Yurt Dışında Çalışan İşçi Türkiye’de İşverene Dava Açabilir mi? MÖHUK m.44 (2026)
Kısa ve net cevap: 5718 sayılı MÖHUK m.44, yabancılık unsuru taşıyan bireysel iş sözleşmesi veya iş ilişkisinden doğan uyuşmazlıklarda işçiyi koruyan özel bir milletlerarası yetki kuralı getirir. İşçinin işini mutaden yaptığı işyeri Türkiye’deyse o yer Türk mahkemesi yetkilidir. İşçi işverene karşı dava açıyorsa ayrıca işverenin Türkiye’deki yerleşim yeri, işçinin Türkiye’deki yerleşim yeri veya mutad meskeninin bulunduğu Türk mahkemeleri de yetkilidir. MÖHUK m.47/2 gereğince m.44’teki bu koruyucu yetki tarafların sözleşmesiyle ortadan kaldırılamaz. Türk mahkemesinin yetkili olması, uyuşmazlığın esasına mutlaka Türk hukukunun uygulanacağı anlamına gelmez; uygulanacak hukuk MÖHUK m.27 kapsamında ayrı belirlenir. İşçi veya işveren alacağı ve tazminatı ile işe iade taleplerinde 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m.3 kapsamındaki dava şartı arabuluculuk da ayrıca yerine getirilir.
MÖHUK m.44 Yabancı Unsurlu İş Davalarında Ne Düzenler?
MÖHUK m.44, “iş sözleşmesi ve iş ilişkisi davaları” başlığı altında Türk mahkemelerinin milletlerarası yetkisini özel olarak belirler. Kanuna göre bireysel iş sözleşmesinden veya iş ilişkisinden doğan uyuşmazlıklarda işçinin işini mutaden yaptığı işyerinin Türkiye’de bulunduğu yer mahkemesi yetkilidir. Bunun yanında işçinin işverene karşı açtığı davalarda işverenin yerleşim yeri, işçinin yerleşim yeri veya mutad meskeninin bulunduğu Türk mahkemeleri de yetkilidir.
Bu düzenleme, MÖHUK m.40’taki genel yetki kuralının yanında işçiye özel koruyucu bir bağlantı sistemi kurar. İşverenin merkezi yabancı ülkede, sözleşme yabancı dilde veya ücret yabancı para üzerinden olsa bile m.44’te sayılan Türkiye bağlantılarından biri mevcutsa Türk mahkemesinin milletlerarası yetkisi gündeme gelir. Buna karşılık sırf işçinin Türk vatandaşı olması m.44’te bağımsız bir yetki sebebi olarak düzenlenmemiştir.
Milletlerarası yetki görevden farklıdır. Türk yargısının uyuşmazlığa bakıp bakamayacağı milletlerarası yetki; iş mahkemesinin görevli olup olmadığı ise görev sorusudur. 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu iş mahkemelerinin görev alanını belirler. İş mahkemesi kurulmamış yerde bu görev alanına giren dava ve işlere asliye hukuk mahkemesi iş mahkemesi sıfatıyla bakar. Yabancı unsurlu dosyada milletlerarası yetki, görev ve yer itibarıyla yetki birlikte fakat ayrı başlıklarda incelenir.
İşçinin Mutad İşyeri Türkiye’deyse Hangi Mahkeme Yetkilidir?
MÖHUK m.44’ün ilk cümlesi, işçinin işini mutaden yaptığı işyerinin Türkiye’de bulunduğu yer mahkemesini yetkili kılar. Mutad işyeri yalnız iş sözleşmesinde yazan adres değildir. İşin fiilen nerede ve ne ölçüde sürekli yürütüldüğü, çalışmanın ağırlık merkezi, işçinin talimatları hangi organizasyon merkezinden aldığı ve iş ilişkisinin günlük icrası birlikte değerlendirilir.
