sözleşmelerle sınırlı olup olmadığı öğretide tartışmalıdır: bir görüş m.26/2 şartlarını ararken, diğer görüş m.26/1’i madde kapsamındaki tüm tüketici sözleşmelerine uygular.
Hukuk seçimi yoksa ve MÖHUK m.26’daki özel bağlantılardan biri gerçekleşmişse tüketicinin mutad meskeni hukuku uygulanır. Genel MÖHUK m.24 kuralı yerine tüketiciyi koruyan özel bağlama kuralı devreye girer. Bu nedenle Türkiye’de yaşayan tüketiciye yurt dışındaki satıcının Türkiye pazarını hedefleyerek yaptığı satışta, sözleşmede yabancı hukuk kaydı bulunması tüketicinin Türk hukukunun zorunlu asgari korumasını otomatik olarak ortadan kaldırmaz.
- Hangi sözleşmeler tüketici sözleşmesidir?
- Hukuk seçimi yapılabilir mi?
- Asgari koruma nedir?
- Hukuk seçimi yoksa
- Mutad mesken nasıl belirlenir?
- İnternet alışverişleri
- Reklam ve hedefleme
- Siparişin alındığı ülke
- Satıcının düzenlediği gezi
- Maddenin istisnaları
- Mahkeme yetkisi ile hukuk farkı
- Ülke örnekleri
- Sık sorulan sorular
MÖHUK m.26 Hangi Tüketici Sözleşmelerine Uygulanır?
MÖHUK m.26, kişinin meslekî veya ticarî faaliyeti dışında kişisel amaçla taraf olduğu ve karşılığında mal, hizmet veya kredi sağlandığı sözleşmeleri özel olarak korur. Kanunun amacı, ekonomik ve bilgi bakımından profesyonel karşı tarafa göre daha zayıf konumdaki tüketicinin uluslararası sözleşmede hukuk seçimi yoluyla zorunlu korumadan mahrum bırakılmasını önlemektir.
Bir sözleşmenin taraflarından birinin gerçek kişi olması tek başına tüketici sözleşmesi için yeterli değildir. Mal veya hizmet meslekî ya da ticari faaliyet için ediniliyorsa MÖHUK m.26 yerine genel sözleşme bağlama kuralları uygulanabilir.
Örneğin Türkiye’de yaşayan kişinin Almanya’daki internet mağazasından kişisel kullanım için dizüstü bilgisayar satın alması tüketici ilişkisine girebilir. Aynı kişinin işletmesi adına ve ticari faaliyetinde kullanmak üzere toplu bilgisayar alması ise tüketici sözleşmesi niteliğinde olmayabilir.
Sözleşmenin tüketici niteliği baştan doğru belirlenmelidir; çünkü m.26’nın koruyucu hukuk seçimi sınırı yalnız madde kapsamındaki sözleşmelerde uygulanır.
Yurt Dışı Tüketici Sözleşmesinde Taraflar Hukuk Seçebilir mi?
Evet. Uluslararası tüketici sözleşmesinde taraflar uygulanacak hukuku seçebilir. Ancak MÖHUK m.26, bu serbestiyi tüketici lehine sınırlar.
Sözleşmeye “Alman hukuku uygulanır”, “İngiliz hukuku uygulanır” veya başka bir hukuk seçimi yazılması mümkündür. Fakat m.26’nın koruyucu bağlantı şartları gerçekleşiyorsa seçilen hukuk, tüketicinin mutad meskeni hukukunun emredici hükümlerinden doğan asgari korumayı ortadan kaldıramaz.
Bu nedenle yabancı satıcının standart sözleşmesine tek taraflı olarak yabancı hukuk maddesi koyması, Türkiye’deki tüketiciye Türk hukukunun zorunlu tüketici korumasını tamamen kaybettirmez.
Hukuk seçimi yine de önemlidir; asgari korumanın üzerinde kalan konularda seçilen hukuk uygulanabilir. Mahkeme iki hukuk sistemini karşılaştırarak tüketicinin korunması gereken zorunlu haklarını belirler.
Tüketicinin “Asgari Koruması” Ne Anlama Gelir?
Asgari koruma, tüketicinin mutad meskeni hukukunun emredici hükümleriyle sağlanan ve tarafların sözleşmeyle aleyhe değiştiremeyeceği zorunlu hak seviyesidir. Hukuk seçimi bu seviyeyi aşağı çekemez.
Örneğin uygulanacak yabancı hukuk tüketiciye belirli konuda daha az koruma sağlıyorsa, MÖHUK m.26 kapsamındaki şartlar gerçekleştiğinde tüketicinin mutad meskeni hukukundaki emredici koruma devreye girer.
Bunun anlamı bütün uyuşmazlığa otomatik ve yalnız Türk hukukunun uygulanması değildir. Seçilen hukuk uygulanabilir; ancak tüketicinin zorunlu asgari koruması saklı tutulur.
