Uluslararası Sözleşmede İfa ve Mal Koruma Tedbirlerinde Hangi Hukuk Dikkate Alınır? MÖHUK m.33 | 2026

Kısa ve Net Cevap

MÖHUK m.33’e göre sözleşmenin ifası sırasında gerçekleştirilen fiil ve işlemler ile malların korunmasına ilişkin tedbirler konusunda, bu fiil veya işlemin yapıldığı ya da tedbirin alındığı ülke hukuku dikkate alınır. Kanun “uygulanır” değil, özellikle “dikkate alınır” ifadesini kullanır. Bu nedenle sözleşmenin esasına uygulanacak hukuk MÖHUK m.24–29 hükümlerine göre belirlenmeye devam eder; fakat ifanın fiilen gerçekleştiği yerdeki hukukî ve fiilî düzen, performansın değerlendirilmesinde göz ardı edilmez.

MÖHUK m.33’ün Tam İşlevi Nedir?

MÖHUK m.33, sözleşmeye uygulanacak hukuku belirleyen bağımsız bir genel bağlama kuralı değildir. Sözleşmenin esas statüsü m.24 veya özel sözleşme türüne göre m.25–29 hükümleriyle belirlenir. M.33 ise bu hukuk uygulanırken, ifanın fiilen gerçekleştiği yerde yapılan hareketler ve malların korunması için alınan tedbirler bakımından yerel hukukun dikkate alınmasını emreder.

Uluslararası sözleşmede taraflar bir ülke hukukunu seçmiş olabilir; buna rağmen teslim, montaj, bakım, muhafaza, kabul, sayım veya başka ifa hareketi başka ülkede gerçekleştirilebilir. Kanun, ifa yerindeki hukuk düzeninin bu fiillerin değerlendirilmesinden tamamen dışlanmasını önler.

Madde kısa olsa da pratik etkisi büyüktür. Özellikle farklı ülkelerde yürütülen tedarik, makine kurulumu, proje, depo, lojistik ve hizmet ilişkilerinde ifanın nasıl gerçekleştirildiği ile sözleşmenin esasına hangi hukukun uygulandığı birbirinden ayrılır.

Kanunun “Dikkate Alınır” Demesi Ne Anlama Gelir?

MÖHUK m.33’ün metni bilinçli olarak “ülke hukuku uygulanır” dememekte, “ülke hukuku dikkate alınır” demektedir. Bu ifade, yerel hukukun sözleşmenin bütününe yeni sözleşme statüsü olarak geçmediğini gösterir. Hâkim, sözleşmeye esasen uygulanacak hukukla birlikte ifa yerindeki kuralları, uygulama standartlarını ve koruma tedbirlerinin hukukî çerçevesini göz önünde bulundurur.

Örneğin sözleşmeye Türk hukuku uygulanıyor olabilir; makinenin kurulumu Fransa’da yapılıyorsa kurulum anında Fransa’daki zorunlu güvenlik, yerel çalışma veya mal koruma tedbirleri ifa davranışının değerlendirilmesinde önem kazanabilir. Ancak bu durum sözleşmenin feshi, ücret, sorumluluk veya sözleşmesel yorumun tamamını otomatik olarak Fransız hukukuna bağlamaz.

Bu nedenle içerikte ve dava dilekçesinde “m.33 gereğince ifa yeri hukuku uygulanır” şeklinde genelleme yapılmamalıdır. Doğru ifade, kanundaki gibi ifa yerindeki hukukun belirli konularda “dikkate alınmasıdır”.

Sözleşmeye Uygulanacak Hukuk M.33 Nedeniyle Değişir mi?

Hayır. Genel sözleşme statüsü MÖHUK m.24’ten, taşınmaz sözleşmesi m.25’ten, tüketici m.26’dan, iş sözleşmesi m.27’den, fikrî mülkiyet m.28’den ve eşya taşıma sözleşmesi m.29’dan belirlenir. M.33 bu bağlama kurallarının yerine geçmez.

