Alman Şirketi Türk Şirketindeki Payını Satarsa Türkiye’de Hangi Vergi ve Tescil İşlemleri Doğar?

Kısa ve net cevap: Alman şirketi Türk şirket payı satışı işleminde önce payın limited şirkete mi anonim şirkete mi ait olduğu, payın niteliği ve Türk şirket sözleşmesindeki devir sınırlamaları belirlenir; ardından satış bedeli, Alman satıcının temsil yetkisi ve vergi anlaşması kontrol edilir. Limited şirket pay devrinde TTK m.595 uyarınca devir sözleşmesi yazılı yapılır ve tarafların imzaları noter tarafından onaylanır; şirket sözleşmesinde aksi öngörülmemişse genel kurul onayı gerekir. Anonim şirkette ise payın nama veya hamiline yazılı olması, basılı pay senedi bulunup bulunmaması ve esas sözleşmedeki bağlam hükümleri devrin yöntemini belirler. Alman şirketin Türkiye’de elde edeceği sermaye kazancı bakımından Türkiye–Almanya Çifte Vergilendirmeyi Önleme Anlaşmasının 13. maddesi ayrıca incelenir. Payın değerinin yüzde 50’den fazlası doğrudan veya dolaylı olarak Türkiye’deki taşınmazlardan kaynaklanıyorsa Türkiye vergileme hakkına sahiptir. Diğer pay satışlarında, kural olarak kazanç yalnız satıcının mukim olduğu Almanya’da vergilenir; ancak payın iktisabı ile satışı arasındaki süre bir yılı aşmıyorsa Türkiye de kazancı vergileyebilir. Bu nedenle “yabancı şirket pay sattı, Türkiye’de vergi yoktur” şeklinde genel bir sonuç kurulamaz.

Bu yazıyla ilgili genel bir sorunuz mu var? Anonim soru sor

Kısa Özet

Pay satışı öncesinde neden önce şirket türü belirlenmelidir?

Türk hukukunda limited şirket payı ile anonim şirket payı aynı devir rejimine tabi değildir. Limited şirkette pay devri, şirket sözleşmesi ve genel kurul onayıyla daha sıkı bir yapıya sahiptir. Anonim şirkette ise payın senede bağlanıp bağlanmadığı, nama veya hamiline yazılı oluşu ve esas sözleşmedeki devir sınırlamaları önem kazanır. Alman yatırımcı satış masasına oturmadan önce hedef payın hukuki niteliğini belirlemelidir.

Ayrıca satışın tamamı mı, kısmi pay satışı mı olduğu; alıcının mevcut ortak mı üçüncü kişi mi olduğu; önalım, birlikte satış, sürükleme veya veto hakları içeren bir ortaklar sözleşmesi bulunup bulunmadığı kontrol edilir. Ticaret sicilinde görünen sermaye oranı, pay defteri ve özel sözleşmeler karşılaştırılır. Yalnız ticaret sicili yüzdesine bakmak yatırım sözleşmesindeki özel hakları gözden kaçırabilir.

Alman şirket limited şirket payını nasıl satar?

TTK m.595’e göre limited şirket esas sermaye payının devri ve devir borcunu doğuran işlemler yazılı şekilde yapılır ve tarafların imzaları noterce onanır. Şirket sözleşmesinde aksi öngörülmemişse devir genel kurul onayına tabidir. Genel kurul onayı verilince devir geçerli hâle gelir. Şirket sözleşmesi, onay şartını kaldırabilir veya devri tamamen yasaklayabilir; bu nedenle her limited şirkette aynı şablon kullanılmaz.

Pay devri sözleşmesinde satılan esas sermaye payı, nominal değer, varsa ek ödeme ve yan edim yükümlülükleri, rekabet yasağı, önalım/geri alım hakları, sözleşme cezası ve paya bağlı özel haklar açıkça değerlendirilmelidir. Alman satıcının yalnız payı devredip geçmiş dönem borçlarından tamamen kurtulduğunu varsaymak doğru değildir. Sermaye borcu, kamu borcu sorumluluğu, verilen garantiler ve müdürlük dönemi sorumluluğu ayrı ayrı incelenmelidir.

Pay devri onaylandıktan sonra pay defteri ve ticaret sicili kayıtları güncellenir. Sicile bildirim ve tescil işlemi, devir sözleşmesindeki kapanış koşullarıyla eş zamanlı planlanmalıdır. Yurt dışından limited şirket pay devri yazısı genel prosedürü ayrıntılı açıklar; bu içerik Alman tüzel kişi satıcının vergi ve temsil boyutuna odaklanır.

