Uluslararası Hava Kargoda Kayıp ve Hasar Tazminatı: 26 SDR/kg | Montreal m.18 ve 22 (2026)

Montreal Sözleşmesi Hangi Hava Kargolarına Uygulanır?

Montreal Sözleşmesi, taraf devletler arasındaki uluslararası hava taşımalarında yolcu ve bagaj yanında kargoyu da açıkça kapsar. Bir taşımanın uluslararası niteliği; gönderenin veya alıcının vatandaşlığından değil, taşıma sözleşmesinde kararlaştırılan kalkış ve varış noktalarından doğar. Kalkış ve varış farklı taraf devletlerde ise veya aynı devlet içinde olmakla birlikte başka bir devlet ülkesinde kararlaştırılmış durak varsa Sözleşmenin uluslararası taşıma tanımı gündeme gelir.

Kargo uyuşmazlıklarında ilk yapılacak iş hava taşıma senedi, cargo receipt, airway bill, rezervasyon kaydı ve taşıma sözleşmesinden güzergâhı çıkarmaktır. Kargonun İstanbul’dan Frankfurt’a, Paris’ten Mersin teslimli bir hava-kara kombinasyonuyla veya New York’tan İstanbul’a taşınması gibi olaylarda hangi etapta zararın doğduğunun belirlenmesi, uygulanacak sorumluluk rejimini doğrudan etkiler. Hava taşımasının Montreal kapsamına girmesi, taşıyıcının sorumluluk sınırlarını, ihbar sürelerini ve dava süresini sözleşmesel genel şartlardan önce kontrol etmeyi gerektirir.

Montreal sistemi özellikle yüksek değerli elektronik, makine parçası, numune, tekstil, ilaç, bozulabilir ürün ve ticari evrak taşımalarında önemlidir. Malın ticari değeri ile kilogram esaslı sorumluluk sınırı arasında büyük fark bulunabilir. Bu nedenle gönderi yapılırken yalnız navlun bedeline değil, özel değer beyanı ve kargo sigortası seçeneklerine de bakılması gerekir.

Montreal Sözleşmesi Madde 18’de Taşıyıcının Sorumluluğu

Montreal m.18/1, kargonun yok olması, kaybı veya hasarı hâlinde zarara sebep olan olayın hava taşıması sırasında meydana gelmiş olması şartıyla taşıyıcının sorumluluğunu düzenler. Kargo hiç teslim edilmemişse kayıp; fiziken teslim edilmiş fakat kırılmış, ıslanmış, ezilmiş, sıcaklık zinciri bozulmuş veya miktarı eksilmişse hasar veya kısmi kayıp söz konusu olur.

Taşıyıcının sorumluluğu sınırsız değildir ve m.18/2 bazı özel kurtuluş nedenlerini düzenler. Kargonun kendi niteliği veya ayıbı, taşıyıcı ve adamları dışındaki bir kişi tarafından yapılan hatalı ambalajlama, savaş veya silahlı çatışma, kargonun giriş-çıkış veya transitine ilişkin kamu otoritesi işlemleri bu bentler kapsamında değerlendirilir. Taşıyıcı bu nedenlerden birinin zarara sebep olduğunu ispatladığı ölçüde sorumluluktan kurtulur.

Özellikle ambalaj uyuşmazlıklarında “ambalaj yetersizdi” şeklindeki soyut savunma yeterli değildir. Ambalajın kim tarafından yapıldığı, taşıyıcının teslim alırken görünür bir uygunsuzluk kaydı oluşturup oluşturmadığı, malın niteliği, taşıma koşulları ve hasar tipi birlikte incelenir. Soğuk zincir kargosunda sıcaklık kayıt cihazları; kırılabilir üründe ambalaj standardı ve teslim fotoğrafları; elektronik üründe nem, darbe ve paketleme kayıtları belirleyici delillerdir.

“Hava Taşıması Sırasında” Kavramı Nasıl Belirlenir?

Montreal m.18/3’e göre hava taşıması dönemi, kargonun taşıyıcının sorumluluğu altında bulunduğu dönemi ifade eder. Bu dönem yalnız uçağın havada bulunduğu zamanla sınırlı değildir. Kargonun havalimanındaki kabul deposunda, taşıyıcının denetimindeki geçici depoda, yükleme veya boşaltma sürecinde bulunması da somut koşullara göre hava taşımasının sorumluluk alanı içinde kalabilir.

