CISG Madde 1: Türkiye ile Yurt Dışı Mal Satımında CISG Ne Zaman Uygulanır? | 2026
Kısa ve net cevap: Milletlerarası Mal Satımına İlişkin Sözleşmeler Hakkında Birleşmiş Milletler Antlaşması (CISG), esas olarak işyerleri farklı devletlerde bulunan taraflar arasındaki mal satım sözleşmelerine uygulanır. CISG m.1/1-a uyarınca tarafların işyerlerinin bulunduğu devletlerin her ikisi de Antlaşmaya tarafsa CISG doğrudan uygulanır. CISG m.1/1-b uyarınca milletlerarası özel hukuk kuralları bir CISG taraf devletinin hukukunu yetkili kılıyorsa da Antlaşma uygulanabilir. Tarafların vatandaşlığı, tacir olup olmaması veya sözleşmeye “CISG” kelimesinin yazılmış bulunması tek başına belirleyici değildir. Türkiye CISG’ye 7 Temmuz 2010 tarihinde katılmış, Antlaşma Türkiye bakımından 1 Ağustos 2011’de yürürlüğe girmiştir.
Bu yazıyla ilgili genel bir sorunuz mu var? Anonim soru sor
CISG Madde 1 Ne Düzenler?
CISG m.1, Antlaşmanın hangi milletlerarası mal satım sözleşmelerine uygulanacağını belirleyen temel kapsam maddesidir. Hüküm, malın hangi ülkeden gönderildiğinden çok tarafların işyerlerinin hangi devletlerde bulunduğuna bakar. Bu nedenle Türkiye’den Almanya’ya mal gönderilen her işlem otomatik olarak CISG kapsamına girmez; önce satıcı ve alıcının işyerleri belirlenir, ardından bu işyerlerinin farklı devletlerde bulunup bulunmadığı ve ilgili devletlerin CISG statüsü incelenir.
Madde iki ayrı uygulama yolu kurar. Birinci yol CISG m.1/1-a’dır: tarafların işyerleri farklı devletlerdedir ve bu devletlerin ikisi de CISG’ye taraftır. İkinci yol m.1/1-b’dir: milletlerarası özel hukuk kuralları, CISG’ye taraf bir devletin hukukunu uygulanacak hukuk olarak gösterir. Türkiye bakımından bu ikinci yol, özellikle 5718 sayılı MÖHUK m.24 çerçevesindeki hukuk seçimi ve en sıkı ilişkili hukuk değerlendirmesiyle birlikte önem kazanabilir.
CISG’nin kapsamı belirlenmeden doğrudan Türk Borçlar Kanunu’na veya yabancı bir devletin iç satım hukukuna geçmek hatalı olabilir. CISG uygulanıyorsa, sözleşmenin kurulması, teslim, ayıp, muayene ve ihbar, ifa, sözleşmeden dönme, tazminat ve riskin geçişi gibi konularda öncelikle Antlaşma hükümleri dikkate alınır.
İşyerlerinin Farklı Devletlerde Olması Ne Demektir?
CISG m.1 bakımından milletlerarasılık, tarafların işyerlerinin farklı devletlerde bulunmasına bağlanmıştır. Satıcının Türkiye’de, alıcının Almanya’da işyerinin bulunması tipik örnektir. Malın Türkiye içinde bir depodan teslim edilmesi veya ödemenin Türk bankasına yapılması bu temel ölçütü tek başına değiştirmez.
Tarafların farklı devletlerde işyerine sahip olduğu durumun sözleşmeden, taraflar arasındaki önceki ilişkilerden veya sözleşmenin kurulması sırasında açıklanan bilgilerden anlaşılması gerekir. CISG m.1/2, işyerlerinin farklı devletlerde bulunması olgusunun bu kaynaklardan anlaşılmadığı durumda bu farklılığın dikkate alınmayacağını belirtir. Bu nedenle teklif, sipariş formu, proforma fatura, ticaret sicili bilgisi, e-posta imzası ve sözleşme taraf bilgilerinin açık yazılması uygulamada önemlidir.
Bir Türk üreticinin yabancı grubun Türkiye’deki şirketine satış yapması, alıcı şirketin ana ortağının Almanya’da bulunması nedeniyle kendiliğinden milletlerarası satış hâline gelmez. Sözleşmenin tarafı Türkiye’deki tüzel kişiyse ve onun ilgili işyeri Türkiye’deyse, yalnız yabancı sermaye bağlantısı CISG m.1 için yeterli değildir.
Her İki Devlet CISG’ye Tarafsa Sonuç Nedir?