Merkezi Almanya’da bulunan bir şirketin işçisi esas olarak Mersin’deki operasyon merkezinde çalışıyor ve yılda birkaç kez Almanya’ya toplantıya gidiyorsa, yabancı unsur bulunsa dahi mutad işyeri Türkiye bağlantısı güçlüdür. Buna karşılık ücretin Türk banka hesabına yatırılması, sözleşmenin Türkçe olması veya işçinin Türk kimliği taşıması tek başına mutad işyeri yaratmaz.
Uzaktan çalışma da fiili düzene göre incelenir. İşçi yabancı şirkete hizmetini sürekli biçimde Türkiye’deki evinden veya belirli bir Türkiye adresinden yürütüyorsa, çalışma süresi ve organizasyon yapısı mutad işyeri değerlendirmesine girer. Kısa tatil sırasında Türkiye’den birkaç gün çalışmak ise bu bağlantıyı tek başına kurmaz.
İşçi İşverene Karşı Dava Açarken Hangi Ek Türkiye Bağlantılarını Kullanabilir?
MÖHUK m.44, işçiye yalnız mutad işyeri mahkemesini tanımaz. İşçi işverene karşı dava açıyorsa işverenin yerleşim yerinin bulunduğu Türk mahkemesi, işçinin yerleşim yerinin bulunduğu Türk mahkemesi veya işçinin mutad meskeninin bulunduğu Türk mahkemesi de yetkilidir. Bu seçenekler kanunda açıkça işçinin işverene karşı açacağı davalar yönünden düzenlenmiştir.
Yerleşim yeri ile mutad mesken aynı kavram değildir. Yerleşim yeri kişinin sürekli kalma niyetiyle oturduğu hukuki merkezdir. Mutad mesken ise fiilî hayat ilişkilerinin ağırlık merkezini gösterir. Yurt dışında çalışan kişinin nüfus kayıtlarında Türkiye adresinin görünmesi, hayat merkezinin otomatik olarak Türkiye olduğu anlamına gelmez. Yetki iddiası somut yaşam düzeniyle uyuşmalıdır.
İşveren şirket olduğunda davalı sıfatı doğru tüzel kişiye yöneltilmelidir. Yabancı ana şirketin Türkiye’de bağlı şirketinin bulunması, bu iki tüzel kişiyi kendiliğinden aynı işveren yapmaz. İş sözleşmesini hangi şirketin imzaladığı, ücreti kimin ödediği, fesih iradesinin hangi şirketten geldiği ve işveren organizasyonunun yapısı belge üzerinden ayrıştırılır.
İş Tamamen Yurt Dışında Yapılıyorsa Türkiye’de Dava Açılabilir mi?
İşin tamamen yurt dışında yapılması Türk mahkemelerinin yetkisini otomatik olarak kaldırmaz; ancak MÖHUK m.44’teki Türkiye bağlantılarından birinin bulunması gerekir. Mutad işyeri Türkiye dışında olsa bile işverenin Türkiye’de yerleşim yeri varsa veya işçi işverene karşı dava açarken Türkiye’de gerçek yerleşim yeri ya da mutad mesken bağlantısına sahipse Türk mahkemesinin milletlerarası yetkisi kurulabilir.
Hem işverenin hem işçinin yerleşim ve mutad mesken bağlantıları yabancı ülkedeyse ve işin mutad yapıldığı yer de yabancı ülkedeyse yalnız Türk vatandaşlığına dayanılarak m.44 üzerinden Türkiye’de iş davası açılamaz. Başka bir özel yetki hükmü bulunup bulunmadığı ayrıca incelenir.
Bu ayrım gurbetçi işçiler açısından önemlidir. Almanya’da yerleşik, Almanya’daki işyerinde çalışan ve Alman işverenle uyuşmazlık yaşayan Türk vatandaşının yalnız pasaportuna dayanarak Türkiye’de dava açması mümkün değildir. MÖHUK m.44’teki bağlantı somutlaştırılmalıdır.
İş Sözleşmesinde “Yalnız Yabancı Mahkemeler Yetkilidir” Yazıyorsa Ne Olur?
