Çalışanların İSG Konusunda Bilgilendirilmesi Zorunlu mu? 6331 m.16 (2026)

İş sağlığı ve güvenliğinde yalnız eğitim vermek yeterli değildir. Kanun, çalışanların işyerindeki somut risklerden ve alınan tedbirlerden haberdar edilmesini ayrıca zorunlu tutar. Eğitim ile bilgilendirme birbirine yakın görünse de hukuken aynı yükümlülük değildir. Eğitim 6331 sayılı Kanun m.17’de; bilgilendirme ise m.16’da bağımsız biçimde düzenlenmiştir. İşveren bu iki yükümlülüğü ayrı ayrı yerine getirmelidir.

Bu yazıyla ilgili genel bir sorunuz mu var? Anonim soru sor

6331 m.16 ne düzenler?

6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu’nun 16. maddesi, işverenin çalışanları bilgilendirme yükümlülüğünü düzenler. İşveren, işyerinde iş sağlığı ve güvenliğinin sağlanması ve sürdürülebilmesi amacıyla çalışanları ve çalışan temsilcilerini işyerinin özelliklerini de dikkate alarak bilgilendirir.

Madde üç temel bilgi grubunu öne çıkarır: işyerinde karşılaşılabilecek sağlık ve güvenlik riskleri ile koruyucu ve önleyici tedbirler; çalışanların yasal hak ve sorumlulukları; ilk yardım, olağan dışı durumlar, afetler, yangınla mücadele ve tahliye işlerinde özel olarak görevlendirilen kişiler. Bu bilgiler genel ifadelerle değil, işyerinin gerçek koşullarına uygun içerikle verilmelidir.

Bir fabrikada makine, kimyasal ve gürültü riskleri; şantiyede yüksekte çalışma, kazı ve kaldırma ekipmanı riskleri; depoda forklift ve yükleme-boşaltma riskleri; ofiste ergonomi ve acil durum düzeni farklıdır. Kanunun “işyerinin özelliklerini dikkate alma” yaklaşımı, internetten indirilen standart metnin imzalatılmasını yeterli hâle getirmez.

Çalışana hangi bilgiler verilmelidir?

İlk bilgi grubu, işyerindeki sağlık ve güvenlik riskleridir. İşveren yalnız “iş kazalarına dikkat edin” biçiminde soyut uyarı yapmakla yetinemez. Çalışanın yaptığı işte hangi tehlikelerle karşılaşabileceği, bu tehlikelerin hangi sonucu doğurabileceği ve riskin nasıl kontrol edildiği açıklanmalıdır.

Koruyucu ve önleyici tedbirler de bilgilendirmenin parçasıdır. Makine koruyucuları, kişisel koruyucu donanım, güvenli çalışma yöntemi, yasak alanlar, bakım-kilitleme prosedürleri, kimyasal etiketleri, çalışma izinleri ve acil çıkış düzeni gibi tedbirlerin çalışana bildirilmesi gerekir. Çalışan hangi tedbirin neden uygulandığını bilmelidir.

İkinci grup, yasal hak ve sorumluluklardır. Çalışanın iş sağlığı ve güvenliği talimatlarına uyma, ekipmanı doğru kullanma, ciddi tehlikeyi bildirme ve işverenle işbirliği yapma yükümlülükleri 6331 m.19 kapsamında önem taşır. Buna karşılık ciddi ve yakın tehlikede çalışmaktan kaçınma hakkı m.13’te; görüş bildirme ve katılım hakları m.18’de düzenlenmiştir. Bilgilendirme yalnız işverene yarayan kuralları değil, çalışanın kanuni haklarını da kapsamalıdır.

Üçüncü grup, acil durumlarda görevlendirilen kişilere ilişkindir. İlk yardım, yangınla mücadele, tahliye ve olağan dışı durumlarda hangi çalışanların destek elemanı olarak görev yaptığı açık biçimde bildirilmelidir. Acil durumda çalışanların kimi arayacağını bilmemesi, hazırlanan planın fiilen işlemesini engeller.

Ciddi ve yakın tehlikede derhal bilgilendirme

6331 m.16/2, ciddi ve yakın tehlike bakımından daha güçlü bir yükümlülük getirir. İşveren, m.12’de belirtilen ciddi ve yakın tehlikeye maruz kalan veya kalma riski bulunan bütün çalışanları; tehlikeler ile bunlardan doğan risklere karşı alınmış ve alınacak tedbirler hakkında derhal bilgilendirir.