Tarafların Alman hukukunu geçerli olarak seçtiği bir makine satışında ifa Türkiye’de gerçekleşebilir. Satış sözleşmesinden doğan borçların esasına Alman hukuku uygulanırken, Türkiye’deki teslim ve malın korunmasına ilişkin fiil ve tedbirlerde Türk hukuku m.33 kapsamında dikkate alınır. Ayrıca doğrudan uygulanan Türk kuralları varsa m.6 ayrı olarak devreye girebilir.

Böylece üç katman birbirinden ayrılır: sözleşme statüsü, m.33 kapsamında ifa yeri hukuku ve varsa doğrudan uygulanan kurallar. Bu ayrım, yabancılık unsurlu sözleşmede doğru hukukî nitelendirme için zorunludur.

“İfa Sırasında Gerçekleştirilen Fiil ve İşlemler” Nelerdir?

Madde belirli fiilleri tek tek saymaz. Sözleşmesel borcun yerine getirilmesi sırasında yapılan maddî veya hukukî nitelikteki işlemler kapsamda değerlendirilir. Malın teslim şekli, yükleme-boşaltma organizasyonu, kabul prosedürü, ölçüm, test, yerel teslim belgesi, montaj faaliyeti ve sözleşmesel hizmetin yürütülme biçimi bu alanda önem taşıyabilir.

Ancak m.33 kullanılarak sözleşmenin esasına ait tüm sorunlar “ifa hareketi” adı altında yerel hukuka aktarılamaz. Borcun varlığı, kapsamı, sözleşmenin yorumu, temerrüdün esas şartları veya sözleşmenin sona ermesi gibi konular sözleşme statüsünün alanında kalır.

Bir hareketin m.33 kapsamına girip girmediği somut talebin hukukî niteliğine göre belirlenir. Örneğin ürünün hangi saatte depoya teslim edildiği yerel teslim düzeniyle bağlantılı olabilir; fakat teslim yükümlülüğünün hangi tarihte doğduğu sözleşme hukukuna bağlı olabilir.

Malların Korunmasına İlişkin Tedbirler

MÖHUK m.33 özellikle “malların korunmasına ilişkin tedbirleri” ayrıca sayar. Uluslararası sözleşmede mal bozulabilir, zarar görebilir, haciz tehdidiyle karşılaşabilir, depoda güvenlik riski taşıyabilir veya acil muhafaza masrafı gerektirebilir. Koruma amacıyla alınan önlemler bakımından tedbirin alındığı ülke hukuku dikkate alınır.

Soğuk zincir ürünlerinin yeniden depolanması, tehlikeli yükün güvenli alana alınması, su basan depodaki malların başka yere nakli, bozulabilir ürünün zarar büyümeden korunması veya limanda malın muhafazası için zorunlu işlem yapılması örnek gösterilebilir. Somut tedbirin hukukî değerlendirmesi, tedbirin alındığı yerdeki kurallardan bağımsız yapılamaz.

M.33 malların mülkiyetinin kime ait olduğunu belirlemez. Mülkiyet ve diğer aynî haklar için MÖHUK m.21 uygulanır. Madde yalnız ifa sırasındaki fiiller ve malın korunması tedbirleriyle ilgilidir.

İfa Yeri Nasıl Tespit Edilir?

M.33 bakımından fiilin veya işlemin gerçekten nerede yapıldığı, koruma tedbirinin nerede alındığı önemlidir. Sözleşmede genel olarak “ifa yeri İstanbul” yazılması, fiilen Almanya’da yapılan montaj hareketinin Almanya’da gerçekleştiği gerçeğini ortadan kaldırmaz. Kanun somut fiil veya tedbirin bulunduğu ülkeye bakar.

Bir sözleşmede birden fazla ifa yeri bulunabilir. Üretim Türkiye’de, teslim İtalya’da, montaj Almanya’da ve kabul testi Hollanda’da yapılabilir. M.33, her fiil veya tedbirin kendi gerçekleştiği ülke hukukunun ilgili ölçüde dikkate alınmasına imkân verir.