CISG m.1/1-a’nın şartları varsa Antlaşma, ayrıca bir hukuk seçimi yapılmasına ihtiyaç olmaksızın uygulanır. Örneğin Türkiye’de işyeri bulunan satıcı ile Almanya’da işyeri bulunan alıcı arasında ticari mal satımı yapılıyorsa ve CISG m.2-5 kapsamındaki bir istisna yoksa, taraflar Antlaşmayı geçerli biçimde dışlamadıkça CISG uygulanır.
Türkiye’nin Antlaşmaya taraf oluşu 5870 sayılı Kanunla uygun bulunmuş, 2010/247 sayılı Bakanlar Kurulu Kararıyla katılım kararlaştırılmıştır. Birleşmiş Milletler UNCITRAL statü tablosuna göre Türkiye’nin katılım tarihi 7 Temmuz 2010, yürürlük tarihi 1 Ağustos 2011’dir. Bu nedenle Türkiye bakımından 2026 yılında CISG, milletlerarası mal satımı uyuşmazlıklarında canlı ve uygulanabilir bir hukuk kaynağıdır.
Karşı tarafın devletinin CISG’ye taraf olup olmadığı işlem tarihinde kontrol edilmelidir. UNCITRAL’in güncel taraf devletler tablosu bu amaçla kullanılabilir. Sözleşmeye yalnız “Türk hukuku uygulanır” yazılması da çoğu durumda CISG’yi dışlamaz; çünkü CISG, Türkiye’nin taraf olduğu ve iç hukuk düzeninde uygulanabilen milletlerarası bir antlaşmadır. CISG’yi dışlamak isteniyorsa bunun ayrıca açık biçimde düzenlenmesi hukuki belirsizliği azaltır.
Taraflardan Birinin Devleti CISG’ye Taraf Değilse Antlaşma Yine Uygulanabilir mi?
Evet. CISG m.1/1-b uyarınca milletlerarası özel hukuk kuralları bir CISG taraf devletinin hukukunu uygulanacak hukuk olarak belirliyorsa CISG yine uygulanabilir. Örneğin uyuşmazlığa MÖHUK m.24 uyarınca Türk hukukunun uygulanacağı sonucuna varılmışsa, somut sözleşme CISG’nin maddi kapsamındaysa yalnız TBK hükümlerine gidilmez; Türk hukukunun parçası olarak uygulanabilir CISG hükümleri de değerlendirilir.
Bu ayrım, “karşı ülke CISG’ye taraf değil, o hâlde CISG kesinlikle uygulanmaz” şeklindeki yaygın hatayı önler. Uygulanacak hukuk analizi, taraf devlet statüsünden sonra ikinci kapı olarak ayrıca yapılmalıdır. Taraflar sözleşmede Türk hukukunu seçtiyse de seçim maddesinin CISG’yi içerip içermediği, CISG’nin açıkça dışlanıp dışlanmadığı ve işlem türünün Antlaşma kapsamına girip girmediği birlikte incelenir.
Yurt dışı sözleşmelerde uygulanacak hukukun nasıl belirlendiğini ayrıntılı incelemek için MÖHUK m.24 hukuk seçimi rehberimize bakılabilir.
Tarafların Vatandaşlığı Neden Belirleyici Değildir?
CISG m.1/3, Antlaşmanın uygulanmasında tarafların vatandaşlığının ve tarafların veya sözleşmenin medeni ya da ticari niteliğinin dikkate alınmayacağını açıkça düzenler. Bu nedenle Alman vatandaşı bir kişinin Türkiye’deki ticari işletmesiyle yaptığı satışta vatandaşlık değil ilgili işyeri önem taşır. Aynı şekilde Türk vatandaşı bir girişimcinin Fransa’daki şirketi üzerinden yaptığı alımda da Türk vatandaşlığı tek başına belirleyici değildir.
Uygulamada sözleşme dosyasına pasaport yerine şirket unvanı, ticaret sicili, işyeri adresi, siparişi yöneten birim ve ifayla en sıkı ilişkili işletme bilgileri üzerinden bakılması gerekir. Vatandaşlık ancak başka bir hukuk kuralı bakımından ayrıca önem taşıyorsa değerlendirilir; CISG m.1’in uygulama testi vatandaşlık testi değildir.
Bir Tarafın Birden Fazla İşyeri Varsa Hangisi Esas Alınır?
CISG m.10, bir tarafın birden fazla işyerinin bulunması hâlinde sözleşmeyle ve sözleşmenin ifasıyla en yakın ilişkiye sahip işyerinin esas alınacağını düzenler. Değerlendirmede sözleşmenin kurulmasından önce veya kurulması sırasında taraflarca bilinen veya öngörülen şartlar dikkate alınır.