Anonim şirket pay satışında hangi ayrımlar vardır?

Anonim şirkette payın devri, payın nama veya hamiline yazılı olmasına ve pay senedi çıkarılıp çıkarılmamasına göre değerlendirilir. Nama yazılı paylarda ciro ve zilyetliğin devri, hamiline yazılı paylarda zilyetlik ve Merkezi Kayıt Kuruluşu bildirimleri; senede bağlanmamış paylarda ise alacağın devri ve pay defteri kayıtları gibi farklı işlemler gündeme gelir. Esas sözleşmedeki bağlam hükümleri ve TTK’nın borsaya kote olmayan nama yazılı paylara ilişkin sınırlamaları da kontrol edilir.

Alman satıcı şirketin pay senedini gerçekten elinde bulundurup bulundurmadığı, senedin kaybolup kaybolmadığı veya rehinli olup olmadığı kapanıştan önce tespit edilmelidir. Pay üzerinde intifa, rehin veya haciz varsa satıcının serbest devir yetkisi etkilenebilir. Şirketin halka açık olması hâlinde Sermaye Piyasası Kanunu ve MKK düzenlemeleri ayrıca uygulanır.

Alman şirket adına pay satışını kim imzalar?

Alman şirketin Türkiye’deki payı satması için, satışı imzalayan kişi veya kişilerin Alman şirketi temsile yetkili olması gerekir. GmbH’de Geschäftsführer, AG’de Vorstand veya kayıtlı başka temsilciler gündeme gelir. Handelsregister’daki tek başına veya müşterek temsil düzeni satış tarihinde kontrol edilmelidir. Eski bir sicil belgesine dayanarak imza alınması kapanışta yetki sorunu yaratabilir.

Türk noter veya ticaret sicili, Alman şirketin tüzel kişiliğini ve temsilcisini gösteren belgelerin apostilli ve Türkçe tercümeli nüshalarını isteyebilir. Handelsregisterauszug Türkiye’de kullanım rehberi bu belge zincirini açıklar. Şirket adına avukat vekâleti gerekiyorsa Alman şirketin Türkiye’deki avukata vekâlet vermesi yazısı ayrıca incelenmelidir.

Pay satış bedeli nasıl belirlenmelidir?

Bağımsız taraflar arasındaki pay satışında taraflar ekonomik değer üzerinde pazarlık yapabilir; ancak şirketin gerçek finansal durumu, varlıkları, borçları, devam eden davaları ve gelecekteki nakit akımları dikkate alınmadan nominal değer üzerinden satış yapmak özellikle grup içi işlemlerde vergi riski doğurabilir. İlişkili şirketler arasındaki satışlarda KVK m.13 transfer fiyatlandırması kapsamında emsallere uygunluk ayrıca incelenir.

Değerleme; özkaynak, indirgenmiş nakit akımı, benzer şirket çarpanları veya işlem özelliklerine uygun başka yöntemlerle yapılabilir. Hedef şirketin temel değeri taşınmazlardan geliyorsa vergi anlaşmasının taşınmaz ağırlıklı şirket hükmü açısından da değerleme önemlidir. Taşınmazların güncel piyasa değeri, şirket toplam değerinin yüzde 50’sinden fazla olup olmadığını belirlemede kullanılabilir.

Türkiye–Almanya Anlaşması pay satış kazancını nasıl düzenler?

Türkiye–Almanya Çifte Vergilendirmeyi Önleme Anlaşmasının 13. maddesi sermaye değer artış kazançlarını düzenler. Genel yaklaşım, maddede özel olarak sayılan taşınmaz ve belirli diğer varlıklar dışında kalan varlıkların elden çıkarılmasından doğan kazancın yalnız elden çıkaranın mukim olduğu devlette vergilenmesidir. Alman şirket satıcıysa ve özel istisnalardan biri yoksa pay satış kazancının Almanya’da vergilenmesi esastır.

Bununla birlikte anlaşma Türkiye’ye iki önemli durumda vergileme alanı bırakır. Birincisi, satılan pay veya benzeri hakkın değerinin yüzde 50’den fazlasının doğrudan veya dolaylı biçimde Türkiye’de bulunan taşınmazlardan kaynaklanmasıdır. İkincisi ise diğer malvarlığı unsurlarında, kazancın Türkiye kaynaklı olduğu ve iktisap ile satış arasındaki sürenin bir yılı aşmadığı durumlardır. Bu nedenle iktisap tarihi ve hedef şirketin varlık kompozisyonu satış öncesinde ayrı dosyalanmalıdır.

Taşınmaz ağırlıklı Türk şirket payı satılırsa ne olur?

