Yurt Dışındaki Türk Vatandaşının Kişi Hâli Davası Türkiye’de Nerede Açılır? MÖHUK 41 | 2026

MÖHUK 41 Ne Düzenler?

5718 sayılı Kanun’un 40. maddesi, Türk mahkemelerinin milletlerarası yetkisinin iç hukukun yer itibarıyla yetki kurallarına göre belirleneceğini genel kural olarak kabul eder. Kanunun 41. maddesi ise Türk vatandaşlarının kişi hâline ilişkin davaları için özel bir milletlerarası yetki kuralı getirir. Özel hüküm bulunduğu için kişi hâli uyuşmazlığında önce m.41’in şartları ve sıralaması incelenir.

MÖHUK m.41’in kanuni metnindeki sistem nettir: Türk vatandaşlarının kişi hâline ilişkin davaları yabancı ülke mahkemelerinde açılmadığı veya açılamadığı takdirde, Türkiye’de yer itibarıyla yetkili mahkemede görülür. Türkiye’de yer itibarıyla yetkili bir mahkeme bulunmuyorsa ilgilinin Türkiye’de sakin olduğu yer; Türkiye’de sakin değilse Türkiye’deki son yerleşim yeri; bu bağlantı da yoksa Ankara, İstanbul veya İzmir mahkemelerinden biri yetkilidir.

Madde, yurt dışında yaşayan Türk vatandaşının Türkiye ile fiziksel bağının zayıflamış olması nedeniyle yargı yolunun kapanmasını engeller. Kanun, son basamakta üç büyükşehir mahkemesini açıkça yetkilendirerek Türkiye’de mutlaka başvurulabilecek bir yargı yeri oluşturur. Ancak bu son basamağa doğrudan geçilmez. Önce maddede yazılı önceki bağlantılar sırayla araştırılır.

Kişi Hâli Davası Nedir?

“Kişi hâli”, kişinin aile ve şahıs hukukundaki statüsünü doğrudan etkileyen hukuki durumları ifade eder. Boşanma ve ayrılık, evliliğin iptali veya butlanı, soybağının kurulması veya kaldırılması, evlat edinmeye bağlı statü, ad ve soyad gibi kişisel durumla doğrudan bağlantılı uyuşmazlıklar bu çerçevede değerlendirilir. Her aile hukuku veya malvarlığı uyuşmazlığı otomatik olarak m.41 kapsamına girmez.

Örneğin eşler arasındaki sırf para alacağı, taşınmazın aynına ilişkin dava veya ticari sözleşmeden kaynaklanan talep kişi hâli davası değildir. Böyle bir dosyada MÖHUK’un ilgili özel yetki hükmü veya m.40’taki genel sistem uygulanır. Buna karşılık evlilik bağının sona erdirilmesi, kişinin medeni durumunun belirlenmesi veya soybağının kurulması doğrudan kişi hâlini etkiler.

Bu ayrım SEO başlık farkından ibaret değildir; yanlış hukuki nitelendirme yanlış yetkili mahkeme seçimine neden olur. Dava dilekçesinde talebin hukuki niteliği, tarafların vatandaşlıkları, yabancı ülkedeki dava durumu ve Türkiye’deki yerleşim/sakinlik bağlantıları açıkça gösterilmelidir.

Yabancı Ülkede Dava Açılmışsa MÖHUK 41 Nasıl Uygulanır?

MÖHUK m.41, yabancı ülke mahkemesinde açılmayan veya açılamayan kişi hâli davaları için özel yetki zinciri kurar. Bu nedenle aynı kişi hâli uyuşmazlığının yabancı mahkemede daha önce açılıp açılmadığı ilk kontroldür. Yabancı ülkedeki bir dosyanın varlığı yalnız taraf beyanıyla değil; mahkeme adı, dosya numarası, açılış tarihi, taraflar ve talep konusu üzerinden belgelendirilmelidir.

Yabancı ülkede verilmiş bir kararın Türkiye’de hüküm ve kesin hüküm etkisi doğurması ise farklı bir hukuki meseledir. Bu aşamada MÖHUK’un tanıma ve tenfize ilişkin 50 ve devamı maddeleri ile, boşanma kararlarında şartları varsa 5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanunu m.27/A kapsamındaki idari tescil yolu gündeme gelir. Milletlerarası yetki ile yabancı kararın Türkiye’de tanınması aynı işlem değildir.