Hangi hükmün emredici ve tüketiciyi koruyucu olduğu somut talebe göre belirlenir. Cayma hakkı, ayıplı mal/hizmet, haksız şart, garanti ve benzeri alanlarda 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun ve ilgili ikincil düzenlemeler incelenir.
Tüketici Sözleşmesinde Hukuk Seçimi Yoksa Hangi Hukuk Uygulanır?
MÖHUK m.26’daki özel bağlantı şartları gerçekleştiğinde hukuk seçimi bulunmayan tüketici sözleşmesine tüketicinin mutad meskeni hukuku uygulanır. Bu özel kural, genel MÖHUK m.24’teki karakteristik edim ve en sıkı ilişki sisteminin önüne geçer.
Koruma için sözleşmenin tüketicinin mutad meskeninin bulunduğu ülkeyle kanunda öngörülen şekilde gerçek bağlantı kurması gerekir. Satıcının tüketiciye o ülkede özel davet veya ilanla ulaşması ve tüketicinin sözleşmenin kurulması için gerekli fiilleri orada yapması; satıcının veya temsilcisinin tüketicinin siparişini o ülkede alması; belirli satış gezisi bağlantıları kanunda koruyucu bağ olarak düzenlenir.
Bu şartların bulunmadığı durumda m.26’nın özel bağlama kuralı otomatik uygulanmaz; genel sözleşme hukuku hükümleri değerlendirilir.
Dolayısıyla yalnız “tüketici Türkiye’de yaşıyor” cümlesi yeterli olmayabilir. Satıcı-tüketici ilişkisinin Türkiye pazarına ve tüketicinin mutad meskenine nasıl bağlandığı somutlaştırılmalıdır.
Tüketicinin Mutad Meskeni Nasıl Belirlenir?
Mutad mesken, kişinin hayat ilişkilerinin fiilî ve istikrarlı merkezi olarak değerlendirilir. Vatandaşlık veya nüfusa kayıtlı yer ile aynı kavram değildir.
Türk vatandaşı yıllardır Berlin’de yaşıyor, çalışıyor ve günlük hayat merkezini Almanya’da sürdürüyor olabilir; bu durumda mutad meskeni Almanya olabilir. Buna karşılık Alman vatandaşı uzun süredir Mersin’de yaşıyor ve yaşam merkezini Türkiye’de kurmuşsa mutad meskeni Türkiye olabilir.
Tüketici sözleşmesinin kurulduğu tarihteki somut yaşam merkezi, ikamet süresi, aile ve çalışma bağlantıları ile düzenli yaşam olguları birlikte incelenir.
Mutad meskenin doğru belirlenmesi hem uygulanacak hukuk hem de bazı uluslararası yetki hükümleri bakımından temel önemdedir.
Yurt Dışı İnternet Sitesinden Alışverişte MÖHUK m.26 Uygulanır mı?
İnternet üzerinden yapılan sınır ötesi alışverişler m.26 bakımından sözleşmenin nasıl kurulduğu ve satıcının tüketicinin ülkesini hedefleyip hedeflemediği üzerinden değerlendirilir. Web sitesine dünyanın her yerinden teknik olarak erişilebilmesi tek başına her ülke tüketici hukukunun uygulanması sonucunu doğurmaz.
Satıcının Türkiye’ye açık teslimat yapması, Türkçe pazarlama yürütmesi, Türkiye fiyatlandırması veya reklam kampanyası kullanması, Türk tüketicilerden sipariş kabul etmesi ve Türkiye pazarını aktif biçimde hedeflemesi bağlantı değerlendirmesinde güçlü olgulardır.
Tüketicinin Türkiye’de reklama tıklayıp sipariş vermesi ve ödeme işlemlerini Türkiye’de gerçekleştirmesi de sözleşmenin kuruluş bağlantısında önem taşır.
Bu nedenle uluslararası e-ticaret sözleşmesinde yalnız sitenin altındaki “X ülke hukuku uygulanır” kaydına bakılmaz; m.26’nın tüketici koruması ayrıca incelenir.
Yabancı Satıcının Türkiye’de Reklam Vermesi Neden Önemlidir?
MÖHUK m.26 tüketicinin mutad meskenindeki pazara yöneltilmiş özel davet veya ilan bağlantısına önem verir. Amaç, satıcının tüketicinin ülkesine ticari olarak yönelip sonra sözleşmeyi tamamen başka hukukun korumasına kaçırmasını engellemektir.
Türkiye’de sosyal medya reklamı, arama motoru reklamı, Türkçe kampanya, Türkiye’ye özel indirim veya yerel pazarlama faaliyeti satıcının Türkiye pazarını hedeflediğini gösterebilir.