Bu ayrım tazminat dosyasının merkezidir. Gönderenin kendi deposunda yükleme öncesi oluşan hasar ile taşıyıcının kabulünden sonra oluşan hasar aynı şekilde değerlendirilemez. Aynı biçimde alıcıya teslimden sonra depolama veya iç nakliye sırasında meydana gelen zararın Montreal taşıyıcısına yüklenebilmesi için olayın taşıyıcının sorumluluğundaki evrede gerçekleştiği gösterilmelidir.

Bu nedenle teslim-tesellüm zinciri kesintisiz belgelenmelidir. Gönderinin taşıyıcıya kabul saati, tartım kaydı, paket sayısı, ULD veya palet bilgisi, aktarma havalimanı, varış deposuna giriş saati, gümrük bekleme süresi ve nihai teslim anı bir zaman çizelgesine dönüştürülmelidir. Hasarın ilk nerede kayda alındığı da bu çizelgeye işlenir.

Havalimanı Dışındaki Kara Taşıması Montreal Kapsamında mı?

Montreal m.18/4 temel olarak havalimanı dışında yapılan kara, deniz veya iç su taşımasını “hava taşıması” kavramının dışında bırakır. Ancak bu kuralın önemli bir karinesi vardır: Kara, deniz veya iç su taşıması hava taşıma sözleşmesinin ifası kapsamında yükleme, teslim veya aktarma amacıyla yapılmışsa, aksi ispat edilinceye kadar zararın hava taşıması sırasında meydana geldiği kabul edilir.

Kapıdan kapıya taşımada bu madde özellikle önemlidir. Örneğin kargo havayolu sözleşmesi kapsamında göndericinin deposundan havalimanına kamyonla getirilmiş veya varış havalimanından alıcının adresine kara yoluyla götürülmüş olabilir. Hangi taşıyıcının hangi etap için sorumluluk üstlendiği; tek bir taşıma belgesi mi yoksa ayrı hava ve kara sözleşmeleri mi bulunduğu; fiilî zararın hangi etapta ortaya çıktığı incelenir.

Taşıyıcının gönderenin rızası olmadan kararlaştırılmış hava taşımacılığının yerine başka bir taşıma türünü kullanması hâlinde de Sözleşmenin özel düzenlemesi dikkate alınır. Bu nedenle yalnız “hasar kamyonda olmuş olabilir” ihtimali üzerinden Montreal rejimi dışlanamaz; sözleşmesel güzergâh ve taşıyıcının organizasyonu somut biçimde ortaya konulmalıdır.

26 SDR/kg Güncel Sorumluluk Sınırı

Montreal m.22/3 kargo bakımından kilogram esaslı sorumluluk sınırı getirir. ICAO’nun Sözleşme m.24 uyarınca yaptığı dördüncü periyodik inceleme sonucunda kargo limiti 28 Aralık 2024 tarihinden itibaren 26 SDR/kg olarak uygulanmaktadır. Önceki 22 SDR/kg limiti güncel dosyalarda otomatik kullanılmamalıdır.

SDR, Uluslararası Para Fonu tarafından kullanılan Özel Çekme Hakkı hesap birimidir. Bu nedenle “26 SDR” doğrudan 26 dolar veya 26 euro değildir. Tazminatın ulusal para birimine çevrilmesinde Montreal Sözleşmesi m.23 ve uygulanacak mahkeme hukukunun yöntemleri dikkate alınır. Dava dilekçesinde sabit ve kaynağı belirsiz bir döviz kuru kullanmak yerine SDR esaslı talebin hukuki temeli açıkça gösterilmelidir.

26 SDR/kg bir “otomatik ödeme tarifesi” değildir. Önce taşıyıcının Montreal kapsamında sorumlu olduğu zarar ve gerçek ekonomik kayıp ispatlanır; ardından m.22/3 limiti sorumluluğun üst sınırı olarak uygulanır. Gerçek zarar limitin altındaysa gerçek zarar; limitin üzerindeyse kural olarak limit belirleyicidir. Özel değer beyanı yapılmış olması bu hesabı değiştirebilir.

Tazminat Hesabında Hangi Ağırlık Esas Alınır?

