Yurt Dışında Yaşayan Kişinin Türkiye’de İşlem Ehliyeti Nasıl Belirlenir? MÖHUK 9 | 2026

Yurt dışında yaşayan bir kişinin Türkiye’de sözleşme imzalaması, vekâlet vermesi, şirket işlemi yapması, alacak tahsil etmesi veya malvarlığına ilişkin bir tasarrufta bulunması sırasında ilk sorulardan biri kişinin hukuken bu işlemi yapmaya ehil olup olmadığıdır. Türk hukukunda yabancılık unsuru bulunan bu sorunun cevabı yalnız yaşa, pasaporttaki doğum tarihine veya kişinin Türkiye’de bulunup bulunmamasına göre verilmez. Uygulanacak hukuk MÖHUK m.9 ile belirlenir.

MÖHUK m.9 özellikle yurt dışında yaşayan Türk vatandaşları, çifte vatandaşlar, yabancı ülke vatandaşları, vatansızlar, mülteciler, yabancı şirketlerin temsilcileri ve Türkiye’de işlem yapan yabancı tüzel kişiler bakımından önem taşır. Bir kişinin kendi ülkesinde ergin sayılması, Türkiye’de hangi işlemleri yapabileceği; başka bir hukuk düzeninde ehliyetsiz sayılan kişinin Türkiye’de yaptığı sözleşmenin bağlayıcılığı; tüzel kişinin hangi hukuk düzenine göre hak ve borç üstlenebileceği ayrı ayrı değerlendirilir.

• MÖHUK 9’da temel kural nedir?
• Hak ehliyeti ile fiil ehliyeti arasındaki fark
• Millî hukuk nasıl belirlenir?
• İşlem yeri hukukuna göre ehliyet istisnası
• Aile, miras ve taşınmaz istisnaları
• Kazanılmış erginlik ve vatandaşlık değişikliği
• Yabancı şirket ve tüzel kişilerin ehliyeti
• Ehliyet nasıl ispatlanır?
• Yurt dışından Türkiye’de işlem yapılırken izlenecek sıra
• Sık sorulan sorular

MÖHUK 9’da Temel Kural: Hak ve Fiil Ehliyeti Millî Hukuka Tâbidir

MÖHUK m.9/1 açık bir bağlama kuralı getirir: hak ve fiil ehliyeti ilgilinin millî hukukuna tâbidir. Bu nedenle Türkiye’de yabancılık unsuru taşıyan bir işlemde kişi hakkında önce vatandaşlık bağı belirlenir, sonra o vatandaşlığın ait olduğu devlet hukukunda ilgili kişinin hak ve fiil ehliyeti incelenir.

Bu kural, Türkiye’de işlem yapılıyorsa her durumda Türk Medeni Kanunu uygulanır yaklaşımının doğru olmadığını gösterir. İşlem Türkiye’de yapılmış olsa bile ehliyet meselesi kural olarak kişinin millî hukukuna bağlanmıştır. Bunun yanında MÖHUK m.4 çok vatandaşlık ve vatansızlık durumları için özel kurallar getirir. Kişi aynı zamanda Türk vatandaşı ise vatandaşlığa dayalı bağlama kurallarında Türk hukuku esas alınır. Türk vatandaşı olmayan birden fazla vatandaşlığa sahip kişi için daha sıkı ilişkili olduğu devlet hukuku dikkate alınır.

Hak ehliyeti, kişinin haklara ve borçlara sahip olabilme yeteneğini; fiil ehliyeti ise kendi fiilleriyle hak edinebilme ve borç altına girebilme yeteneğini ifade eder. Uygulanacak yabancı hukuk bu iki alanı farklı yaş, temsil veya kısıtlama şartlarına bağlayabilir. Türk mahkemesi MÖHUK m.2 gereğince kanunlar ihtilâfı kurallarını ve yetkili yabancı hukuku re’sen uygular.

Hak Ehliyeti ile Fiil Ehliyeti Neden Ayrı İncelenir?

Bir kişinin hak sahibi olabilmesi ile kendi irade açıklamasıyla bağlayıcı işlem yapabilmesi aynı konu değildir. Örneğin bir kişi mirasçı sıfatıyla malvarlığı hakkı kazanabilir; ancak yaş, kısıtlılık veya yabancı hukuktaki başka bir statü nedeniyle bu malvarlığı üzerinde tek başına tasarruf edemeyebilir. MÖHUK m.9 hem hak ehliyetini hem fiil ehliyetini aynı başlangıç kuralıyla millî hukuka bağlar.