Ancak reklamın varlığı yanında tüketicinin sözleşmenin kurulması için gerekli hukuki fiilleri mutad mesken ülkesinde yapıp yapmadığı da kanuni bağlantı sisteminin parçasıdır.
Uyuşmazlık çıkarsa reklam ekran görüntüleri, kampanya e-postaları, sipariş sayfası, teslimat adresi ve ödeme kayıtları saklanmalıdır.
Satıcının Siparişi Tüketicinin Ülkesinde Alması Ne Sonuç Doğurur?
MÖHUK m.26, satıcının veya temsilcisinin tüketicinin siparişini onun mutad meskeninin bulunduğu ülkede almasını da koruyucu bağlantı olarak kabul eder.
Örneğin yabancı şirket Türkiye’deki fuarda veya satış organizasyonunda tüketicinin siparişini alıyor ve sözleşme bu süreçte kuruluyorsa tüketicinin mutad meskeni hukukunun uygulanması gündeme gelebilir.
Siparişin nerede ve hangi temsilci tarafından alındığı sözleşme, sipariş formu, POS kaydı, e-posta ve teslim belgeleriyle belirlenir.
Uluslararası şirketlerin distribütör veya acente ağı kullanması hâlinde siparişi alan kişinin yabancı satıcı adına hareket edip etmediği de ayrıca incelenmelidir.
Satıcının Düzenlediği Alışveriş Gezilerinde Hangi Hukuk Uygulanır?
MÖHUK m.26, satıcının tüketiciyi mal satın almaya ikna etmek amacıyla gezi düzenlediği ve tüketicinin başka ülkeye giderek sipariş verdiği belirli satış modelini de koruma kapsamına alır.
Bu düzenleme, tüketicinin sırf satıcının organize ettiği satış gezisi nedeniyle başka ülkede sözleşme imzalamasının mutad meskenindeki korumayı ortadan kaldırmasını önler.
Gezinin satıcı veya onun adına hareket eden kişi tarafından satış amacıyla organize edildiği ve tüketicinin siparişi bu süreçte verdiği somut belgelerle gösterilir.
Kişinin kendi inisiyatifiyle turistik gezi sırasında mağazadan alışveriş yapması ile satıcının satın alma amacıyla organize ettiği gezi aynı hukuki bağlantı değildir.
MÖHUK m.26 Her Tüketici Sözleşmesine Uygulanır mı?
Hayır. Kanun belirli sözleşmeleri tüketici maddesinin özel kapsamı dışında bırakır. Özellikle taşıma sözleşmeleri ve niteliği gereği hizmetin tüketicinin mutad meskeni dışındaki ülkede sunulması zorunlu olan bazı sözleşmeler bakımından m.26’nın özel rejimi uygulanmaz; ilgili özel veya genel bağlama kuralları devreye girer.
Bu nedenle seyahat, taşıma, konaklama, yurt dışında doğrudan alınan yerel hizmetler ve paket nitelikli karma sözleşmelerde önce sözleşmenin gerçek hukuki niteliği belirlenmelidir.
İstisna bulunduğu sonucuna varmadan önce güncel m.26 metni ve ilgili özel düzenleme birlikte incelenmelidir. “Tüketici var, m.26 kesin uygulanır” yaklaşımı doğru değildir.
Aynı sözleşmede hem tüketiciye verilen mal hem yurt dışında ifa edilmesi zorunlu yerel hizmet bulunuyorsa her edimin hukuki niteliği ayrıca değerlendirilir.
Tüketicinin Korunduğu Hukuk ile Hangi Mahkemenin Yetkili Olduğu Aynı Şey midir?
Hayır. MÖHUK m.26 uygulanacak maddi hukuku belirler. Türkiye’de hangi mahkemenin milletlerarası yetkili olduğu ise MÖHUK’un milletlerarası yetki hükümleri ve özellikle tüketici sözleşmelerine ilişkin özel yetki kuralı çerçevesinde ayrıca incelenir.
Tarafların yabancı hukuk seçmesi Türk mahkemelerinin milletlerarası yetkisini otomatik olarak ortadan kaldırmaz. Aynı şekilde Türk hukukunun uygulanması uyuşmazlığın mutlaka Türk mahkemesinde görüleceği anlamına gelmez.
Tahkim şartı varsa tüketici uyuşmazlığının tahkime elverişliliği, tahkim anlaşmasının geçerliliği ve tüketiciyi koruyan emredici hükümler ayrıca değerlendirilmelidir.
Uluslararası sözleşme hukukundaki genel ayrım için MÖHUK m.24 genel sözleşme hukuku rehberi incelenebilir.