Montreal m.22/4, kargonun yalnız bir kısmının veya paketlerden bazılarının kaybolması, hasarlanması ya da gecikmesi hâlinde ağırlık hesabını ayrıca düzenler. Esas olan kayıp, hasar veya gecikmeden etkilenen paket veya paketlerin toplam ağırlığıdır. Ancak bir parçadaki zarar aynı hava taşıma belgesi veya aynı kargo kaydı kapsamındaki diğer paketlerin değerini de etkiliyorsa, limit hesabında bu diğer paketlerin ağırlığı da dikkate alınabilir.

Örneğin bir makine hattının yalnız kontrol ünitesi kaybolmuşsa, kontrol ünitesi olmadan diğer paketlerdeki ekipmanın ekonomik olarak kullanılamaması iddiası doğabilir. Bu durumda yalnız kayıp paketin kilogramı üzerinden mekanik hesap yapılmadan önce m.22/4’teki “diğer paketlerin değerinin etkilenmesi” ölçütü incelenir. Aynı husus takım hâlinde satılan parçalar, eşleşmiş ürünler veya üretim setleri bakımından da önem taşır.

Air waybill üzerindeki brüt ağırlık, tartım belgesi ve paket listesi bu nedenle temel delillerdir. Gönderinin gerçek ağırlığı ile belgedeki ağırlık arasında uyuşmazlık varsa taşıyıcı kabul kayıtları ve gümrük belgeleri karşılaştırılmalıdır.

Özel Değer Beyanı Ne Sağlar?

Montreal m.22/3, gönderenin kargoyu taşıyıcıya teslim ederken varış yerinde teslim menfaatine ilişkin özel bir beyan yapmasına ve gerekiyorsa ek bir bedel ödemesine imkân tanır. Bu usul kullanılmışsa taşıyıcı, beyan edilen tutarın gönderenin varış yerindeki gerçek menfaatinden fazla olduğunu ispatlamadıkça beyan edilen tutara kadar sorumlu tutulabilir.

Yüksek değerli ve düşük ağırlıklı mallarda bu mekanizma ticari açıdan kritiktir. On kilogramlık bir elektronik modülün piyasa değeri kilogram limitinin çok üzerinde olabilir. Sırf ürünün fatura değeri yüksek diye Montreal limiti kendiliğinden ortadan kalkmaz. Taşıma sözleşmesi kurulurken özel değer beyanı veya ek kargo sigortası düşünülmemişse sonradan yalnız faturaya dayanarak sözleşmesel limiti aşmak mümkün değildir.

Özel değer beyanının air waybill, kargo kabul belgesi veya taşıyıcının elektronik kayıtlarında açıkça görünmesi gerekir. Sonradan düzenlenen tek taraflı bir liste özel değer beyanının yerine geçmez. Ek ücret ödenmişse ödeme kaydı da dosyaya eklenmelidir.

Kargo Hasarında 14 Gün, Gecikmede 21 Gün

Montreal m.31/2 uyarınca kargonun hasarlı teslim edilmesi hâlinde taşıyıcıya şikâyet, hasarın fark edilmesinden sonra derhâl ve en geç teslim tarihinden itibaren 14 gün içinde yazılı olarak yapılmalıdır. Bagaj için öngörülen yedi günlük süre ile kargo için öngörülen on dört günlük süre karıştırılmamalıdır. Ticari kargo dosyasında doğru süre kargo bakımından 14 gündür.

Gecikme hâlinde şikâyet, kargonun alıcının tasarrufuna bırakıldığı tarihten itibaren 21 gün içinde yapılmalıdır. Sözleşme m.31/3 şikâyetin taşıma belgesine yazılması veya bu süre içinde başka bir yazılı iletişimle gönderilmesi gerektiğini düzenler. E-posta, taşıyıcının kayıt oluşturan elektronik talep sistemi veya teslimi ispatlanabilir başka yazılı kanal bu nedenle önemlidir.

M.31/4’ün sonucu ağırdır: Süresinde şikâyet yapılmazsa taşıyıcının hilesi dışında taşıyıcıya karşı dava açılamaz. Bu nedenle eksper raporunu, sigorta değerlendirmesini veya taşıyıcının kendi araştırmasını beklemek için 14 veya 21 günlük sürenin geçirilmesi doğru değildir. İlk ihbar süresinde yapılır; zarar miktarı sonradan belgelerle tamamlanabilir.

Uluslararası Hava Kargo Dosyasında Hangi Deliller Toplanmalı?