Buradaki “derhal” ifadesi önemlidir. Tehlikenin sonraki aylık toplantıda anlatılması veya yeni eğitim dönemine bırakılması kanunun amacına aykırıdır. Elektrik kaçağı, patlama riski, gaz sızıntısı, yapısal çökme tehlikesi, kontrolsüz kimyasal maruziyet veya benzeri ciddi risklerde bilgi, risk altındaki kişilere gecikmeden ulaştırılmalıdır.

Bilgilendirme, acil tahliye ve uzaklaşma tedbirlerinin yerine geçmez. Ciddi ve yakın tehlike mevcutsa 6331 m.12 kapsamındaki tahliye ve güvenli yere yönlendirme yükümlülükleri ayrıca uygulanır. Çalışana tehlikeyi söyleyip aynı koşulda çalışmasını istemek kanuna uygun bir çözüm değildir.

Başka işyerinden gelen çalışanlar nasıl bilgilendirilir?

6331 m.16/2-b uyarınca işveren, başka işyerlerinden çalışmak üzere kendi işyerine gelen çalışanların gerekli bilgileri almasını sağlamak amacıyla bu çalışanların işverenlerine gerekli bilgileri verir. Bu hüküm özellikle alt işveren, bakım ekibi, servis sağlayıcı, geçici teknik personel ve benzeri dış ekiplerin bulunduğu işyerlerinde önem taşır.

Bir tesise dışarıdan gelen bakım personeli, yalnız kendi işvereninin genel güvenlik talimatıyla çalışamaz. Girdiği işyerindeki özel kimyasal riskleri, yasak bölgeleri, enerji izolasyon prosedürünü, acil çıkış yollarını ve diğer yerel riskleri bilmelidir. Asıl çalışma alanını yöneten işveren, bu bilgilerin diğer işverene ulaştırılmasını sağlamalıdır.

Bu yükümlülük ortak çalışma alanındaki koordinasyonun belgesel temelidir. Bilgilendirme formu, saha giriş eğitimi, iş izin sistemi, risk paylaşım tutanağı veya elektronik kayıt kullanılabilir. Aynı çalışma alanında birden fazla işveren varsa 6331 m.23 İSG koordinasyonu hükümleri de ayrıca uygulanır. Belgenin varlığı kadar içeriğin doğru ve güncel olması gerekir.

Çalışan temsilcisi ve destek elemanları hangi belgelere ulaşabilir?

Kanun, çalışan temsilcileri ile destek elemanlarının bazı İSG bilgi ve belgelerine erişimini ayrıca güvence altına alır. Risk değerlendirmesi, iş sağlığı ve güvenliğiyle ilgili koruyucu ve önleyici tedbirler, ölçüm, analiz, teknik kontrol, kayıtlar, raporlar ve teftişten elde edilen bilgiler bu kapsamda önem taşır.

Bu erişim, çalışanların iş sağlığı ve güvenliğine katılımının gerçek olmasını sağlar. Çalışan temsilcisinden risk hakkında görüş bildirmesi beklenirken, risk değerlendirmesinin veya ölçüm sonuçlarının kendisinden saklanması m.16’nın amacıyla bağdaşmaz.

İşveren, erişim hakkını kişisel verilerin korunması ve ticari sır gibi farklı hukuki yükümlülüklerle dengeli yürütmelidir. Ancak bu gerekçeler, kanunun açıkça erişim öngördüğü İSG verilerinin bütünüyle kapatılması için kullanılamaz.

Bilgilendirme ile İSG eğitimi aynı şey midir?

Hayır. Bilgilendirme m.16’da, eğitim m.17’de düzenlenir. Bilgilendirme; risk, tedbir, hak, sorumluluk ve acil görevler hakkında gerekli bilginin çalışana aktarılmasıdır. Eğitim ise çalışanın güvenli davranış ve çalışma bilgisi kazanmasını sağlayan daha sistematik süreçtir.

Örneğin yeni bir kimyasalın depoya alındığının, tehlikelerinin ve kullanılacak kişisel koruyucu donanımın çalışanlara bildirilmesi m.16 kapsamındaki bilgilendirmedir. Kimyasalla güvenli çalışma, dökülme müdahalesi ve ekipman kullanımının programlı biçimde öğretilmesi ise m.17 ve ilgili yönetmelik kapsamında eğitim boyutu taşır.

