Yurt Dışında Nişanlanan Çiftte Nişanlanma Ehliyeti ve Şartları: MÖHUK m.12/1 | 2026

MÖHUK m.12/1 Nişanlanma Ehliyeti İçin Hangi Hukuku Seçiyor?

Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun’un 12. maddesi nişanlılığı iki ayrı meseleye ayırır. Birinci fıkra, nişanlanma ehliyeti ile şartlarını; ikinci fıkra ise kurulmuş nişanlılığın hükümlerini ve sonuçlarını düzenler. Bu ayrım dosyada uygulanacak hukukun doğru belirlenmesi için zorunludur.

MÖHUK m.12/1’in bağlama kuralı taraflardan her birinin nişanlanma anındaki millî hukukudur. Bu nedenle tek bir hukuk seçilip iki tarafa birden otomatik uygulanmaz. Türk vatandaşı için Türk hukuku, Fransa vatandaşı için Fransız hukuku; Hollanda vatandaşı için Hollanda hukuku kendi tarafı bakımından incelenir. Nişanın Türkiye’de, Almanya’da, Hollanda’da veya başka bir ülkede yapılması bu ehliyet bağlantısını tek başına değiştirmez.

Bağlantı anı da açıktır: nişanlanma anı. Sonradan vatandaşlık değişikliği yapılması, geçmişteki nişanlanma ehliyetinin hangi hukuka göre değerlendirileceğini geriye dönük olarak değiştirmez. Dosyada bu nedenle nişan tarihinin ve o tarihteki vatandaşlıkların belgelenmesi gerekir.

Nişanlanma Ehliyeti Neyi Kapsar?

Nişanlanma ehliyeti, kişinin hukuken geçerli bir nişanlılık ilişkisi kurabilme kapasitesini ifade eder. Yaş, ayırt etme gücü, kısıtlılık, yasal temsilcinin rızasının gerekli olup olmadığı ve ilgili millî hukukta nişanlanma için öngörülen kişisel ehliyet koşulları bu başlık altında değerlendirilir.

Türk hukuku uygulanıyorsa Türk Medenî Kanunu’nun nişanlanmaya ilişkin hükümleri devreye girer. TMK m.118 nişanlanmayı evlenme vaadiyle kurulan aile hukuku ilişkisi olarak düzenler; küçük veya kısıtlı kişinin nişanlanmasının onu bağlaması için yasal temsilcilerinin rızasını arar. Ancak yabancı tarafın ehliyeti bakımından doğrudan TMK m.118’e gidilmez. Önce MÖHUK m.12/1 uyarınca o tarafın millî hukuku tespit edilir.

Bu ayrım özellikle farklı yaş sınırları, kısıtlılık rejimleri ve temsilci rızası kuralları bulunan ülkeler bakımından önemlidir. Türk mahkemesi, yabancı tarafın kendi millî hukukundaki ehliyet kurallarını belirleyip somut olaya uygular.

“Nişanlanma Şartları” Hangi Konuları İçerir?

MÖHUK m.12/1 yalnız ehliyeti değil, nişanlanmanın maddî şartlarını da tarafların millî hukukuna bağlar. Nişanlanma iradesinin bulunması, kişisel statüden kaynaklanan engeller ve millî hukukun geçerli bir nişan ilişkisinin kurulması için aradığı maddî koşullar bu kapsamda değerlendirilir.

Burada “şart” ile “şekil” birbirine karıştırılmamalıdır. Şart, hukuki ilişkinin maddî geçerliliğine ilişkindir. Şekil ise beyanın hangi usulle, hangi belgeyle veya hangi merasimle yapılacağına ilişkin ayrı bir meseledir. Nişanlılık aile hukukuna özgü bir ilişki olduğundan dosyada önce özel bağlama kuralı olan MÖHUK m.12 uygulanır; genel hükümler ancak düzenlenmeyen konu bakımından dikkate alınır.

Bir tarafın millî hukukuna göre gerekli maddî şart yoksa, diğer tarafın kendi hukukuna göre ehil olması tek başına her iki taraf bakımından sorunu çözmez. Kanun her tarafı kendi millî hukukuna ayrı ayrı bağlamıştır.

Türk–Yabancı Nişanlılıkta İki Ayrı Hukuk Nasıl Uygulanır?

Türk vatandaşı ile yabancı bir kişinin nişanlanmasında iki aşamalı inceleme yapılır. Türk tarafın ehliyeti ve nişanlanma şartları Türk hukukuna göre; yabancı tarafın ehliyeti ve şartları onun millî hukukuna göre değerlendirilir. Bu sistem, bir tarafın hukukundaki ehliyet eksikliğinin diğer tarafın hukukuyla bertaraf edilmesini önler.