• Air waybill, cargo receipt ve taşıma rezervasyon kayıtları.
• Ticari fatura, proforma, packing list ve ürün seri numaraları.
• Gönderi kabul, tartım ve paket sayısı kayıtları.
• Çıkış ve varış havalimanındaki depo kayıtları.
• Kargonun teslim anındaki fotoğraf ve video kayıtları.
• Hasar tespit tutanağı, bağımsız ekspertiz ve servis raporu.
• Soğuk zincirde sıcaklık logger kayıtları ve kalibrasyon belgeleri.
• Gecikmede üretim durması veya ek gider iddiasını destekleyen muhasebe kayıtları.
• Taşıyıcıya 14 veya 21 gün içinde gönderilmiş yazılı şikâyet ve teslim teyidi.
• Varsa özel değer beyanı ve ek ücret ödeme kaydı.
• Kargo sigortası poliçesi ve sigortacı yazışmaları.

Taşıyıcıya yapılan ihbarın yalnız “ürünler hasarlı” şeklinde genel bırakılması yerine, paket numarası, hasar türü, teslim tarihi, fotoğraf referansı ve ilk zarar hesabı yazılmalıdır. Bu yöntem hem Montreal m.31 uyumunu hem de sonradan yapılacak bilirkişi incelemesini kolaylaştırır.

Kargo Gecikmesinde Taşıyıcının Sorumluluğu

Kargo zamanında teslim edilmemişse Montreal m.19 uygulanır. Taşıyıcı, gecikmeden doğan zarardan sorumludur; ancak kendisinin ve çalışan veya acentelerinin zararı önlemek için makul olarak gerekli bütün tedbirleri aldığını veya bu tedbirleri almasının imkânsız olduğunu ispatlarsa sorumluluktan kurtulabilir. Bu, her gecikmede otomatik tazminat anlamına gelmez; gecikmeyle zarar arasında illiyet bağı ve zararın miktarı gösterilmelidir.

Ticari kargoda gecikme zararları; acil ikame ürün tedariki, ek nakliye gideri, üretim hattı için zorunlu geçici çözüm veya somut sipariş kaybı gibi kalemlerden oluşabilir. Ancak uzak ve belirsiz zarar iddiaları yerine belgelendirilebilir, taşıma gecikmesinin doğrudan sonucu olan kalemler dosyaya konulmalıdır. Ayrıca kargo bakımından Montreal m.22/3’teki 26 SDR/kg sınırı, gecikme zararının üst sınırında da önem taşır.

Gecikmenin hangi anda başladığı, sözleşmede kesin teslim tarihi bulunup bulunmadığı ve kargonun alıcının tasarrufuna hangi tarihte bırakıldığı netleştirilmelidir. Yirmi bir günlük şikâyet süresinin başlangıcı açısından teslim kaydı özellikle saklanmalıdır.

Montreal Sözleşmesinde İki Yıllık Dava Süresi

Montreal m.35’e göre tazminat hakkı, davanın iki yıl içinde açılmaması hâlinde düşer. Süre, uçağın varış yerine ulaştığı tarihten, ulaşması gereken tarihten veya taşımanın durduğu tarihten itibaren hesaplanır. Bu süre yalnız zamanaşımı gibi düşünülmemeli; Sözleşme tazminat hakkının düşeceğini açıkça düzenler.

Taşıyıcıyla uzun süren e-posta görüşmeleri, sigorta dosyası, arabuluculuk niteliğinde olmayan ticari müzakereler veya kurum içi inceleme iki yıllık süreyi kendiliğinden sınırsız biçimde uzatmaz. Dosya takviminde 14/21 günlük şikâyet süreleri ile iki yıllık dava süresi ayrı ayrı izlenmelidir.

İki yıllık sürenin hesaplanma yöntemi davanın görüldüğü mahkemenin hukukuna bırakılmıştır; ancak başlangıç olayları Montreal m.35’te belirlenmiştir. Bu nedenle uluslararası kargo dosyasında “genel alacak zamanaşımı” üzerinden daha uzun bir süre varsaymak ciddi risk doğurur.

Türkiye’de Havayolu Taşıyıcısına Karşı Nerede Dava Açılır?

Montreal m.33 kargo dahil Sözleşme kapsamındaki tazminat davaları için özel milletlerarası yetki bağlantıları belirler. Dava, taraf devletlerden birinde taşıyıcının yerleşim yeri, esas işyeri, taşıma sözleşmesinin yapıldığı işyerinin bulunduğu yer veya varış yeri mahkemesinde açılabilir. Somut dosyada bu bağlantılardan Türkiye’de bulunan varsa Türk mahkemelerinin milletlerarası yetkisi gündeme gelir.