MÖHUK m.47/1, şartları varsa yabancılık unsuru taşıyan borç ilişkilerinden doğan uyuşmazlıklar için yabancı devlet mahkemesi seçimine izin verir. Fakat m.47/2 koruyucu bir sınır koyar: m.44, m.45 ve m.46’da belirlenen mahkemelerin yetkisi tarafların anlaşmasıyla bertaraf edilemez.
Bu nedenle bireysel iş sözleşmesine “yalnız Berlin mahkemeleri yetkilidir” kaydı konulması, işçinin m.44 kapsamında sahip olduğu Türk mahkemesi seçeneklerini ortadan kaldırmaz. İşçi m.44’teki bir Türkiye bağlantısına dayanıyorsa yabancı mahkeme şartı bu koruyucu yetkiyi hükümsüz kılamaz.
Tahkim şartı ile yabancı mahkeme yetki şartı aynı kurum değildir. Tahkime elverişlilik ve tahkim anlaşmasının geçerliliği ayrı mevzuat çerçevesinde incelenir. MÖHUK m.47/2’ye dayanarak bütün tahkim kayıtlarının otomatik biçimde geçersiz olduğu sonucu çıkarılamaz.
Türk Mahkemesi Yetkiliyse Mutlaka Türk İş Hukuku mu Uygulanır?
Hayır. MÖHUK m.44 hangi Türk mahkemesinin uyuşmazlığa bakabileceğini düzenler; iş sözleşmesinin esasına uygulanacak hukuk MÖHUK m.27’ye göre belirlenir. Türk mahkemesinin yetkili olması, Türk maddi iş hukukunun otomatik uygulanması demek değildir.
MÖHUK m.27’nin 4 Haziran 2025 tarihli 7550 sayılı Kanunla değiştirilen güncel sisteminde işçinin mutad işyeri hukukunun emredici hükümleriyle sağlanan asgari koruma önem taşır. Hukuk seçimi varsa seçilen hukuk işçiyi bu asgari korumanın altına indiremez. Hukuk seçimi yoksa mutad işyeri ve birden fazla ülkede çalışma bağlantıları esas alınır; m.27/4 uyarınca daha sıkı ilişkili hukuk uygulanırken işin yapıldığı yer hukukunun işin yapıldığı sırada uygulanmak zorunda olan hükümleri ayrıca korunur.
Uygulanacak hukuk tespit edildikten sonra ücret, fazla çalışma, izin, fesih, kıdem benzeri taleplerin hangi maddi hukuk hükümlerine göre hesaplanacağı belirlenir. Zamanaşımı da MÖHUK m.8 uyarınca hukuki ilişkinin esasına uygulanan hukuka tabidir. Ayrıntı için Yurt Dışı Alacaklarda Zamanaşımı Hangi Hukuka Göre Hesaplanır? içeriği incelenebilir.
Yabancı Unsurlu İş Davasında Arabuluculuk Zorunlu mu?
Türk mahkemesinde açılacak dava 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m.3 kapsamına giriyorsa dava şartı arabuluculuk uygulanır. Kanuna, bireysel veya toplu iş sözleşmesine dayanan işçi ya da işveren alacağı ve tazminatı ile işe iade talebiyle açılan davalarda arabulucuya başvuru dava şartıdır. 2023 değişikliğiyle bu alacak ve tazminatla ilgili itirazın iptali, menfi tespit ve istirdat davaları da kapsama alınmıştır.
İş kazası veya meslek hastalığından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat ile bunlarla ilgili tespit, itiraz ve rücu davaları 7036 m.3/3 gereğince dava şartı arabuluculuğun dışındadır. Bu nedenle her iş uyuşmazlığında aynı cevap verilmez; talep türü belirlenir.
İşçi yurt dışındaysa arabuluculuk temsilci aracılığıyla veya mevzuatın izin verdiği uzaktan yöntemlerle yürütülebilir. Avukatın sulh ve arabuluculuk anlaşmasına ilişkin özel yetkileri vekâletnamede kontrol edilir. Yurt dışından temsil için Yurt Dışında Yaşayanlar İçin Hukuki Destek rehberi kullanılabilir.