Örneğin merkezi Hollanda’da bulunan bir şirketin Türkiye şubesi, Almanya deposu ve Polonya satın alma ofisi olabilir. Siparişi hangi birimin verdiği, teknik görüşmeleri kimin yaptığı, faturanın kime kesildiği, teslimin hangi organizasyon için yapıldığı ve ödemenin hangi işletme tarafından yürütüldüğü birlikte değerlendirilir. Sadece şirket merkezinin bulunduğu ülkeye bakmak her zaman yeterli değildir.
Bir tarafın hiç işyeri yoksa CISG m.10/b mutad meskeni esas alır. Gerçek kişi tacir veya profesyonel alıcı bakımından bu hüküm önem taşıyabilir.
Sözleşmede “CISG Uygulanır” Yazmıyorsa CISG Uygulanır mı?
Evet. CISG’nin uygulanması için sözleşmeye “CISG uygulanır” ibaresinin yazılması şart değildir. M.1 koşulları gerçekleşmiş ve taraflar m.6 uyarınca Antlaşmayı dışlamamışsa CISG kendiliğinden uygulanabilir. Bu nedenle sözleşmede CISG’den hiç söz edilmemesi, Antlaşmanın devre dışı olduğu anlamına gelmez.
Ticari sözleşme hazırlarken hukuk seçimi maddesiyle CISG ilişkisini açıklaştırmak yararlıdır. “Bu sözleşmeye Türk hukuku uygulanır” hükmü ile “Bu sözleşmeye Türk hukuku uygulanır; CISG uygulanmaz” hükmü aynı sonucu doğurmayabilir. İkinci hüküm Antlaşmayı açıkça dışlamaya yöneliktir. Birinci hükümde ise CISG’nin Türk hukuk düzenindeki yeri ayrıca dikkate alınır.
CISG Nasıl Dışlanır?
CISG m.6 taraflara Antlaşmanın uygulanmasını tamamen dışlama veya belirli hükümlerinden sapma imkânı verir. Ancak bazı rezervasyon ve zorunlu hükümler bakımından Antlaşmanın kendi sınırlamaları saklıdır. Ticari uygulamada “CISG hariç Türk hukuku”, “CISG excluded” veya benzeri açık bir düzenleme yapılması, örtülü dışlama tartışmasını azaltır.
CISG’yi dışlamak her sözleşme için otomatik olarak avantajlı değildir. Antlaşma milletlerarası satışa özgü olarak teslim, uygunluk, muayene ve ihbar, esaslı ihlal, ek süre, tazminat, risk ve mücbir engel konularını ayrıntılı düzenler. Dışlama kararı, satıcı veya alıcının menfaatine, teslim zincirine, ülkelere, uyuşmazlık çözüm mekanizmasına ve sözleşmenin diğer maddelerine göre verilmelidir.
Türkiye–Almanya satışlarında CISG’nin genel uygulanma mantığı için Almanya–Türkiye CISG rehberimizi inceleyebilirsiniz.
Incoterms 2020 ile CISG Aynı Şey midir?
Hayır. CISG milletlerarası antlaşmadır ve uluslararası mal satımının hukuki rejimini düzenler. Incoterms ise ICC tarafından yayımlanan ticari teslim terimleridir ve taraflar sözleşmeye dâhil ettiklerinde teslim noktası, masraf paylaşımı ve riskin bazı yönleri bakımından işlev görür. FOB, CIF, FCA, DAP veya DDP yazılması CISG’nin tamamını ortadan kaldırmaz.
CISG m.9 tarafların aralarında kabul ettikleri uygulamalar ile bildikleri veya bilmeleri gereken uluslararası ticari teamüllere önem verir. Bu nedenle Incoterms klozu, CISG’yle birlikte okunabilir. Teslim teriminin yıl ve yer belirtilerek yazılması önemlidir: örneğin “FCA Mersin Limanı, Incoterms® 2020”. Konuya ilişkin Incoterms 2020 teslim ve risk rehberimiz ayrıca incelenebilir.
2026 İçin Uygulama Kontrol Listesi
- Sözleşmenin gerçekten mal satımı olup olmadığını belirleyin.
- Satıcı ve alıcının sözleşmeyle en sıkı ilişkili işyerlerini tespit edin.
- İşyerlerinin farklı devletlerde bulunup bulunmadığını kontrol edin.
- UNCITRAL güncel taraf devletler tablosundan her iki devletin CISG statüsünü doğrulayın.