İşverenin yıllık veya periyodik eğitimi yaptırmış olması, sonradan ortaya çıkan yeni tehlike konusunda ayrıca bilgilendirme yapma yükümlülüğünü kaldırmaz. Risk değiştiğinde bilgi de güncellenmelidir.

Bilgilendirmenin ispatı nasıl sağlanır?

6331 sayılı Kanun bilgi vermeyi zorunlu tuttuğu için, uyuşmazlık veya denetim hâlinde bu yükümlülüğün gerçekten yerine getirildiğinin gösterilebilmesi önemlidir. Yazılı bilgilendirme formu, imza listesi, elektronik okundu kaydı, toplantı tutanağı, saha oryantasyon kaydı, talimat teslim belgesi ve görsel uyarı sistemleri birlikte kullanılabilir.

Sadece çalışanın imzası, bilgilendirmenin içeriğinin yeterli olduğunu otomatik olarak göstermez. Belgede hangi risklerin, hangi tedbirlerin ve hangi tarihte bildirildiği anlaşılmalıdır. Özellikle çalışanların yabancı dil kullandığı işyerlerinde bilginin anlaşılabilir biçimde aktarılması gerekir. Anlamadığı dilde belge imzalatılması güvenli çalışma amacını gerçekleştirmez.

Bilgilendirme kayıtları risk değerlendirmesi ve iş süreçleriyle tutarlı olmalıdır. Risk değerlendirmesinde “yüksekte düşme riski” bulunan işyerinde çalışan bilgilendirmesinde bu riskin hiç yer almaması, belgeler arasında uyumsuzluk oluşturur.

Çalışan bilgilendirilmezse hukuki sonuç nedir?

6331 sayılı Kanun m.26, m.16’daki bilgilendirme yükümlülüğüne aykırılık için idari para cezası öngörür. Yıllık ceza tutarları yeniden değerleme ve işyerinin niteliğine göre güncellendiğinden, somut olayda Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının 2026 yılı resmi ceza tablosu esas alınmalıdır.

Bilgilendirme eksikliği iş kazası meydana geldiğinde kusur değerlendirmesinde de önem taşır. Çalışana bilmediği bir risk nedeniyle görev verilmiş, güvenli çalışma yöntemi açıklanmamış veya ciddi tehlike bildirilmemişse bu durum işverenin gözetme ve önleme yükümlülüğü bakımından incelenir.

İdari para cezası ile tazminat ve ceza sorumluluğu birbirinden ayrıdır. Bir idari yaptırım uygulanması özel hukuk veya ceza hukuku sonuçlarını ortadan kaldırmaz. Her sorumluluk kendi şartları çerçevesinde değerlendirilir.

Bilgilendirme ne zaman yenilenmelidir?

Kanun m.16’da tek seferlik bir imza usulü kurmaz. İşyerinin riskleri değiştiğinde bilgi de güncellenmelidir. Yeni makine kurulması, üretim yönteminin değişmesi, farklı kimyasal kullanılması, işyerinin taşınması, acil durum planının değişmesi veya ciddi bir ramak kala olayı yeni bilgilendirme ihtiyacı doğurur.

Yeni işe giren çalışan bakımından işyeri riskleri başlangıçta açıklanmalıdır. Görev değişikliği yapan çalışan, önceki işindeki bilgilerin yeni riskler için yeterli olduğu varsayımıyla çalıştırılmamalıdır. İşveren somut işe özgü bilgiyi sağlamalıdır.

Türkiye geneli ve Mersin uygulaması

6331 m.16 Türkiye genelinde uygulanır. Mersin’de liman, lojistik, sanayi, inşaat, tarım ürünleri işleme, enerji ve depolama işlerinde saha riskleri farklılaştığı için bilgilendirmenin işyeri özelinde hazırlanması önemlidir. Özellikle aynı sahada birden fazla işverenin çalıştığı liman ve büyük şantiyelerde dış çalışanlara bilgi aktarımı ayrıca kayıt altına alınmalıdır.

Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu’nun İstanbul ve Mersin’de fiziksel ofisleri bulunmaktadır. Türkiye genelindeki iş sağlığı ve güvenliği dosyaları görev, yetki ve vekâlet kuralları çerçevesinde İstanbul ve Mersin ofislerinden koordine edilir.