Çevrim içi hizmetlerde fizikî yerin tespiti daha karmaşık olabilir. Ancak sunucunun bulunduğu ülke ile hizmetin fiilen gerçekleştirildiği yer her zaman aynı değildir. Sözleşmenin edim yapısı, hizmet sağlayanın faaliyet merkezi ve somut işlemin niteliği birlikte incelenir.

Uluslararası Satış ve Teslim İlişkilerinde M.33

Yurt dışı satış sözleşmesinde satıcı malı başka ülkede teslim edebilir. Teslimin fiilî yapılma biçimi, yerel depo prosedürü, yükleme veya kabul işlemleri m.33 kapsamında o ülke hukukunun dikkate alınmasını gerektirebilir. Buna karşılık satış bedeli, ayıp sorumluluğu ve sözleşmenin esas hükümleri sözleşme statüsüne tabidir; uygulanabilir milletlerarası satış sözleşmeleri de ayrıca kontrol edilir.

Incoterms kullanılması, taraflar arasındaki teslim yeri, risk ve masraf paylaşımını belirlemeye yardımcı olur; ancak devletin yerel emredici veya düzenleyici kurallarını ortadan kaldırmaz. Incoterms hükmü ile MÖHUK bağlama kuralları aynı seviyede değildir.

Mersin’den Almanya’ya gönderilen malda teslim Rotterdam deposunda yapılıyorsa, sözleşme hukukunun yanında Rotterdam’daki fiilî teslim ve muhafaza hareketleri bakımından Hollanda hukuku m.33 çerçevesinde gündeme gelebilir.

Yurt Dışında İfa Edilen Hizmet Sözleşmeleri

Danışmanlık, teknik bakım, kurulum, mühendislik, eğitim veya proje sözleşmesi yabancı ülkede fiilen yerine getirilebilir. Hizmetin yürütülmesi sırasında yerel güvenlik prosedürleri, tesise giriş kuralları, çalışma saatleri veya düzenleyici gereklilikler ortaya çıkabilir. Bunların sözleşmesel ifanın değerlendirilmesine etkisi m.33 kapsamında dikkate alınır.

Bu hüküm, iş sözleşmesine uygulanacak hukuku düzenleyen m.27 ile karıştırılmamalıdır. Bağımsız hizmet sözleşmesiyle işçi–işveren ilişkisi aynı değildir. İş ilişkisi varsa m.27’nin koruyucu bağlama kuralları ve yetki bakımından m.44 ayrıca uygulanır.

Hizmet verenin yabancı ülkede gerekli ruhsatı olmadan faaliyet göstermesi gibi durumlarda ayrıca doğrudan uygulanan kamu hukuku kuralları gündeme gelebilir. M.33 bu düzenlemelerin varlığını göz önünde bulundurmayı kolaylaştırır; fakat m.6 ve m.31’in özel rejimlerini ortadan kaldırmaz.

MÖHUK m.29 Taşıma Sözleşmesiyle İlişkisi

Eşyanın taşınmasına ilişkin sözleşmenin esas statüsü MÖHUK m.29’a göre belirlenir. Taşıma sırasında gerçekleştirilen fiiller ve malın korunmasına ilişkin tedbirler bakımından m.33 tamamlayıcı işlev görebilir. Ayrıca CMR veya başka milletlerarası taşıma sözleşmesi doğrudan uygulanıyorsa MÖHUK m.1/2 gereğince bu sözleşme hükümleri saklıdır.

Taşıyıcının yükü acil olarak başka depoya alması, bozulabilir mal için soğutma tedbiri uygulaması veya yerel makamın güvenlik talimatına uyması, tedbirin alındığı ülke hukukuyla bağlantı kurabilir. Buna karşılık taşıyıcının sözleşmesel sorumluluğunun kapsamı ilgili taşıma rejimi ve sözleşme statüsüyle belirlenir.

Taşınmakta olan malın mülkiyeti ise ayrıca m.21/2 uyarınca varma yeri hukukuna tabidir. Taşıma, aynî hak ve m.33 koruma tedbiri üç ayrı hukukî konudur.