Uygulamada özellikle taşınmaz satışı, banka hesabı üzerinde işlem, şirket payı devri, sulh ve ibra, vekâletname düzenleme, ticari sözleşme imzalama ve dava takibine ilişkin yetki verme işlemlerinde fiil ehliyeti önem kazanır. Yabancı kişi adına vasi, kayyım, ebeveyn veya başka bir temsilci hareket ediyorsa temsil ilişkisinin kaynağı ve kapsamı da ayrıca incelenir. Vesayet ve kısıtlılık bakımından MÖHUK m.10, temsil yetkisi bakımından ise MÖHUK m.30 devreye girebilir.

Millî Hukuk Hangi Tarihe ve Hangi Vatandaşlığa Göre Belirlenir?

MÖHUK m.3, vatandaşlık, yerleşim yeri veya mutad mesken esasına göre yetkili hukukun belirlendiği hâllerde, aksine hüküm yoksa dava tarihindeki bağın esas alınacağını düzenler. Ehliyet bakımından bunun yanında MÖHUK m.9/3’te kazanılmış erginliğin korunmasına ilişkin özel kural vardır. Bu nedenle vatandaşlık değişikliği sonradan kişinin daha önce kazandığı erginliği ortadan kaldırmaz.

Çifte vatandaşlıkta MÖHUK m.4 uygulanır. Hem Türk hem başka bir devlet vatandaşı olan kişi bakımından vatandaşlık esasına göre yetkili hukuk belirlenirken Türk hukuku uygulanır. Türk vatandaşlığı bulunmayan çok vatandaşlı kişilerde ise daha sıkı ilişkili olunan devlet hukuku esas alınır. Vatansızlar ve mültecilerde sırasıyla yerleşim yeri, bulunmuyorsa mutad mesken, o da yoksa dava tarihinde bulunulan ülke hukuku devreye girer.

Bu nedenle dosyada vatandaşlığı yalnız pasaport fotokopisiyle varsaymak yerine güncel vatandaşlık durumu, varsa ikinci vatandaşlık ve statü belgeleri açık biçimde belirlenmelidir. Özellikle doğumla kazanılan vatandaşlık, sonradan vatandaşlığa alınma ve vatandaşlıktan çıkma tarihleri uygulanacak hukukun tayininde önem taşıyabilir.

Millî Hukuka Göre Ehliyetsiz Kişi Türkiye’de İşlem Yaparsa Ne Olur?

MÖHUK m.9/2, işlem güvenliğini koruyan özel bir istisna getirir. Millî hukukuna göre ehliyetsiz olan bir kişi, işlemin yapıldığı ülke hukukuna göre ehil ise yaptığı hukukî işlemle bağlıdır. Örneğin işlem Türkiye’de yapılıyorsa ve kişi kendi millî hukukuna göre o işlem bakımından ehliyetsiz olmakla birlikte Türk hukukuna göre ehil sayılıyorsa, m.9/2 şartları içinde işlem kendisini bağlar.

Bu hüküm sınırsız değildir. Kanun aile ve miras hukuku ile başka bir ülkedeki taşınmazlar üzerindeki aynî haklara ilişkin işlemleri açıkça istisna tutar. Dolayısıyla m.9/2 her sınır ötesi uyuşmazlıkta Türkiye’de yaptıysa geçerlidir sonucunu doğurmaz. İşlemin hukuki niteliği önce doğru sınıflandırılmalıdır.

İşlem yeri kuralı özellikle ticari ve borçlar hukuku işlemlerinde önemlidir. Bir mal veya hizmet sözleşmesi, borç ikrarı ya da ticari sözleşme yapılırken karşı tarafın işlem güveni korunur. Buna karşılık kişiye sıkı biçimde bağlı aile hukuku ilişkileri, miras ve yabancı ülkedeki taşınmaz üzerinde aynî hak tesis eden işlemler daha sıkı bağlama kurallarına tâbi tutulmuştur.

Aile Hukuku, Miras ve Başka Ülkedeki Taşınmazlarda Neden Ayrı Kural Vardır?

MÖHUK m.9/2’nin son cümlesi üç alanı işlem yeri hukukuna göre ehliyet istisnasının dışına çıkarır: aile hukuku, miras hukuku ve başka bir ülkedeki taşınmazlar üzerindeki aynî haklar. Bu alanlarda özel kanunlar ihtilâfı kuralları uygulanır.