Örneğin yabancı taraf bakımından yasal temsilci rızası zorunluysa, yalnız Türk hukukunda farklı bir düzen bulunması gerekçe gösterilerek bu şart yok sayılamaz. Tersine, Türk taraf bakımından Türk hukukunun aradığı şartlar yabancı hukuka göre daha hafif bir düzen bulunduğu gerekçesiyle kaldırılamaz.

Mahkeme veya hukuki işlem yapan makam, her iki kişisel statüyü ayrı ayrı tespit eder. Bu nedenle nüfus kayıtları, pasaportlar, vatandaşlık belgeleri ve nişan tarihini ortaya koyan deliller önem taşır.

Çifte Vatandaşlıkta MÖHUK m.4 Nasıl Uygulanır?

MÖHUK m.12 “millî hukuk” dediği için birden fazla vatandaşlığı bulunan kişide MÖHUK m.4 devreye girer. Kişi aynı zamanda Türk vatandaşıysa Türk hukuku uygulanır. Kişi birden fazla yabancı devlet vatandaşı olup Türk vatandaşı değilse, daha sıkı ilişki içinde bulunduğu devletin hukuku esas alınır.

Vatansızlar ve mülteciler bakımından da MÖHUK m.4 özel bağlantı kuralları getirir. Yerleşim yeri hukuku; yerleşim yeri yoksa mutad mesken hukuku; o da yoksa dava tarihinde bulunulan ülke hukuku uygulanır. Bu nedenle “pasaport yok, uygulanacak hukuk yok” sonucu doğmaz.

Çifte vatandaşlık dosyasında yalnız ikinci pasaportun varlığına bakılmaz. Türk vatandaşlığının bulunup bulunmadığı ve Türk vatandaşlığı yoksa hangi devletle daha sıkı ilişki bulunduğu somut kayıtlarla tespit edilir.

Kişi ve Aile Hukukunda Atıf: MÖHUK m.2/3

MÖHUK m.2/3 kişi hukuku ve aile hukukuna ilişkin ihtilâflarda önemli bir kural getirir. Türk kanunlar ihtilâfı kuralının yetkili kıldığı yabancı hukukun kendi kanunlar ihtilâfı kuralları başka bir hukuku yetkili kılıyorsa bu atıf dikkate alınır ve ulaşılan hukukun maddî hükümleri uygulanır.

Nişanlılık aile hukukuna ilişkin olduğu için yabancı tarafın millî hukuku yalnız maddî nişan kuralları seviyesinde okunmaz. Gerektiğinde o yabancı hukuk sisteminin kanunlar ihtilâfı kuralları da kontrol edilir. Bu, ticari sözleşmelerdeki genel sistemden farklıdır ve dosyada yabancı hukuk araştırmasının kapsamını genişletir.

Atıf mekanizması teknik bir milletlerarası özel hukuk meselesidir. Yabancı hukuk metninin yalnız tercümesini sunmak yeterli değildir; ilgili ülkenin bağlantı kuralının somut olaya etkisi de ortaya konulur.

Yabancı Hukuk Türk Kamu Düzenine Aykırıysa Ne Olur?

MÖHUK m.5, yetkili yabancı hukukun belirli olaya uygulanacak hükmünün Türk kamu düzenine açıkça aykırı olması hâlinde bu hükmün uygulanmayacağını düzenler. Gerekli görülen hâllerde Türk hukuku uygulanır. Kamu düzeni istisnası yabancı hukukun Türk hukukundan farklı olması nedeniyle devreye girmez; aykırılığın açık ve temel hukuk değerleri bakımından kabul edilemez nitelikte olması gerekir.

Bu nedenle yabancı ülkede nişanlanma yaşı, temsilci rızası veya aile statüsü konusunda Türk hukukundan farklı bir kural bulunması otomatik olarak kamu düzeni sonucu doğurmaz. Önce yabancı hükmün somut olayda doğuracağı sonuç incelenir. MÖHUK m.5 istisna niteliğindedir ve asıl bağlama kuralı olan m.12/1’i ortadan kaldıran genel bir Türk hukuku tercih kuralı değildir.

Nişanın Şekli ile Nişanlanma Ehliyeti Aynı Şey Değildir

Uygulamada en sık yapılan hatalardan biri, nişanın nerede yapıldığı ile tarafların ehliyetini aynı mesele saymaktır. MÖHUK m.12/1 doğrudan ehliyet ve maddî şartları düzenler. “Almanya’da nişan yapıldı, o hâlde her iki taraf için yalnız Alman hukuku uygulanır” sonucu kanuna uygun değildir.