Bu nedenle dosya hazırlanırken “Türkiye’de hangi mahkemede yeni dava açılacak?” sorusu ile “yabancı ülkede zaten verilmiş karar Türkiye’de nasıl sonuç doğuracak?” sorusu birbirinden ayrılmalıdır. İlk soru m.41 dahil yetki kurallarına, ikinci soru tanıma/tenfiz veya özel tescil hükümlerine tabidir.

Türkiye’de Yetkili Mahkeme Nasıl Belirlenir?

MÖHUK m.41 dört basamaklı bir sıra öngörür. Bu sıra atlanmadan uygulanır:

1. Türkiye’de yer itibarıyla yetkili mahkeme: İlgili uyuşmazlığın iç hukukta özel veya genel yer itibarıyla yetki kuralı varsa önce o mahkeme belirlenir.
2. İlgilinin Türkiye’de sakin olduğu yer: İç hukuk kurallarıyla yetkili bir mahkeme belirlenemiyorsa ve ilgili kişi Türkiye’de fiilen sakin ise bu yer mahkemesi devreye girer.
3. Türkiye’deki son yerleşim yeri: İlgili artık Türkiye’de sakin değilse, Türkiye’deki son yerleşim yeri mahkemesi yetkilidir.
4. Ankara, İstanbul veya İzmir: Önceki üç bağlantıyla yetkili mahkeme bulunamazsa bu üç şehir mahkemesinden biri seçilir.

Kanunun yaptığı bu sıralama, yurt dışında yaşayan kişinin sırf istediği şehirde dava açması anlamına gelmez. Özellikle son yerleşim yeri Türkiye’de belirlenebiliyorsa doğrudan Ankara, İstanbul veya İzmir seçeneğine geçilmez. Yetki bağlantısının nüfus kayıtları, adres kayıtları, önceki yerleşim bilgileri ve uyuşmazlığın türüyle birlikte ortaya konulması gerekir.

Yurt dışındaki Türk vatandaşları bakımından Türkiye’deki “nüfusa kayıtlı olunan il” ile “son yerleşim yeri” aynı kavram değildir. Nüfusa kayıtlı olunan yer tek başına m.41’de son yerleşim yeri yerine geçmez. Yerleşim yeri, Türk Medeni Kanunu’nun yerleşim yeri hükümleri çerçevesinde belirlenen hukuki bağlantıdır.

Sakin Olunan Yer ile Son Yerleşim Yeri Arasındaki Fark

MÖHUK m.41, “sakin olduğu yer” ile “yerleşim yeri” ifadelerini ayrı basamaklarda kullanır. Yerleşim yeri, sürekli kalma niyetiyle oturulan yer esasına dayanan hukuki kavramdır. Sakin olunan yer ise fiili bulunma ve oturma bağlantısını ifade eder. Kanun, yurt dışında yaşayan Türk vatandaşı için Türkiye’de yerleşim yeri bulunmasa bile Türkiye’de fiilen sakin olduğu bir yer varsa bu bağlantıyı değerlendirmeye alır.

Türkiye’de sakinlik bağlantısı da yoksa kişinin Türkiye’deki son yerleşim yeri tespit edilir. Adres kayıt sistemi, önceki resmi kayıtlar, yerleşim yeri belgesi ve dosyadaki diğer resmi belgeler bu tespitte önem taşır. Yurt dışında uzun süredir yaşayan kişinin Türkiye’de taşınmazının bulunması, o taşınmazın bulunduğu yeri kendiliğinden son yerleşim yeri yapmaz.

Bu noktada taşınmaz, banka hesabı veya miras malı gibi malvarlığı unsurlarıyla kişi hâli yetkisi karıştırılmamalıdır. Miras davalarında MÖHUK m.43, taşınmaz ve ayni haklarda başka hükümler devreye girer. Kişi hâli davasında ise m.41’in kendi bağlantı noktaları uygulanır.

Ankara, İstanbul veya İzmir Mahkemeleri Ne Zaman Yetkilidir?

Ankara, İstanbul veya İzmir seçeneği m.41’in son basamağıdır. Türkiye’de iç hukuk uyarınca yer itibarıyla yetkili mahkeme yoksa, ilgili Türkiye’de sakin değilse ve Türkiye’deki son yerleşim yeri de bulunamıyorsa bu üç şehirden birindeki görevli mahkemede dava açılır.