Evlilik bakımından MÖHUK m.13 evlenme ehliyeti ve şartlarını her eşin evlenme anındaki millî hukukuna bağlar. Miras bakımından MÖHUK m.20 ölenin millî hukukunu ve Türkiye’de bulunan taşınmazlar bakımından Türk hukukunu esas alır. Taşınmaz üzerindeki aynî haklar bakımından MÖHUK m.21 malın bulunduğu ülke hukukunu öne çıkarır. Bu nedenle örneğin yabancı ülkedeki bir taşınmazın devri veya rehnine ilişkin işlemde m.9/2 ile doğrudan Türk hukukundaki ehliyete dayanmak mümkün değildir.

Vatandaşlık Değişince Kazanılmış Erginlik Kaybedilir mi?

Hayır. MÖHUK m.9/3 açıkça, kişinin millî hukukuna göre kazandığı erginliğin vatandaşlığının değişmesi ile sona ermeyeceğini düzenler. Bu kural hukuki statünün istikrarını korur. Bir kişi önceki vatandaşlığının hukukuna göre ergin olmuşsa, daha sonra vatandaşlık değiştirmesi tek başına daha düşük yaş sınırı veya farklı bir sistem nedeniyle onu yeniden küçük statüsüne döndürmez.

Bu hüküm özellikle vatandaşlık değişikliği, evlenmeyle erginlik veya benzeri statü kazanımları bulunan kişilerde önemlidir. Ancak erginlik ile belirli bir işlem için gereken özel izin birbirinden ayrılmalıdır. Ergin olmak, her hukuk sisteminde her işlem bakımından sınırsız tasarruf yetkisi bulunduğu anlamına gelmez.

Yabancı Şirketlerin ve Tüzel Kişilerin Ehliyeti Hangi Hukuka Tâbidir?

MÖHUK m.9/4 gerçek kişilerden farklı olarak tüzel kişilerin veya kişi ya da mal topluluklarının hak ve fiil ehliyetini statülerindeki idare merkezi hukukuna bağlar. Bununla birlikte fiilî idare merkezinin Türkiye’de bulunması hâlinde Türk hukuku uygulanabilir. MÖHUK m.9/5 ise statüsü bulunmayan tüzel kişiler ile tüzel kişiliği bulunmayan kişi veya mal topluluklarının ehliyetini fiilî idare merkezi hukukuna tâbi kılar.

Yurt dışındaki bir şirketin Türkiye’de sözleşme yapması, dava açması, pay edinmesi veya temsilci ataması sırasında şirketin gerçekten var olup olmadığı, organlarının kim olduğu ve işlemi yapan kişinin temsil yetkisi ayrı başlıklardır. Şirket ehliyeti m.9 kapsamındayken temsil yetkisinin üçüncü kişiye karşı sonuçları m.30’a göre belirlenebilir. Ticaret sicili belgeleri, güncel faaliyet belgesi, imza yetkisini gösteren kararlar ve bunların Türkiye’de kullanılabilirliği bu ayrım gözetilerek kontrol edilmelidir.

Yabancı Ehliyet ve Şirket Statüsü Türkiye’de Nasıl İspatlanır?

Mahkemede yabancı hukukun uygulanması gerektiğinde MÖHUK m.2 gereğince hâkim yabancı hukuku re’sen uygular ve içeriğinin tespitinde tarafların yardımını isteyebilir. Yabancı hukukun ilgili hükümleri, resmî mevzuat metinleri, yetkili makam yazıları, uzman görüşleri ve gerektiğinde Adalet Bakanlığı kanalları üzerinden araştırılabilir. Yabancı resmî belgelerin Türk makamlarında kullanılması için belgenin düzenlendiği ülkeye göre apostil, konsolosluk tasdiki ve yeminli tercüme işlemleri gerekebilir.

Yurt dışından hazırlanacak belge setinde kişinin pasaportu veya kimliği, vatandaşlık durumunu gösteren belge, gerekiyorsa medeni hâl ve vesayet kayıtları; tüzel kişilerde kuruluş belgesi, güncel sicil özeti, statü, idare merkezi ve imza yetkisini gösteren kararlar bulunmalıdır. Türkiye’de işlem vekil aracılığıyla yapılacaksa vekâletnamenin hem şekil hem kapsam bakımından işleme elverişli olması gerekir.

Yurt dışından vekâlet ve belge planlaması için Yurt Dışındaki Müvekkiller hizmet sayfası ile Yurt Dışında Yaşayanlar İçin Türkiye’de Hukuki Destek rehberi birlikte incelenebilir.