Yetki incelemesinden sonra Türk hukukuna göre görevli ve yer bakımından yetkili mahkeme ayrıca belirlenir. Tarafların tacir olup olmaması, taşımanın ticari işletmeyle ilgisi ve uyuşmazlığın tüketici işlemi niteliği taşıyıp taşımaması görev bakımından önemlidir. Ticari hava kargo dosyalarının büyük bölümünde ticari dava niteliği ayrıca değerlendirilir.

Yurt dışındaki gönderen veya alıcı, Türkiye’de dava açma koşulları oluşmuşsa Türkiye’ye gelmeden avukat aracılığıyla takip yapabilir. Yabancı ülkede düzenlenen vekâletnamenin Türkiye’de kullanılması için ilgili ülkenin konsolosluk veya apostil rejimi kontrol edilir. Yabancı resmî belgenin Türkiye’de kullanılması ve yurt dışından Türkiye’de dava açma rehberleri bu aşamada bağlantılıdır.

Tazminat Hesabı İçin Uygulanacak Adımlar

1. Taşımanın Montreal kapsamındaki uluslararası hava taşıması olup olmadığı belirlenir.
2. Zararın kargonun taşıyıcının sorumluluğunda bulunduğu dönemde meydana gelip gelmediği tespit edilir.
3. Tam kayıp, kısmi kayıp, fiziksel hasar veya gecikme ayrımı yapılır.
4. Gerçek ekonomik zarar fatura, ekspertiz ve muhasebe kayıtlarıyla hesaplanır.
5. Etkilenen paketlerin brüt ağırlığı belirlenir ve m.22/4 kontrol edilir.
6. 26 SDR/kg güncel limit uygulanır.
7. Özel değer beyanı varsa beyan ve ek ödeme belgeleri incelenir.
8. 14 veya 21 günlük yazılı ihbarın süresinde yapıldığı ispatlanır.
9. İki yıllık dava süresinin son günü takvime bağlanır.
10. Montreal m.33’e göre milletlerarası yetkili mahkeme seçilir.

Bu sıralama, zarar faturasını doğrudan taşıyıcıya yüklemek gibi hatalı bir yaklaşımdan kaçınmayı sağlar. Montreal sistemi önce sorumluluğu, sonra gerçek zararı, ardından özel sorumluluk limitini birlikte uygular.

Türkiye Geneli ve Mersin’den Dosya Takibi

Uluslararası hava kargo uyuşmazlıkları Türkiye’nin herhangi bir ilindeki ihracatçı, ithalatçı, üretici, lojistik şirketi veya yabancı şirketi ilgilendirebilir. Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu’nun fiziksel ofisi Mersin’dedir; Türkiye geneli ve yurt dışı bağlantılı dosyalar Mersin’den vekâletle takip edilir. Mersin’in liman, serbest bölge, sanayi ve yaş meyve-sebze ihracatı bağlantısı nedeniyle hava-kara-deniz kombine taşımalarında hangi uluslararası sözleşmenin hangi etapta uygulanacağı ayrıca önem taşır.

Karayolu etabının bağımsız bir CMR taşıması oluşturması hâlinde Montreal ile CMR rejimleri birbirine karıştırılmamalıdır. Konuya ilişkin CMR taşıyıcının sorumluluğu ve CMR zamanaşımı rehberleri ayrıca incelenebilir.

Resmî Kaynaklar

• SHGM – Uluslararası Sivil Havacılık Sözleşmeleri
• ICAO – Montreal Convention 1999 ve güncel limitler

Sık Sorulan Sorular

Av. Halil Bakırcı tarafından hazırlanmış, Av. Emirhan Keskin tarafından incelenmiştir.

Yazar Bilgisi

Avukat Halil BAKIRCI, Mersin Barosu 3472 sicil numarasına kayıtlıdır. Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu bünyesinde ceza, aile, iş, gayrimenkul ve ticaret hukuku alanlarında hukuki danışmanlık ve dava takibi sunmaktadır.

İnceleyen: Av. Emirhan Keskin · Mersin Barosu Sicil No: 5507

Av. Halil Bakırcı profilini inceleyin →