Depo, Antrepo ve Muhafaza İşlemleri

Uluslararası ticarette mal teslimden önce veya sonra yabancı ülkede depolanabilir. Depoda yangın, su basması, bozulma, güvenlik veya kamu otoritesinin müdahalesi nedeniyle koruma tedbiri alınması gerekebilir. M.33, bu tedbirin alındığı ülke hukukunun dikkate alınmasını açıkça öngörür.

Depocunun ayrı bir sözleşmesi varsa depo sözleşmesinin kendi sözleşme statüsü ayrıca belirlenir. Satıcı ile alıcı arasındaki ana sözleşmenin m.33 değerlendirmesi, depocu ile mal sahibi arasındaki bağımsız sözleşme ilişkisini tek başına belirlemez.

Masrafların kime ait olduğu, tedbirin gerekli olup olmadığı, tarafın zarar azaltma yükümlülüğüne uyup uymadığı ve hangi işlemin makul olduğu; sözleşme hukuku ile tedbir yerindeki hukuk birlikte değerlendirilerek çözülebilir.

Acil Koruma Tedbirleri ve Zararın Büyümesini Önleme

Malın derhal korunması gereken durumda tarafların önceden talimat vermesi mümkün olmayabilir. Yangın, sel, liman güvenliği, tehlikeli madde sızıntısı veya bozulma riski gibi olaylarda yerel hukuk uyarınca acil işlem gerekebilir. M.33’ün mal koruma tedbirlerini ayrıca anmasının temel pratik alanlarından biri budur.

Tedbirin maliyetinin sözleşme taraflarından hangisine yükletileceği, tedbirin sözleşme hukukuna göre hangi borcun kapsamında olduğu ve zarar azaltma yükümlülüğünün bulunup bulunmadığı ayrıca incelenir. Yerel tedbirin yapılmasının hukuken zorunlu olması, masrafın nihai olarak hangi tarafa ait olacağını tek başına belirlemez.

Bu nedenle olay anındaki fotoğraf, resmi makam yazısı, depo tutanağı, ekspertiz ve masraf belgeleri saklanmalıdır. Sonradan dava açıldığında tedbirin zorunluluğu ve ölçülülüğü bu belgeler üzerinden değerlendirilebilir.

M.33 ile Doğrudan Uygulanan Kurallar Arasındaki Fark

MÖHUK m.6 Türk hukukunun doğrudan uygulanan kurallarını, m.31 ise sözleşmeyle sıkı ilişkili üçüncü devletin doğrudan uygulanan kurallarına etki tanınmasını düzenler. M.33 ise ifa hareketleri ve mal koruma tedbirleri bakımından fiil veya tedbir yerindeki hukukun dikkate alınmasıyla ilgilidir.

Bu üç madde aynı değildir. Örneğin Türkiye’de yapılacak kurulum için iş sağlığı ve güvenliği bakımından doğrudan uygulanması gereken bir Türk kuralı m.6 kapsamında uygulanabilir. Buna ek olarak ifanın somut biçimi m.33 çerçevesinde Türk hukuk düzeni dikkate alınarak değerlendirilebilir.

Hukuk seçimi maddesi, bu katmanları ortadan kaldırmaz. Tarafların “İsviçre hukuku uygulanır” demesi, Türkiye’de veya Almanya’da fiilen yapılacak ifanın yerel hukukî şartlarını tamamen etkisizleştirmez.

M.33 Uyuşmazlığında Hangi Belgeler Önemlidir?

İfa yeri ve fiilin niteliğini gösteren teslim tutanakları, depo kayıtları, iş emirleri, servis raporları, saha tutanakları, fotoğraflar, e-postalar, GPS veya taşıma kayıtları, gümrük belgeleri ve yerel makam yazıları önemlidir. Koruma tedbirlerinde ekspertiz raporları ve masraf faturaları da saklanmalıdır.

Sözleşmede ifa yeri ve kabul prosedürü açık yazılmışsa bu hükümler de dosyada merkezî rol oynar. Ancak m.33 fiilen gerçekleşen işlemi esas aldığı için sözleşmede belirtilen yer ile gerçek işlem yeri farklıysa bu fark ayrıca açıklanmalıdır.