- CISG m.2’deki tüketici satımı, açık artırma, menkul kıymet, gemi-uçak ve elektrik gibi istisnaları inceleyin.
- İmal edilecek mallar veya hizmet ağırlıklı karma sözleşmeler için CISG m.3 analizini yapın.
- Sözleşmedeki uygulanacak hukuk maddesini okuyun.
- CISG’nin m.6 uyarınca açıkça dışlanıp dışlanmadığını kontrol edin.
- Uyuşmazlık konusu meselenin CISG kapsamına girip girmediğini; geçerlilik veya mülkiyet gibi m.4 dışında kalan konuları ayırın.
- Incoterms, UCP 600, teknik şartname, kalite standardı ve taraflar arasındaki yerleşik uygulamaları ayrı ayrı dosyalayın.
Akreditifli satışlarda ödeme belgesi ile mal satım sözleşmesi birbirinden ayrılmalıdır. Bu konuda UCP 600 ve akreditif rehberimiz uygulamadaki belge rezervlerini açıklamaktadır.
CISG m.1 İçin Somut Uygulama Örnekleri
Örnek 1 – Türkiye’deki üretici, Almanya’daki şirkete makine satıyor: Satıcının ilgili işyeri Türkiye’de, alıcının ilgili işyeri Almanya’dadır. Her iki devlet de CISG’ye taraftır. İşlem bir mal satımıdır ve taraflar CISG’yi dışlamamıştır. Bu durumda CISG m.1/1-a uyarınca Antlaşma doğrudan uygulanır. Makinenin Mersin’de teslim edilmesi, bedelin euro olarak belirlenmesi veya ödemenin Türkiye’deki banka hesabına yapılması bu sonucu tek başına değiştirmez.
Örnek 2 – Türk şirketi, yabancı grubun Türkiye’de kurulu şirketine mal satıyor: Alıcı tüzel kişi Türkiye’de kurulu ve sözleşmeyle en sıkı ilişkili işyeri de Türkiye’dedir. Ana ortağın Hollanda’da veya Almanya’da bulunması tek başına CISG m.1’de aranan milletlerarasılığı yaratmaz. Tarafların ilgili işyerleri aynı devletteyse CISG m.1/1-a’nın koşulu gerçekleşmez.
Örnek 3 – Karşı tarafın devleti CISG’ye taraf değil: Bu durum CISG’nin hiçbir şekilde uygulanamayacağı anlamına gelmez. Türk milletlerarası özel hukuk kuralları veya geçerli hukuk seçimi Türk hukukunu yetkili kılıyorsa CISG m.1/1-b ayrıca değerlendirilir. Bu nedenle dosyada önce taraf devlet statüsü, ardından uygulanacak hukuk maddesi ve MÖHUK m.24 analizi yapılmalıdır.
Örnek 4 – Sözleşmede yalnız “Türk hukuku uygulanır” yazıyor: Bu ifade, tek başına CISG’yi açıkça dışlayan bir kayıt değildir. Tarafların CISG m.6 uyarınca Antlaşmayı dışlamak istemesi hâlinde bu iradenin açık ve uyuşmazlık yaratmayacak şekilde yazılması gerekir. “Türk hukuku uygulanır; CISG uygulanmaz” biçimindeki kayıt, yalnız “Türk hukuku uygulanır” kaydından farklıdır.
CISG Kapsamı ile İç Hukuk Konuları Nasıl Ayrılır?
CISG uygulanıyor olması, milletlerarası satış ilişkisindeki her hukuki sorunun Antlaşma tarafından çözüleceği anlamına gelmez. CISG m.4, Antlaşmanın esas olarak satış sözleşmesinin kurulmasını ve satıcı ile alıcının bu sözleşmeden doğan hak ve borçlarını düzenlediğini belirtir. Sözleşmenin veya sözleşme hükümlerinin geçerliliği ile sözleşmenin satılan malların mülkiyeti üzerindeki etkisi, CISG’de aksine açık hüküm bulunmadıkça Antlaşmanın kapsamı dışındadır. Bu konularda uygulanacak iç hukuk ayrıca belirlenir.
Bu ayrım özellikle teminat, temsil yetkisi, sözleşmenin hükümsüzlüğü, mülkiyetin geçişi, rehin, mülkiyeti muhafaza, şirket temsilcilerinin yetkisi ve bazı irade sakatlığı iddialarında önemlidir. Örneğin CISG satıcının malı teslim etme borcunu düzenler; ancak mülkiyetin hangi anda geçtiği sorusu CISG m.4 gereği doğrudan Antlaşmanın konusu değildir. Buna karşılık malın sözleşmeye uygun olup olmadığı CISG m.35; ayıbın ne zaman incelenmesi gerektiği m.38; uygunsuzluğun bildirilmesi m.39; tazminat ise m.74 ve devamındaki hükümler kapsamında incelenir.