Anlaşma m.13/2, değerinin yüzde 50’den fazlası doğrudan veya dolaylı olarak diğer devlette bulunan taşınmazlardan kaynaklanan payların veya benzeri hakların elden çıkarılmasından doğan kazançların taşınmazın bulunduğu devlette vergilenebilmesine izin verir. Hedef Türk şirketin esas varlığı otel, arsa, depo, fabrika veya gayrimenkul portföyüyse bu hüküm özellikle önemlidir.

Yüzde 50 testi yalnız bilançodaki kayıtlı değer üzerinden mekanik yapılmamalıdır. Şirket değerinin hangi tarihte ve hangi ekonomik yöntemle belirleneceği somut işlemde uzman değerleme desteği gerektirebilir. Grup içinde taşınmazın başka şirketler üzerinden dolaylı tutulması da “dolaylı olarak” ibaresi nedeniyle gözden kaçırılmamalıdır.

Bir yıldan kısa elde tutulan paylarda Türkiye neden vergileme hakkı kazanabilir?

Anlaşma m.13/5, diğer fıkralarda sayılmayan varlıkların elden çıkarılması kazancını kural olarak satıcının mukim olduğu devlete bırakır; ancak kazanç diğer devlette doğmuş ve varlığın iktisabı ile elden çıkarılması arasındaki süre bir yılı aşmıyorsa diğer devletin de vergileme yapabilmesine izin verir. Alman şirket Türk şirket payını kısa süre önce edinmiş ve bir yıl dolmadan satıyorsa bu hüküm ayrıca test edilmelidir.

İktisap tarihinin sermaye kuruluş tarihi mi, pay devri tescil tarihi mi veya senedin edinim tarihi mi olduğu payın hukuki niteliğine göre belirlenir. Sermaye artırımıyla edinilen yeni paylarda ayrı edinim tarihi gündeme gelir. Bu nedenle yalnız ilk yatırım tarihini esas almak yanlış sonuç doğurur.

Anlaşmanın eki Protokolün 5. maddesi de okunmalıdır. Bu hüküm, akit devletlerden birinin tanınmış menkul kıymetler borsasında işlem gören şirket hisselerinin elden çıkarılması veya şirketin yeniden yapılanması sürecindeki hisse satışlarından doğan kazançlar için m.13/5’in uygulanmayacağını düzenler. Bu özel hüküm göz ardı edilerek her bir yıldan kısa pay satışına aynı sonuç bağlanamaz. Yeniden yapılanma niteliği yalnız sözleşmeye yazılan bir adla değil işlemin gerçek yapısıyla gösterilir.

Protokoldeki bu düzenleme, taşınmaz ağırlıklı paylara ilişkin m.13/2’yi veya Türkiye’deki işyerine bağlı varlıklara ilişkin m.13/3’ü kendiliğinden kaldıran genel vergi muafiyeti değildir. Hangi fıkranın uygulandığı, Protokol ve Türk iç mevzuatındaki kazanç-beyan hükümleri birlikte belirlenir. Dayanak: Türkiye–Almanya vergi anlaşması m.13 ve eki Protokol m.5.

Alman satıcının mukimlik belgesi neden gerekir?

Vergi anlaşmasının uygulanabilmesi için satıcının Almanya mukimi olduğunun yetkili Alman vergi makamından alınan mukimlik belgesiyle ispatlanması gerekir. Şirket unvanı, adresi ve vergi dönemi satış tarihiyle uyumlu olmalıdır. Mukimlik belgesi bulunmadan doğrudan “anlaşmaya göre Türkiye’de vergi yok” yaklaşımı güvenli değildir.

Türk vergi idaresi satış kazancının Türkiye’de beyana tabi olup olmadığını değerlendirirken sözleşme, pay edinim belgeleri, ödeme dekontları, değerleme ve mukimlik kayıtlarını birlikte görebilir. Büyük tutarlı işlemlerde vergi görüşü ve gerektiğinde özelge stratejisi değerlendirilmelidir.

Türkiye’de vergileme hakkı varsa beyan süresi nasıl belirlenir?

Vergi anlaşması Türkiye’ye vergileme hakkı tanıdığında doğrudan bir vergi tutarı yaratmaz; Türk iç mevzuatındaki mükellefiyet, kazanç hesabı, istisna ve beyan hükümleri ayrıca uygulanır. Buna karşılık iç mevzuatta vergi doğuran bir işlem anlaşmayla Türkiye’nin yetkisi dışında kalıyorsa anlaşmanın şartları ve mukimlik belgeleri esas alınır. Türk işyerine bağlı paylarda Anlaşma m.13/3, sıradan bağımsız pay satışı varsayımından ayrı incelenmelidir.