Ülke Bazlı Uygulama Örnekleri
Türkiye’de yaşayan tüketici – Almanya’daki e-ticaret şirketi: Alman şirket Türkiye’ye aktif satış ve reklam yapıyor, sipariş Türkiye’den veriliyor ve teslim Türkiye’ye yapılıyorsa m.26’daki koruyucu bağlantılar değerlendirilir. Alman hukuku kaydı tüketicinin Türk hukukunun zorunlu asgari korumasını otomatik kaldırmaz.
Berlin’de yaşayan Türk vatandaşı – Türkiye’deki satıcı: Vatandaşlık tek başına belirleyici değildir. Tüketicinin mutad meskeni Almanya ise m.26 değerlendirmesinde Alman hukukundaki zorunlu asgari koruma gündeme gelebilir.
Hollanda gezisinde kendiliğinden mağaza alışverişi: Tüketici kendi turistik seyahatinde mağazaya gidip alışveriş yapmışsa satıcının düzenlediği satış gezisi bağlantısı bulunmayabilir; özel m.26 şartları ayrıca kontrol edilir.
Türkiye’de fuarda yabancı satıcı siparişi: Yabancı satıcının veya temsilcisinin tüketicinin siparişini Türkiye’de alması, m.26’daki koruyucu bağlantı bakımından doğrudan önem taşır.
En Sık Yapılan Hatalar
- Yabancı hukuk seçimi varsa Türk tüketici korumasının tamamen kalktığını sanmak.
- Gerçek kişinin her satın almasını tüketici sözleşmesi saymak.
- Vatandaşlık ile mutad meskeni aynı kabul etmek.
- İnternet sitesine erişilebilmesini tek başına ülke hedefleme saymak.
- Satıcının Türkiye’ye yönelik reklam ve sipariş kabul süreçlerini belgelememek.
- Taşıma ve yurt dışında ifası zorunlu hizmetlere ilişkin istisnaları gözden kaçırmak.
- Uygulanacak hukuk ile yetkili mahkemeyi aynı şey sanmak.
- Genel MÖHUK m.24 kuralını, özel tüketici kuralı m.26’yı dikkate almadan uygulamak.
Resmî ve İlgili Kaynaklar
- 5718 sayılı MÖHUK – m.24 ve m.26
- 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun
- Yurt Dışı Sözleşmede Uygulanacak Hukuk – MÖHUK m.24
Sık Sorulan Sorular
Yurt dışı tüketici sözleşmesinde hukuk seçilebilir mi?
Evet. Ancak MÖHUK m.26’nın şartları gerçekleştiğinde seçim tüketiciyi mutad meskeni hukukunun emredici asgari korumasından mahrum bırakamaz.
Yabancı sitedeki “Alman hukuku uygulanır” maddesi Türk tüketiciyi bağlar mı?
Hukuk seçimi etkili olabilir; fakat m.26 kapsamındaki zorunlu tüketici korumasını ortadan kaldırmaz.
Hukuk seçimi yoksa hangi hukuk uygulanır?
MÖHUK m.26’daki bağlantı şartları gerçekleştiğinde tüketicinin mutad meskeni hukuku uygulanır.
Türk vatandaşı olmak Türk tüketici hukukunun uygulanması için yeterli mi?
Hayır. MÖHUK m.26 vatandaşlığı değil, mutad mesken ve sözleşmenin kurulduğu bağlantıları esas alır.
İnternet alışverişinde Türkiye’ye reklam verilmesi önemli mi?
Evet. Satıcının tüketicinin mutad meskenindeki pazarı hedeflediğini gösteren olgulardan biridir ve sözleşmenin kurulma şartlarıyla birlikte değerlendirilir.
Ticari amaçlı alım tüketici sözleşmesi midir?
Meslekî veya ticari amaçla yapılan alım m.26’nın tüketici koruması kapsamına girmez.
Tüketici sözleşmesinde uygulanacak hukuk ile yetkili mahkeme aynı konu mu?
Hayır. MÖHUK m.26 maddi hukuku; milletlerarası yetki hükümleri ise hangi mahkemenin davaya bakacağını belirler.
MÖHUK m.26 her tüketici sözleşmesine uygulanır mı?
Hayır. Kanunda taşıma ve belirli yurt dışında ifa edilen hizmetler bakımından özel istisnalar bulunur.
Hukukçu İncelemesi ve E-E-A-T
Hazırlayan: Av. Halil BAKIRCI – Mersin Barosu Sicil No: 3472
Hukukî inceleme: Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu.
Bu rehber 5718 sayılı MÖHUK m.26, genel sözleşme kuralı m.24 ve 6502 sayılı Kanunun tüketiciyi koruyan emredici sistemi esas alınarak hazırlanmıştır. Hukuk seçimi, mutad mesken hukukunun asgari koruması ve özel bağlantı şartları birbirinden ayrılarak açıklanmıştır.
Yurt Dışı Tüketici Uyuşmazlıkları İçin İletişim
Son mevzuat kontrolü: 12 Eylül 2026.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