Tarafların aile arasında tören yapması, yüzük takması, yazılı belge düzenlemesi veya nişan iradesini başka biçimde açıklaması ayrı değerlendirme konusudur. İlişkinin gerçekten nişanlılık niteliği taşıyıp taşımadığı ve maddî şartların gerçekleşip gerçekleşmediği, yetkili hukukların hükümleriyle birlikte incelenir.

Türkiye’de sonradan açılan hediye iadesi veya tazminat davasında ilk sorunlardan biri geçerli bir nişan ilişkisinin kurulup kurulmadığıdır. Bu nedenle kuruluş aşamasındaki MÖHUK m.12/1 analizi, sonradan ortaya çıkan talebin temelini oluşturur.

Nişanın Bozulması, Hediye ve Tazminat Talepleri Aynı Kurala mı Tâbi?

Hayır. MÖHUK m.12/1 kuruluş ehliyeti ve şartlarını düzenlerken, m.12/2 nişanlılığın hükümleri ve sonuçlarını ayrı bağlama kuralına bağlar. Tarafların müşterek millî hukuku varsa o hukuk; ayrı vatandaşlıktalarsa Türk hukuku uygulanır.

Bu nedenle nişan bozulduğunda maddî tazminat, manevî tazminat veya alışılmışın dışındaki hediyelerin geri verilmesi gibi sonuçlar değerlendirilirken önce m.12/2’ye gidilir. Türk hukuku uygulanıyorsa TMK m.119-123 hükümleri esas alınır. TMK m.123, nişanlılığın sona ermesinden doğan dava haklarının sona ermeden itibaren bir yıllık zamanaşımına tâbi olduğunu düzenler.

Kuruluş ve sonuç ayrımının yapılmaması, yanlış hukukun uygulanmasına ve yanlış süre hesabına yol açar.

Türk Mahkemesi Yabancı Hukuku Nasıl Tespit Eder?

MÖHUK m.2/1 uyarınca hâkim Türk kanunlar ihtilâfı kurallarını ve bu kurallara göre yetkili yabancı hukuku re’sen uygular. Hâkim yabancı hukukun içeriğinin tespitinde tarafların yardımını isteyebilir. Tüm araştırmalara rağmen yabancı hukukun olaya ilişkin hükümleri tespit edilemezse MÖHUK m.2/2 gereği Türk hukuku uygulanır.

Taraflar yabancı hukuk metnini, güncel mevzuatı, resmî makam açıklamasını, gerektiğinde hukuk uzmanı görüşünü ve onaylı tercümeleri dosyaya sunabilir. Yabancı hukuk “taraf ispat etmezse uygulanmaz” şeklinde sıradan bir vakıa gibi ele alınmaz; kanun hâkime re’sen uygulama görevi vermiştir.

Belgenin yabancı ülkeden gelmesi hâlinde HMK m.224 kapsamında yabancı resmî belgelerin ispat kuvveti, apostil veya tasdik ve tercüme şartları ayrıca değerlendirilir.

Yurt Dışından Nişanlılık Uyuşmazlığı İçin Dosya Nasıl Hazırlanır?

Dosya hazırlığında ilk iş nişanın yapıldığı yeri değil, nişan tarihini ve o tarihte tarafların vatandaşlıklarını kesinleştirmektir. Pasaport ve vatandaşlık belgeleri, nüfus kayıtları, varsa çifte vatandaşlık kayıtları ve nişan tarihini gösteren yazışma, fotoğraf, davetiye, ödeme veya tanık delilleri sınıflandırılır.

İkinci adım uyuşmazlığın kuruluş mu yoksa sonuç mu olduğunun belirlenmesidir. Ehliyet veya nişanın geçerli kurulup kurulmadığı tartışılıyorsa m.12/1; nişanın bozulmasından doğan hukuki sonuçlar tartışılıyorsa m.12/2 merkezde tutulur. Aynı dosyada iki fıkra art arda uygulanabilir, ancak farklı sorulara cevap verirler.

Üçüncü adım yabancı hukukun güncel metninin ve gerekiyorsa o hukuk sisteminin kanunlar ihtilâfı kuralının teminidir. Belgeler Türkçe tercümeyle dosyaya sunulur. Süreye bağlı talep varsa uygulanacak maddî hukukta zamanaşımı ayrıca kontrol edilir.

Türkiye’de Dava Açılacaksa Yetki ve Usul

MÖHUK m.12 uygulanacak hukuku belirler; hangi Türk mahkemesinin milletlerarası ve yer itibariyle yetkili olduğunu tek başına belirlemez. Türk mahkemelerinin milletlerarası yetkisi kural olarak MÖHUK m.40 uyarınca iç hukukun yer itibariyle yetki kurallarına göre tayin edilir. Türk vatandaşlarının kişi hâllerine ilişkin özel durumlarda MÖHUK m.41 ayrıca değerlendirilir.