Hangi İşçilik Talepleri Gündeme Gelebilir?
Yetki ve görev şartları mevcutsa ücret, fazla çalışma, hafta tatili, ulusal bayram ve genel tatil, yıllık izin, prim/bonus, kıdem ve ihbar tazminatı, işe iade, ayrımcılık tazminatı, rekabet yasağı ve sözleşmesel diğer talepler gündeme gelebilir. Ancak bu taleplerin hangi hukuka göre doğduğu ve hesaplanacağı m.27 üzerinden belirlenir.
Yabancı para üzerinden ücret kararlaştırılmışsa talebin para birimi, ödeme yeri ve faiz düzeni ayrıca incelenir. Yabancı hukuk uygulanacaksa Türk hâkimi MÖHUK m.2 gereğince bu hukuku re’sen uygular ve içeriğini araştırır. Tarafların yardımını isteyebilir. Yabancı hukukun ilgili hükümleri tüm araştırmalara rağmen belirlenemezse m.2/2 gereğince Türk hukuku uygulanır.
Sosyal güvenlik primleri ve hizmet tespiti, klasik işçilik alacağıyla her zaman aynı rejime tabi değildir. SGK boyutu, ikili sosyal güvenlik sözleşmeleri ve çalışmanın geçtiği ülke ayrıca incelenir.
Yurt Dışındaki İş İlişkisi Nasıl İspatlanır?
İspat dosyası yalnız iş sözleşmesinden oluşmaz. Ücret bordroları, banka kayıtları, çalışma çizelgeleri, giriş-çıkış verileri, görev yazıları, şirket e-postaları, mesajlar, performans kayıtları, seyahat belgeleri, vardiya listeleri, izin kayıtları ve talimat zincirini gösteren belgeler uyuşmazlığın niteliğine göre önem taşır.
Yabancı resmî makam belgesinin Türkiye’de kullanımı için tasdik ve tercüme rejimi kontrol edilir. Her yabancı belgeye aynı apostil kuralı uygulanmaz. Belgenin ülkesi, makamı ve uygulanabilir milletlerarası sözleşme birlikte değerlendirilir. Yabancı Resmî Belge Türkiye’de Nasıl Kullanılır? rehberi belge zincirini açıklar.
Özel şirket e-postası, mesaj ve bordro gibi belgelerde kaynak, bütünlük, aidiyet ve delil değeri önemlidir. Elektronik kayıtların orijinal formatı, tarih bilgileri ve gönderici-alıcı verileri mümkün olduğunca korunmalıdır.
Yurt Dışındaki İşçilik Alacağında Zamanaşımı Nasıl Hesaplanır?
MÖHUK m.8 zamanaşımını hukuki işlem ve ilişkinin esasına uygulanan hukuka bağlar. Bu nedenle önce m.27’ye göre iş ilişkisine uygulanacak hukuk belirlenir; ardından o hukukun ilgili alacak veya tazminat için öngördüğü zamanaşımı kuralları uygulanır.
Dava şartı arabuluculuğun süreler üzerindeki etkisi 7036 ve 6325 sayılı kanunlardaki özel hükümler çerçevesinde ayrıca değerlendirilir. İşe iade gibi kısa başvuru sürelerinde “yurt dışındaydım” gerekçesi süreyi kendiliğinden durdurmaz. Fesih bildiriminin tarihi ve tebliğ/öğrenme biçimi belgelenmelidir.
Belge toplama veya vekâletname düzenleme süresinin uzaması da maddi hukuk sürelerini kendiliğinden uzatmaz. İlk kontrolde yetki, uygulanacak hukuk, talep türü ve süreler aynı anda çıkarılmalıdır.
Sık Yapılan 10 Hata
- Türk vatandaşlığını tek başına yetki sebebi sanmak.