Yurt Dışından Türkiye’de İşlem Yapılırken Kontrol Sırası

1. İşlemin yabancılık unsurunu belirleyin: vatandaşlık, işlem yeri, malın bulunduğu ülke ve tarafların yerleşim yerleri kaydedilir.
2. Gerçek kişi mi tüzel kişi mi olduğunu ayırın.
3. Gerçek kişide millî hukuku, çok vatandaşlık varsa MÖHUK m.4 bağlantısını belirleyin.
4. Millî hukuka göre hak ve fiil ehliyeti şartlarını tespit edin.
5. Kişi millî hukukuna göre ehliyetsizse m.9/2’deki işlem yeri istisnasının uygulanıp uygulanamayacağını kontrol edin.
6. İşlem aile, miras veya başka ülkedeki taşınmazın aynî hakkına ilişkinse m.9/2 istisnasını kullanmayın; özel bağlama kuralına geçin.
7. Vatandaşlık değişikliği varsa kazanılmış erginliği m.9/3 kapsamında koruyun.
8. Tüzel kişide statüdeki idare merkezi ve fiilî idare merkezini ayrı tespit edin.
9. Temsilci varsa şirket ehliyeti ile temsil yetkisini birbirine karıştırmadan m.30 yönünden ayrıca inceleyin.
10. Yabancı belgelerin apostil/tasdik ve tercüme ihtiyacını işlemden önce tamamlayın.

Resmî Kaynaklar

• 5718 sayılı MÖHUK – m.2, 3, 4 ve 9
• 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu
• T.C. Dışişleri Bakanlığı Konsolosluk İşlemleri
• UYAP Vatandaş Portal

Sık Sorulan Sorular

1. Yabancının Türkiye’de fiil ehliyeti hangi hukuka göre belirlenir?

MÖHUK m.9/1 gereğince kural olarak kişinin millî hukukuna göre belirlenir.

2. Kişi kendi ülkesinde ehliyetsiz ama Türk hukukuna göre ehilse yaptığı işlem geçerli olur mu?

İşlem Türkiye’de yapılmışsa MÖHUK m.9/2 şartları içinde kişi yaptığı işlemle bağlıdır. Aile, miras ve başka ülkedeki taşınmaz üzerindeki aynî hak işlemleri bu kuralın dışındadır.

3. Çifte vatandaş aynı zamanda Türk vatandaşıysa hangi hukuk uygulanır?

MÖHUK m.4/b uyarınca vatandaşlık esasına dayalı bağlama kuralında Türk hukuku uygulanır.

4. Vatansız kişinin millî hukuku nasıl belirlenir?

MÖHUK m.4/a sırasıyla yerleşim yeri, mutad mesken ve dava tarihinde bulunulan ülke hukukuna bağlanır.

5. Vatandaşlık değişince erginlik sona erer mi?

Hayır. MÖHUK m.9/3 kazanılmış erginliğin vatandaşlık değişikliğiyle sona ermeyeceğini açıkça düzenler.

6. Yabancı şirketin ehliyeti hangi hukuka tâbidir?

MÖHUK m.9/4 uyarınca kural olarak statüsündeki idare merkezi hukukuna tâbidir; fiilî idare merkezi Türkiye’deyse Türk hukuku uygulanabilir.

7. Tüzel kişiliği olmayan yabancı topluluğun ehliyeti nasıl belirlenir?

MÖHUK m.9/5 uyarınca fiilî idare merkezi hukuku uygulanır.

8. Ehliyet ile temsil yetkisi aynı şey midir?

Hayır. Ehliyet kişinin veya tüzel kişinin işlem yapabilme statüsüdür; temsil yetkisinin üçüncü kişilere etkisi MÖHUK m.30 kapsamında ayrıca değerlendirilir.

9. Yabancı hukuku taraf mı ispatlamak zorundadır?

MÖHUK m.2 uyarınca hâkim yabancı hukuku re’sen uygular; içeriğinin tespitinde tarafların yardımını isteyebilir.

10. Yurt dışındaki kişi Türkiye’ye gelmeden işlem yapabilir mi?

İşlemin niteliğine uygun vekâletname ile birçok işlem avukat veya yetkili temsilci üzerinden yürütülebilir. Kişiye sıkı sıkıya bağlı işlemlerde özel kurallar saklıdır.

Av. Halil Bakırcı tarafından hazırlanmış, Av. Emirhan Keskin tarafından incelenmiştir.

Yazar Bilgisi

Avukat Halil BAKIRCI, Mersin Barosu 3472 sicil numarasına kayıtlıdır. Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu bünyesinde ceza, aile, iş, gayrimenkul ve ticaret hukuku alanlarında hukuki danışmanlık ve dava takibi sunmaktadır.

İnceleyen: Av. Emirhan Keskin · Mersin Barosu Sicil No: 5507

Av. Halil Bakırcı profilini inceleyin →