Bu düzenleme “yurt dışında yaşayan herkes istediği zaman İstanbul’da dava açabilir” şeklinde yorumlanamaz. Son yerleşim yeri örneğin Mersin olarak belirlenebiliyorsa, maddenin önceki basamağı uygulanır. Ankara, İstanbul ve İzmir’in serbest seçim alanı olması yalnız önceki bağlantıların bulunmaması şartına bağlıdır.

Seçilen şehir belirlendikten sonra uyuşmazlığın görev kuralı uygulanır. Boşanma veya soybağı gibi 4787 sayılı Kanun kapsamındaki işler aile mahkemesinde görülür; aile mahkemesi kurulmamış yerde bu görev asliye hukuk mahkemesince aile mahkemesi sıfatıyla yerine getirilir. Madde 41’in “mahkeme” demesi, görev kurallarını ortadan kaldırmaz.

Görevli Mahkeme Nasıl Belirlenir?

Milletlerarası yetki, yer itibarıyla yetki ve görev üç ayrı başlıktır. MÖHUK m.41, Türk mahkemelerinin milletlerarası yetkisini ve Türkiye içindeki yer bağlantısını düzenler. Davanın hangi mahkeme türünde açılacağını ise Türk usul ve teşkilat hukuku belirler.

Boşanma, evliliğin iptali, velayet ve soybağıyla ilgili aile hukuku uyuşmazlıklarında 4787 sayılı Aile Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yargılama Usullerine Dair Kanun ile Türk Medeni Kanunu hükümleri esas alınır. Ad ve soyad gibi kişi hâline ilişkin başka taleplerde görev kuralı talebin özel düzenlemesine göre belirlenir. Dilekçede yalnız “MÖHUK 41 gereği Türkiye yetkilidir” denilmesi yeterli değildir; görevli mahkemenin dayanağı da yazılmalıdır.

Görev kamu düzenindendir. Yanlış görevli mahkemede açılan dosya usuli zaman kaybına neden olur. Yurt dışı tebligatın da dosyaya ek süre yüklediği düşünüldüğünde, dava açılmadan önce görev ve yetkinin birlikte kontrol edilmesi özellikle önemlidir.

Yetkili Mahkeme ile Uygulanacak Hukuk Aynı Şey Değildir

Türk mahkemesinin m.41 uyarınca yetkili olması, uyuşmazlığın esasına mutlaka Türk hukukunun uygulanacağı anlamına gelmez. Uygulanacak hukuk, MÖHUK’un ilgili kanunlar ihtilafı maddesine göre ayrıca belirlenir. Örneğin boşanma ve ayrılıkta MÖHUK m.14; soybağının kurulmasında m.16; soybağının hükümlerinde m.17; evlat edinmede m.18; nafakada m.19 uygulanır.

Bu ayrım yurt dışındaki Türk vatandaşları için temel önemdedir. “Türkiye’de dava açılabiliyor” sonucu mahkemenin hangi ülke maddi hukukunu uygulayacağı sorusunu çözmez. Yetki analizi davanın nerede görüleceğini, kanunlar ihtilafı analizi ise esasa hangi hukukun uygulanacağını belirler.

Yabancı hukukun uygulanması gereken dosyada MÖHUK m.2 gereğince yabancı hukukun içeriği mahkemece tespit edilir. Yabancı hukukun uygulanması Türk kamu düzenine açıkça aykırı sonuç doğuruyorsa MÖHUK m.5 ayrıca değerlendirilir. Bu nedenle kişi hâli dosyası yalnız Türk Medeni Kanunu maddeleriyle değil, MÖHUK sistematiğiyle birlikte hazırlanır.

Yurt Dışından Dava Açarken Hangi Belgeler Hazırlanır?

Gerekli belge listesi talebe göre değişse de m.41 yetki bağlantısını ve kişi hâlini ispatlayan belgeler baştan ayrılmalıdır. Temel dosya setinde kimlik ve vatandaşlık bilgileri, yerleşim veya adres kayıtları, varsa Türkiye’deki son yerleşim yerini gösteren kayıtlar, yabancı ülkedeki medeni hâl belgeleri, evlenme veya doğum kayıtları ve yabancı mahkeme süreci varsa bu süreci gösteren resmi belgeler bulunur.