Yabancı resmî belgelerin Türkiye’de sunulmasında HMK m.224 ve uygulanabilir apostil/tasdik rejimi kontrol edilir. Yabancı dildeki evrakın doğru Türkçe tercümesi yapılmalıdır.

Yurt Dışı Sözleşme Dosyasında M.33 Kontrol Sırası

İlk adım sözleşmenin esasına uygulanacak hukuku m.24–29 hükümlerine göre belirlemektir. İkinci adım uyuşmazlığa konu olan somut fiil, işlem veya mal koruma tedbirini tanımlamaktır. Üçüncü adım bu hareketin hangi ülkede gerçekleştirildiğini kesinleştirmektir.

Dördüncü adım, o ülke hukukunda fiilin gerçekleştirilme biçimi veya tedbir için önem taşıyan kuralları tespit etmektir. Beşinci adım sözleşme statüsüyle bu yerel kuralları birlikte değerlendirerek m.33’ün “dikkate alma” işlevini uygulamaktır. Altıncı adım doğrudan uygulanan kural veya milletlerarası sözleşme bulunup bulunmadığını ayrıca kontrol etmektir.

Bu yöntem, ifa yerindeki hukuku sözleşmenin tamamına yanlışlıkla uygulamadan, yerel gerçekliği ve hukuki zorunlulukları doğru ölçüde değerlendirmeyi sağlar.

Türkiye Geneli ve Mersin Uygulaması

MÖHUK m.33 Türk mahkemelerinde ülke genelinde uygulanır. Mersin Limanı bağlantılı ihracat, depo, makine teslimi ve lojistik ilişkilerinde ifa ve mal koruma tedbirlerinin birden fazla ülkede gerçekleşmesi sık rastlanan bir durumdur. Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosunun fizikî ofisi Mersin/Akdeniz’dedir; usulen mümkün uluslararası sözleşme uyuşmazlıkları Mersin’den Türkiye genelinde takip edilir.

Resmî ve İlgili Kaynaklar

• 5718 sayılı MÖHUK – resmî metin
• 5718 sayılı Kanun – Resmî Gazete
• Yurt dışı sözleşmede uygulanacak hukuk – MÖHUK m.24
• Uluslararası eşya taşıma sözleşmesi – MÖHUK m.29
• Taşınır ve taşınmaz aynî haklar – MÖHUK m.21

Sık Sorulan Sorular

Hukukçu İncelemesi ve E-E-A-T

Hazırlayan: Av. Halil BAKIRCI – Mersin Barosu Sicil No: 3472
Hukukî inceleme: Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu.

İçerik 5718 sayılı Kanun’un 2, 6, 21, 24–31 ve 33. maddeleri esas alınarak hazırlanmıştır. M.33’ün kanundaki “dikkate alınır” ifadesi korunmuş; ifa yeri hukuku sözleşmenin genel statüsü gibi sunulmamıştır.

Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu – İletişim

Son mevzuat kontrolü: 12 Eylül 2026.

Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu – Mersin Ofisi

İhsaniye, 4903. Sk. Profit İş Merkezi No:23 Kat:3 Daire:14, 33070 Akdeniz/Mersin. Türkiye geneli dosyalar Mersin’deki tek fiziksel ofisten yürütülür.

Hukuki konu hakkında iletişim

İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.

Telefonla AraWhatsAppİletişim Bilgileri

Av. Halil Bakırcı tarafından hazırlanmış, Av. Emirhan Keskin tarafından incelenmiştir.

Yazar Bilgisi

Avukat Halil BAKIRCI, Mersin Barosu 3472 sicil numarasına kayıtlıdır. Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu bünyesinde ceza, aile, iş, gayrimenkul ve ticaret hukuku alanlarında hukuki danışmanlık ve dava takibi sunmaktadır.

İnceleyen: Av. Emirhan Keskin · Mersin Barosu Sicil No: 5507

Av. Halil Bakırcı profilini inceleyin →