Dar mükellef yabancı kurumun Türkiye’de vergiye tabi kazancı KVK m.26/1 kapsamındaki diğer kazanç ve iratlardan ibaretse, yabancı kurum veya Türkiye’de adına hareket eden kişi kazancın elde edilmesinden itibaren 15 gün içinde özel beyanname verir. Beyan yeri m.27, tarhiyatın muhatabı m.28, ödeme süresi m.29 hükümlerine göre belirlenir. Türkiye’de işyeri veya daimî temsilci üzerinden yürüyen ticari faaliyet, vergilendirme ve yıllık beyan yönünden farklı sonuç doğurur; her pay satışına aynı 15 günlük beyan varsayımı uygulanmaz.

Alman kurum satıcı ile Almanya’da yaşayan gerçek kişi satıcı da aynı mükellef değildir. Gerçek kişinin hisse senedi satışındaki elde tutma süresine ilişkin Gelir Vergisi Kanunu istisnalarını yabancı kuruma doğrudan taşımak doğru olmaz; KVK m.26/2 ayrıca okunmalıdır. Kazancın elde edilme tarihi, bedelin taksitlendirilmesi, kur farkı ve varsa Türkiye’deki işyeri bağı satış tamamlanmadan mali müşavirle birlikte belirlenir. GİB’in KVK m.26–27 uygulamasını açıklayan özelgesi bu ayrımı gösterir; özelgeler kendi başvuru olgularıyla sınırlı değerlendirilir.

Pay satış bedeli Almanya’ya nasıl gönderilir?

Satış bedeli banka kanalıyla Alman satıcının hesabına gönderilir. Pay devir sözleşmesi, genel kurul veya yönetim kurulu kayıtları, şirket sicil belgeleri ve fatura/ödeme belgeleri bankanın kaynak ve işlem amacı incelemesinde istenebilir. Transfer açıklamasında pay satış bedeli, hedef şirket ve sözleşme tarihi açık belirtilmelidir.

Bedelin taksitli ödenmesi hâlinde kur, faiz, temerrüt ve teminat hükümleri sözleşmede yer almalıdır. Türk lirası belirlenen bedelin Euro olarak ödenmesinde hangi kurun kullanılacağı açık yazılmalıdır. Satış bedelinin grup içindeki başka bir Alman şirkete yönlendirilmesi, alacağın temliki veya üçüncü kişiye ödeme için ayrı hukuki dayanak gerektirir.

Devir sonrası hangi kayıtlar güncellenmelidir?

Limited şirkette pay defteri, genel kurul onayı ve ticaret sicili kayıtları; anonim şirkette pay türüne göre pay defteri, MKK bildirimleri veya diğer kayıtlar güncellenir. Yönetim/temsil yapısı pay satışıyla değişiyorsa müdür veya yönetim kurulu atamaları ayrıca tescil edilir. Payı satan Alman şirketin banka, vergi ve muhasebe kayıtlarında satış bedeli ve kazanç doğru gösterilir.

Alıcının yabancı yatırımcı olması hâlinde Sanayi ve Teknoloji Bakanlığının yabancı yatırım bildirim sistemindeki yükümlülükler de mali müşavirle kontrol edilmelidir. Devir yalnız noter imzasıyla bitmiş kabul edilmemeli; kapanış sonrası bütün kayıtlar kontrol listesiyle tamamlanmalıdır.

Pay devir sözleşmesinde hangi riskler düzenlenmelidir?

Satış bedeli ve kapanış koşullarına ek olarak şirketin vergi, SGK, çalışan, dava, ruhsat, kişisel veri, fikri mülkiyet, çevre ve sözleşme borçları için beyan ve garantiler düzenlenir. Alman satıcı geçmiş dönemde yönetimde bulunduysa temsil ve yönetim sorumluluğunun satışla kendiliğinden sona ermediği unutulmamalıdır.

Vergi anlaşması uygulamasının yanlış çıkması hâlinde vergi yükünün hangi tarafa ait olacağı, mukimlik belgesini kimin sağlayacağı ve olası vergi incelemesinde iş birliği yükümlülüğü de sözleşmeye yazılabilir. Kapanış sonrası vergi tazminatı ve genel tazminat sepetleri ayrı tasarlanmalıdır.