Yabancı dilde düzenlenmiş belgeler Türk mahkemesine sunulurken HMK m.223 uyarınca Türkçe tercüme konusu yerine getirilir. Yabancı resmi belgenin resmi belge niteliği bakımından HMK m.224 ve uygulanabilen uluslararası sözleşmeler kontrol edilir. Apostil, belgenin içeriğinin hukuken doğru olduğunu onaylamaz; belgedeki imza, sıfat ve mühür/damga kaynağının tasdikine ilişkin sistemdir.

Yabancı ülkede düzenlenen avukatlık vekâletnamesi de yapılacak işin niteliğine uygun yetkileri içermelidir. Kişiye sıkı sıkıya bağlı haklarla ilgili davalarda HMK m.74 kapsamındaki özel yetki gereklilikleri kontrol edilir. Boşanma, davadan feragat, kabul, sulh veya kanun yolundan feragat gibi işlemler için vekâletname metni genel ifadeyle bırakılmamalıdır.

Yurt Dışı Tebligat ve Süreler

Davanın Türkiye’de açılması, yurt dışındaki tarafa tebligat yapılması zorunluluğunu kaldırmaz. Muhatap Türk vatandaşıysa 7201 sayılı Tebligat Kanunu m.25/A kapsamındaki konsolosluk yolu uygulanabilir. Bu usulde kanunun öngördüğü bildirim yapıldıktan sonra muhatap otuz gün içinde dış temsilciliğe başvurmazsa tebligat otuzuncu günün bitiminde yapılmış sayılır. Muhatap yabancıysa m.25 ve ilgili uluslararası tebligat rejimi uygulanır.

Tebligat tarihi, cevap süresi, kanun yolu süresi ve kesinleşme bakımından doğrudan sonuç doğurur. Yurt dışı adresi bilinen tarafın eski Türkiye adresine sırf işlemi hızlandırmak amacıyla tebligat çıkarılması usulsüzlük tartışmasına yol açar. Adres bilgisi dava açılmadan önce güncel ve belgeli hale getirilmelidir.

Yurt dışı tebligatın tamamlanması zaman aldığı için dava dilekçesindeki taraf kimliği ve adres hataları süreci ciddi biçimde uzatır. Ülke, şehir, posta kodu, açık adres ve kişinin kimlik bilgileri mümkün olduğu ölçüde resmi kayıtlarla uyumlu yazılır.

Dava Açılmadan Önce 12 Maddelik Kontrol Listesi

1. Uyuşmazlık gerçekten kişi hâline ilişkin mi?
2. Kişi hâli etkilenen kişi Türk vatandaşı mı?
3. Aynı uyuşmazlık yabancı ülkede daha önce açılmış mı?
4. Yabancı ülkede karar verilmişse yeni dava yerine tanıma, tenfiz veya 5490 m.27/A tescili mi gerekiyor?
5. Türkiye’de iç hukuk kurallarıyla yer itibarıyla yetkili bir mahkeme var mı?
6. İlgilinin Türkiye’de sakin olduğu bir yer var mı?
7. Türkiye’deki son yerleşim yeri neresi?
8. İlk üç bağlantı yoksa Ankara, İstanbul veya İzmir’den hangisi seçilecek?
9. Davanın görevli mahkemesi aile mahkemesi mi, başka bir mahkeme mi?
10. Esasa uygulanacak hukuk hangi MÖHUK maddesine göre belirlenecek?
11. Yabancı belgelerin tercüme ve tasdik işlemleri tamam mı?
12. Yurt dışı tebligat için güncel açık adres dosyada mevcut mu?

Resmî ve İlgili Kaynaklar

• 5718 sayılı MÖHUK – Mevzuat Bilgi Sistemi
• MÖHUK 40: Yurt dışındaki kişi Türkiye’de hangi mahkemede dava açar?
• Yabancı resmî belge Türkiye’de nasıl kullanılır? HMK 224
• Yurt dışındaki müvekkiller için hukuki destek

Sık Sorulan Sorular

Av. Halil Bakırcı tarafından hazırlanmış, Av. Emirhan Keskin tarafından incelenmiştir.

Yazar Bilgisi

Avukat Halil BAKIRCI, Mersin Barosu 3472 sicil numarasına kayıtlıdır. Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu bünyesinde ceza, aile, iş, gayrimenkul ve ticaret hukuku alanlarında hukuki danışmanlık ve dava takibi sunmaktadır.

İnceleyen: Av. Emirhan Keskin · Mersin Barosu Sicil No: 5507

Av. Halil Bakırcı profilini inceleyin →