CISG m.5 de satılan malın bir kişinin ölümü veya yaralanmasına yol açmasından doğan satıcı sorumluluğunu Antlaşmanın kapsamı dışında bırakır. Bu nedenle milletlerarası satış dosyasında “CISG uygulanıyor” tespiti yapıldıktan sonra ikinci aşama olarak her talebin hangi hukuk rejimine ait olduğu sınıflandırılmalıdır. Sözleşme bedeli, teslim, ayıp, dönme ve ticari zarar CISG içinde; kişisel yaralanma, geçerlilik ve ayni hak etkileri ise ayrı hukuk kuralları altında değerlendirilebilir.
Dosya inceleme sırası: İlk olarak tarafların ilgili işyerleri belirlenir. İkinci olarak devletlerin CISG taraflık durumu kontrol edilir. Üçüncü olarak işlemin m.2–5 kapsamındaki istisnalardan birine girip girmediği incelenir. Dördüncü olarak m.6 uyarınca CISG’nin dışlanıp dışlanmadığı tespit edilir. Son olarak uyuşmazlıktaki her talep ayrı ayrı sınıflandırılır. Bu sıra, aynı dosyada hem CISG’nin hem Türk veya yabancı iç hukuk hükümlerinin birlikte uygulanması gereken alanları netleştirir.
Hukuki Dayanak ve Resmî Kaynaklar
- UNCITRAL – CISG resmî tanıtım ve Antlaşma metni
- UNCITRAL – CISG taraf devletler ve yürürlük tarihleri
- TBMM – 5870 sayılı katılmanın uygun bulunmasına dair Kanun kayıtları
- 5718 sayılı MÖHUK
Sık Sorulan Sorular
Türkiye CISG’ye taraf mı?
Evet. UNCITRAL statü tablosuna göre Türkiye 7 Temmuz 2010’da katılmış ve Antlaşma Türkiye bakımından 1 Ağustos 2011’de yürürlüğe girmiştir.
Türk şirketi Alman şirkete mal satarsa CISG uygulanır mı?
Tarafların ilgili işyerleri Türkiye ve Almanya’daysa, işlem CISG’nin maddi kapsamındaysa ve Antlaşma dışlanmamışsa CISG m.1/1-a uyarınca kural olarak uygulanır.
Sözleşmede Türk hukuku seçilirse CISG uygulanmaz mı?
Hayır. Yalnız Türk hukukunun seçilmesi CISG’yi mutlaka dışlamaz. CISG’nin ayrıca açıkça dışlanıp dışlanmadığı incelenmelidir.
Taraflardan biri CISG’ye taraf olmayan ülkedeyse ne olur?
CISG m.1/1-b nedeniyle milletlerarası özel hukuk kuralları bir taraf devlet hukukunu yetkili kılıyorsa Antlaşma yine uygulanabilir.
Tarafların vatandaşlığı önemli mi?
CISG m.1/3 uyarınca vatandaşlık uygulama testinde belirleyici değildir; işyerleri esas alınır.
Mal Türkiye’den çıkmıyorsa CISG uygulanmaz mı?
Malın fiilen sınır geçmesi tek başına temel ölçüt değildir. Tarafların işyerlerinin farklı devletlerde olması ve m.1 koşulları belirleyicidir.
Şirketin birden fazla işyeri varsa hangisine bakılır?
CISG m.10 uyarınca sözleşme ve ifayla en sıkı ilişkili işyeri esas alınır.
Incoterms yazılması CISG’yi kaldırır mı?
Hayır. Incoterms teslim, masraf ve risk paylaşımını düzenleyen ticari terimlerdir; CISG’nin tamamını kendiliğinden dışlamaz.
Tüketici alışverişine CISG uygulanır mı?
Kişisel, ailevi veya ev ihtiyacı için yapılan satışlar CISG m.2/a şartları içinde kural olarak kapsam dışındadır; ticari alımlar ayrıca değerlendirilir.
CISG ile TBK arasında hangisi önce uygulanır?
CISG kapsamına giren milletlerarası mal satımı meselesinde önce CISG’nin ilgili hükmü uygulanır; Antlaşmanın düzenlemediği veya kapsam dışında bıraktığı konularda yetkili iç hukuk ayrıca belirlenir.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu sitesinden daha fazla şey keşfedin
Son gönderilerin e-postanıza gönderilmesi için abone olun.