Pay satışından önce 12 maddelik kontrol listesi

1. Şirket türü ve pay niteliğini belirleyin.
2. Şirket sözleşmesi/esas sözleşmedeki devir sınırlamalarını okuyun.
3. Ortaklar sözleşmesi ve önalım/drag/tag haklarını kontrol edin.
4. Alman satıcının güncel temsil yetkisini doğrulayın.
5. Pay üzerinde rehin, haciz veya intifa olup olmadığını araştırın.
6. İktisap tarihini belgeleyin.
7. Hedef şirketin taşınmaz ağırlıklı olup olmadığını değerleyin.
8. Almanya mukimlik belgesini hazırlayın.
9. Satış bedeli ve ödeme para birimini yazın.
10. Vergi anlaşması ve Türk iç mevzuat analizini yapın.
11. Noter/sicil/MKK adımlarını şirket türüne göre planlayın.
12. Kapanış sonrası pay ve temsil kayıtlarını güncelleyin.

Türkiye geneli dosya takibi ve Mersin’den koordinasyon

Türk hedef şirket Mersin’de veya Türkiye’nin başka bir ilinde bulunabilir. Pay devir ve sicil işlemleri şirket merkezine göre yürütülür. Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosunun İstanbul ve Mersin’de fiziksel ofisleri bulunmaktadır; üstlenilen yabancı yatırım ve şirket devir dosyaları görev ve yetki kuralları çerçevesinde Türkiye genelinde İstanbul ve Mersin ofislerinden koordine edilir.

Almanca bilgi isteyen şirket yöneticileri Almanca Türkiye hukuku ana sayfasına, genel yabancı müvekkil akışı için Yurt Dışındaki Müvekkiller sayfasına geçebilir. Alıcı taraf için şirket satın alma due diligence rehberi bağlantılı içeriktir.

Sık sorulan sorular

Alman şirket limited şirket payını Türkiye’ye gelmeden satabilir mi?

Usulüne uygun yabancı şirket temsil belgeleri ve vekâlet hazırlanırsa işlemler temsilci aracılığıyla yürütülebilir; limited pay devir sözleşmesindeki noter onaylı imza ve genel kurul/sicil aşamaları ayrıca tamamlanır.

Limited şirket pay devrinde genel kurul onayı her zaman gerekir mi?

TTK m.595 uyarınca kural olarak gerekir; şirket sözleşmesi onay şartını kaldırabilir veya farklı düzenleme getirebilir. Şirket sözleşmesi mutlaka okunmalıdır.

Alman şirket Türk anonim şirket payını satarsa Türkiye’de vergi öder mi?

Tek cevap yoktur. Türkiye–Almanya Anlaşması m.13; hedef şirketin taşınmaz ağırlığı, payın elde tutma süresi ve diğer koşullara göre vergileme yetkisini belirler.

Pay bir yıldan uzun süredir eldeyse Türkiye hiç vergi alamaz mı?

Taşınmaz ağırlıklı şirket hükmü gibi özel hükümler ayrıca uygulanır. Bir yıllık süre yalnız anlaşmanın diğer varlıklara ilişkin m.13/5 hükmündeki ek kaynak ülke yetkisi bakımından önemlidir.

Şirket değerinin yüzde 50’si taşınmazdan geliyorsa ne olur?

Anlaşma m.13/2, değerin yüzde 50’den fazlası Türk taşınmazlarından kaynaklanan payların satış kazancının Türkiye’de vergilenebilmesine izin verir.

Satış bedeli doğrudan Almanya’daki hesaba gönderilebilir mi?

Sözleşme ve banka uyum belgeleri tamamlanarak Alman satıcının hesabına gönderilebilir. Transfer açıklaması ve satış sözleşmesi banka dosyasıyla uyumlu olmalıdır.

Alman şirketin pay satışı için Türk konsolosluğunda vekâlet çıkarması mümkün mü?

Yabancı hukuka göre kurulmuş şirketleri temsilen Türk dış temsilciliklerinde vekâletname düzenlenmediği için Alman noter/tasdik ve apostil/tercüme yolu kullanılır.

Pay satışıyla eski müdürlük sorumluluğu sona erer mi?

Hayır. Pay satışı, kişinin geçmiş yönetim dönemindeki kanuni sorumluluğunu kendiliğinden ortadan kaldırmaz. Müdürlük veya yönetim kurulu üyeliğinin sona ermesi ayrıca tescil edilmelidir.

Resmî dayanaklar

6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu: limited şirket pay devri m.595 ve anonim şirket pay devrine ilişkin hükümler. Türkiye–Almanya Çifte Vergilendirmeyi Önleme Anlaşması: m.13 sermaye değer artış kazançları. MERSİS: ticaret sicili işlemleri. Bu içerik genel bilgilendirmedir; şirket türü, iktisap tarihi, taşınmaz ağırlığı ve satıcının mukimlik durumu somut satış öncesinde birlikte incelenmelidir.