- Türk mahkemesi yetkiliyse otomatik Türk hukuku uygulanacağını düşünmek.
- Yabancı mahkeme şartını m.47/2’yi kontrol etmeden mutlak kabul etmek.
- Mutad işyerini yalnız sözleşmedeki adresle belirlemek.
- Yabancı ana şirket ile Türk bağlı şirketini aynı işveren saymak.
- 7036 m.3 kapsamındaki arabuluculuğu atlamak.
- İş kazası istisnasını gözden kaçırmak.
- Zamanaşımını yalnız Türk hukukuna göre hesaplamak.
- Yabancı resmî belgelerin tasdik-tercüme zincirini kontrol etmemek.
- Elektronik delilleri orijinal bütünlüğü bozulduktan sonra toplamaya çalışmak.
Resmî Kaynaklar
- Mevzuat Bilgi Sistemi – 5718 sayılı MÖHUK
- TBMM – 5718 sayılı Kanun
- Adalet Bakanlığı – 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu
Sık Sorulan Sorular
1. Almanya’da çalışan Türk işçi Türkiye’de işverene dava açabilir mi?
Yalnız vatandaşlık yetmez. MÖHUK m.44 kapsamındaki mutad işyeri, işverenin yerleşim yeri veya işçinin Türkiye’deki yerleşim/mutad mesken bağlantılarından biri somut olarak bulunmalıdır.
2. İşveren yabancı şirketse Türkiye’de dava açılamaz mı?
Yabancı şirket olması engel değildir. MÖHUK m.44’teki Türkiye bağlantılarından biri varsa Türk mahkemesi yetkili olabilir. Davalı sıfatının doğru yabancı veya Türk tüzel kişiye yöneltilmesi ayrıca gerekir.
3. Sözleşmede Alman mahkemeleri yetkili yazıyorsa ne olur?
MÖHUK m.47/2, m.44’teki mahkemelerin yetkisinin anlaşmayla bertaraf edilemeyeceğini düzenler. İşçi m.44 bağlantısına dayanıyorsa yabancı mahkeme kaydı koruyucu Türk yetkisini ortadan kaldırmaz.
4. Türkiye’de dava açılırsa kıdem tazminatı mutlaka Türk hukukuna göre mi hesaplanır?
Hayır. Milletlerarası yetki m.44, uygulanacak hukuk m.27’ye göre belirlenir. Türk mahkemesi yabancı hukuku uygulayabilir.
5. Yurt dışındaki işçi arabulucuya başvurmak zorunda mı?
Talep 7036 m.3 kapsamındaki işçi veya işveren alacağı, tazminatı ya da işe iade talebiyse dava şartı arabuluculuk uygulanır. İş kazası ve meslek hastalığına ilişkin m.3/3 kapsamındaki davalar istisnadır.
6. Türkiye’den uzaktan yabancı şirkete çalışan kişi dava açabilir mi?
Sürekli fiilî çalışma düzeni Türkiye’de kurulmuşsa mutad işyeri bağlantısı oluşabilir. Kısa süreli Türkiye ziyareti veya ara sıra uzaktan çalışma tek başına yeterli değildir.
7. Yabancı bordro ve banka kayıtları kullanılabilir mi?
Evet. Belgenin niteliğine göre tercüme, tasdik veya başka doğrulama şartları uygulanır. Resmî belge ile özel şirket kaydının ispat rejimi aynı değildir.
8. Yurt dışındaki işçilik alacağında zamanaşımı kaç yıldır?
Tek bir süre yoktur. MÖHUK m.8 gereğince zamanaşımı iş ilişkisinin esasına uygulanan hukuka tabidir. Önce m.27 uyarınca uygulanacak hukuk belirlenir, sonra o hukukun süresi uygulanır.
Türkiye geneli dosya takibi: Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosunun tek fiziksel ofisi Mersin’dedir. Yurt dışındaki müvekkillerin Türkiye’de görülebilecek iş ve özel hukuk uyuşmazlıkları Mersin’den koordine edilir. İletişim.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