İlgili rehberler ve resmî kaynaklar

• İSG eğitimi ne zaman ve kaç saat verilir? – 6331 m.17
• Çalışmaktan kaçınma hakkı – 6331 m.13
• İşverenin İSG yükümlülükleri – 6331 m.4
• 6331 sayılı Kanun – resmî metin
• ÇSGB 2026 İSG idari para cezaları

İSG bilgilendirmesi işyerinde nasıl planlanmalı ve güncellenmelidir?

6331 m.16’daki bilgilendirme yükümlülüğü işe girişte bir form imzalatılmasıyla sona ermez. İşveren önce risk değerlendirmesindeki tehlikeleri görev ve çalışma alanına göre gruplandırmalı, ardından hangi çalışan grubunun hangi bilgiye ihtiyaç duyduğunu belirlemelidir. Forklift güzergâhında çalışan personel ile yalnız ofiste çalışan personelin bilmesi gereken saha riskleri aynı değildir. Kimyasal kullanılan bölümde madde tehlikeleri, maruziyet yolları, depolama kuralları, kişisel koruyucu donanım ve dökülme hâlindeki acil işlem açık biçimde anlatılmalıdır.

Bilgilendirme; yeni makine kurulması, iş yönteminin değişmesi, yeni kimyasal kullanılması, çalışma alanının taşınması, acil durum planının yenilenmesi veya ramak kala olayının yeni bir risk ortaya koyması hâlinde güncellenmelidir. Çalışanın başka göreve geçirilmesi de eski bilginin otomatik olarak yeterli olduğu anlamına gelmez. Yeni görevdeki tehlikeler işe başlamadan önce açıklanmalı ve gerekiyorsa m.17 kapsamındaki eğitim ayrıca verilmelidir.

İşveren, m.16 kapsamındaki içeriği anlaşılır dille vermelidir. Yabancı çalışan bulunan işyerinde çalışanın anlamadığı dilde standart form imzalatılması bilgilendirmenin amacını gerçekleştirmez. Tercüme, görsel talimat, uygulamalı açıklama veya çalışanın anlayabildiği başka yöntem kullanılmalı; hangi dil ve yöntemle bilgi verildiği kayda geçirilmelidir.

Ciddi ve yakın tehlikede “derhal bilgilendirme” nasıl uygulanır?

6331 m.16/2’deki derhal bilgilendirme, periyodik toplantıyı beklemeden risk altındaki çalışanlara tehlikenin niteliğinin ve alınmış ya da alınacak tedbirlerin ulaştırılmasını gerektirir. Gaz kaçağı, elektrik tehlikesi, yapı çökmesi riski, yangın veya kontrolsüz kimyasal maruziyet gibi durumda işveren yalnız mesaj göndermekle yetinemez; m.12 kapsamındaki tahliye ve güvenli yere yönlendirme tedbirlerini de uygular. Çalışanların hangi bölgeye girmemesi gerektiği, hangi ekipmanı kullanmaması gerektiği ve kimin talimatına göre hareket edeceği açık olmalıdır.

Acil bilgilendirmenin zamanı ve yöntemi sonradan ispatlanabilir olmalıdır. Acil anons kaydı, toplu mesaj, vardiya amiri tutanağı, saha giriş kapatma kaydı veya elektronik sistem kayıtları kullanılabilir. Ancak kayıt oluşturmak, fiilen risk altında bulunan kişiye bilgi ulaşmadıysa yükümlülüğü yerine getirmez. Bu nedenle işveren hem iletişimin yapıldığını hem riskli faaliyetin kontrol altına alındığını göstermelidir.

Bilgilendirmenin içeriği denetim veya kaza sonrasında nasıl ispatlanır?

Bilgilendirme formunda genel “İSG kuralları anlatıldı” ifadesi yerine somut risk ve tedbirler yer almalıdır. Formun tarihi, çalışanın görevi, anlatılan riskler, kullanılan talimat veya dokümanın sürümü ve bilgiyi veren kişi kayda alınmalıdır. Elektronik sistem kullanılıyorsa belgenin hangi sürümünün hangi tarihte çalışana açıldığı ve çalışanın erişiminin gerçekleştiği görülebilmelidir.