Uyuşmazlığın tazminat veya hediye iadesi niteliği, tarafların yerleşim yerleri ve davanın hukuki sebebi görev ve yetki değerlendirmesine etki eder. Uygulanacak hukuk ile görevli-yetkili mahkeme aynı kavram değildir. Bu ayrım özellikle yurt dışındaki tarafın yalnız yabancı ülkedeki ikametine bakılarak yanlış mahkemeye başvuru yapılmasını önler.

Yabancı Belge, Apostil ve Tercüme Kontrolü

Nişan ehliyeti bakımından yabancı nüfus kaydı, doğum belgesi, vesayet veya kısıtlılık kararı, vatandaşlık belgesi gibi resmî belgeler gerekebilir. Türkiye’de mahkemeye sunulan yabancı resmî belgenin ispat gücü HMK m.224 çerçevesinde kontrol edilir. Belgenin düzenlendiği devlet Apostil Sözleşmesine tarafsa ve belge sözleşme kapsamındaysa apostil; değilse ilgili tasdik zinciri gündeme gelir.

Apostil yalnız imza ve belgenin resmî niteliğine ilişkin tasdik sistemidir; belgenin içeriğinin Türk hukukunda istenen sonucu doğuracağını garanti etmez. MÖHUK m.12 uyarınca önce belgenin gösterdiği kişisel statünün yetkili hukuk bakımından ne anlama geldiği incelenir.

En Sık Yapılan Hatalar

• Nişanın yapıldığı ülke hukukunu otomatik olarak iki taraf için uygulamak.
• Her iki tarafın ehliyetini tek bir hukukla incelemek.
• Nişan tarihindeki değil dava tarihindeki vatandaşlığı esas almak.
• Çifte vatandaşlıkta MÖHUK m.4’ü gözden kaçırmak.
• Kişi ve aile hukukundaki atıf kuralını MÖHUK m.2/3 bakımından incelememek.
• Nişanın kuruluşu ile bozulmasının sonuçlarını aynı bağlama kuralına tâbi saymak.
• Yabancı hukukun Türk hukukundan farklı olmasını tek başına kamu düzenine aykırılık saymak.
• Apostilli belgenin uygulanacak hukuku kendiliğinden belirlediğini kabul etmek.

Nişan Tarihindeki Vatandaşlık Nasıl Belgelendirilir?

MÖHUK m.12/1 bağlantıyı nişanlanma anındaki millî hukuka kurduğu için dosyada bugünkü vatandaşlık değil, nişan tarihindeki vatandaşlık statüsü esas alınmalıdır. Pasaport, nüfus kayıt örneği, vatandaşlık kazanma veya kaybetme belgesi ve varsa ikinci vatandaşlık kayıtları tarihleriyle birlikte incelenir. Sonradan vatandaşlık değişikliği geçmişteki nişanlanma ehliyeti değerlendirmesini geriye dönük değiştirmez.

Çifte vatandaşlık varsa MÖHUK m.4 ayrıca uygulanır. Kişi aynı zamanda Türk vatandaşıysa Türk hukuku; yalnız birden fazla yabancı vatandaşlık varsa daha sıkı ilişkili devlet hukuku belirlenir. Bu nedenle belge dosyası yalnız “hangi pasaport var?” sorusuna değil, “nişan tarihinde hangi millî hukuk bağlantısı vardı?” sorusuna açık cevap verecek şekilde hazırlanmalıdır.

Resmî ve İlgili Kaynaklar

• 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun – Resmî Gazete
• Yabancı Hukuk Türk Mahkemesinde Nasıl Uygulanır? MÖHUK m.2
• Çifte Vatandaşlarda Hangi Hukuk Uygulanır? MÖHUK m.4
• Yabancı Hukuk ve Kamu Düzeni – MÖHUK m.5
• Yurt Dışındaki Müvekkiller Hukuk Rehberleri

Sık Sorulan Sorular

Av. Halil Bakırcı tarafından hazırlanmış, Av. Emirhan Keskin tarafından incelenmiştir.

Yazar Bilgisi

Avukat Halil BAKIRCI, Mersin Barosu 3472 sicil numarasına kayıtlıdır. Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu bünyesinde ceza, aile, iş, gayrimenkul ve ticaret hukuku alanlarında hukuki danışmanlık ve dava takibi sunmaktadır.

İnceleyen: Av. Emirhan Keskin · Mersin Barosu Sicil No: 5507

Av. Halil Bakırcı profilini inceleyin →