Risk değerlendirmesi ile bilgilendirme kaydı arasında uyum aranır. Risk değerlendirmesinde yüksekte çalışma, gürültü veya kimyasal maruziyet bulunmasına rağmen çalışan bilgilendirmesinde bu başlıkların hiç yer almaması belgesel kopukluk oluşturur. Aynı şekilde çalışan temsilcisinin m.16 kapsamında erişmesi gereken rapor, ölçüm veya önleyici tedbir bilgileri saklanmamalıdır. Kişisel veri ve ticari sır koruması, kanunun açık İSG erişim hakkını tamamen ortadan kaldırmaz.

İş kazası sonrasında bilgilendirme eksikliği idari para cezasından ayrı olarak kusur incelemesinde önem taşır. Çalışanın bilmediği bir riskte görevlendirilmesi, güvenli çalışma yönteminin açıklanmaması veya ciddi tehlikenin bildirilmemesi işverenin m.4 kapsamındaki gözetme ve önleme yükümlülüğüyle birlikte değerlendirilir.

Bilgilendirme kayıtları ne kadar süre güncel tutulmalıdır?

Mevzuat tek bir genel “bilgilendirme formu yenileme süresi” koymaz; esas olan bilginin güncel riski yansıtmasıdır. Görev, ekipman, kimyasal, çalışma yöntemi veya acil durum düzeni değiştiğinde ilgili kayıt da yeni tarih ve içerikle güncellenmelidir. Eski kayıt silinmemeli; önceki bilgi ile yeni düzen arasındaki değişiklik izlenebilir bırakılmalıdır. Bu yöntem, denetimde çalışanın hangi tarihte hangi risk hakkında bilgilendirildiğini ve sonradan ortaya çıkan değişikliğe ne zaman cevap verildiğini açık biçimde gösterir.

Sıkça Sorulan Sorular

İSG eğitimi verilmişse ayrıca bilgilendirme gerekir mi?

Evet. Eğitim m.17, bilgilendirme m.16 kapsamında ayrı yükümlülüklerdir.

Çalışana hangi riskler anlatılmalıdır?

Çalışanın işyerinde karşılaşabileceği sağlık ve güvenlik riskleri ile bunlara karşı alınan koruyucu ve önleyici tedbirler açıklanmalıdır.

Ciddi tehlike ortaya çıkarsa ne zaman bilgi verilmelidir?

Ciddi ve yakın tehlikeye maruz kalan veya kalma riski olan çalışanlar tehlike ve tedbirler hakkında derhal bilgilendirilmelidir.

Alt işveren çalışanlarının bilgilendirilmesi kimin görevidir?

İşyeri sahibi işveren, başka işyerinden gelen çalışanların gerekli bilgiyi almasını sağlamak üzere onların işverenine gerekli bilgileri vermek zorundadır. Alt işverenin kendi çalışanlarına karşı yükümlülükleri ayrıca devam eder.

Çalışan temsilcisi risk değerlendirmesini görebilir mi?

Kanun, çalışan temsilcileri ve destek elemanlarının risk değerlendirmesi ve ilgili koruyucu-önleyici bilgi ve kayıtlara erişimini öngörür.

Sadece imza attırmak yeterli midir?

Hayır. İmza ispat araçlarından biridir; bilginin işyerine özgü, güncel ve anlaşılabilir olması gerekir.

Bilgilendirme yapılmazsa ceza var mı?

Evet. 6331 m.26 kapsamında idari para cezası uygulanır. Güncel tutar işlem yılındaki resmi tabloya göre belirlenir.

Yabancı çalışana Türkçe form imzalatmak yeterli mi?

Bilginin amacına ulaşması için çalışan tarafından anlaşılabilir olması gerekir. Dil engeli bulunan işyerinde uygun çeviri veya açıklama yöntemi kullanılmalıdır.

Av. Halil Bakırcı tarafından hazırlanmış, Av. Emirhan Keskin tarafından incelenmiştir.

Yazar Bilgisi

Avukat Halil BAKIRCI, Mersin Barosu 3472 sicil numarasına kayıtlıdır. Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu bünyesinde ceza, aile, iş, gayrimenkul ve ticaret hukuku alanlarında hukuki danışmanlık ve dava takibi sunmaktadır.

İnceleyen: Av. Emirhan Keskin · Mersin Barosu Sicil No: 5507

Av. Halil Bakırcı profilini inceleyin →