Yurt Dışı Uçuş Gecikmesinde Ek Zarar Nasıl Alınır? Montreal m.19, 22 ve 35 | 6.303 SDR | 2026
Yurt dışı uçuşunun saatlerce gecikmesi yolcuya yalnız zaman kaybettirmez; kaçırılan bağlantı nedeniyle yeni bilet alınması, önceden ödenmiş ancak kullanılamayan hizmetler, zorunlu konaklama veya ulaşımla bağlantılı başka ekonomik kayıplar ortaya çıkabilir. Türkiye’de yolcular çoğu zaman yalnız SHY-YOLCU kapsamındaki standart tazminatı bilir. Oysa uluslararası taşımanın şartları oluştuğunda, gecikmenin yolcuya verdiği ayrıca ispatlanabilir zarar Montreal Sözleşmesi m.19 kapsamında da gündeme gelebilir.
Bu iki sistem birbirinden ayrılmalıdır. SHY-YOLCU, uçuş iptali, uzun gecikme veya uçağa kabul edilmeme gibi olaylarda mesafeye bağlı standart parasal haklar ve hizmet hakları düzenler. Montreal Sözleşmesi m.19 ise “gecikmeden doğan zarar”ı konu alır; yolcunun zararını ispatlaması gerekir. Dolayısıyla Montreal m.22/1’deki 6.303 SDR, geciken her yolcuya otomatik ödenecek bir rakam değildir.
1. SHY-YOLCU ile Montreal gecikme zararı arasındaki fark
SHY-YOLCU ve Montreal Sözleşmesi aynı olayı farklı amaçlarla düzenleyebilir. SHY-YOLCU yolcunun uçuş operasyonundan kaynaklanan mağduriyetine karşı standart haklar tanır. Belirli şartlarda 250, 400 veya 600 Avro tazminat, yemek-içecek, iletişim, konaklama, transfer, bilet iadesi veya güzergâh değişikliği gibi sonuçlar doğar.
Montreal m.19 ise standart bir “bekleme tazminatı” vermez. Yolcunun gecikme nedeniyle gerçek bir zarar görüp görmediğine bakar. Zarar yoksa yalnız m.19’a dayanarak 6.303 SDR istenemez. Zarar varsa kalem kalem ispatlanır ve Montreal m.22/1’deki sınır içinde değerlendirilir.
Örneğin 7 saat geciken uçuş için yolcu SHY-YOLCU şartları gerçekleşmişse standart tazminata hak kazanabilir. Aynı gecikme yüzünden tek bilet kapsamında olmayan ve kaçırılan bağımsız bağlantı uçuşu için yeni bilet alınmışsa, bu ek zarar Montreal m.19 çerçevesinde ayrıca tartışılabilir. Ancak aynı otel veya yemek gideri hem SHY-YOLCU kapsamında tamamen karşılanmış hem de Montreal kapsamında ikinci kez talep edilerek çifte tahsil yapılamaz.
Standart uçuş gecikme ve iptal haklarının ayrıntıları için Yurt Dışından Türkiye Uçuşu Gecikirse veya İptal Olursa Tazminat Alınır mı? rehberimize bakılabilir.
2. Montreal m.19 hangi gecikme zararlarını kapsar?
Montreal Sözleşmesi m.19, yolcu, bagaj veya kargonun havayoluyla taşınmasındaki gecikmeden doğan zarardan taşıyıcının sorumlu olduğunu düzenler. Bu yazının konusu yolcunun kendisinin gecikmesidir. Bagajın gecikmesi aynı maddeye dayanmakla birlikte m.22/2’de farklı 1.519 SDR sınırına tabidir.
Yolcu gecikmesinde talebin üç temel unsuru vardır: taşımanın gecikmiş olması, yolcunun gerçek bir zarara uğraması ve gecikme ile zarar arasında uygun nedensellik bağının bulunması. Bu unsurlardan biri yoksa Montreal m.19 talebi başarısız olabilir.
Gecikmenin kaç saat olması gerektiğine dair Montreal m.19’da sabit bir eşik bulunmaz. Bir saatlik gecikme somut olayda zarar doğurmayabilir; başka bir olayda kritik bir bağlantının kaçmasına neden olabilir. Bu nedenle süre tek başına değil, sonuçlarıyla birlikte incelenir.
3. Hangi ek zararlar talep edilebilir?
Montreal sisteminde esas, gerçek ve tazmin edici zarardır. Somut olayın özelliklerine göre şu kalemler gündeme gelebilir:
- gecikme nedeniyle kaçırılan bağımsız bağlantı için alınan makul yeni bilet,
- taşıyıcının karşılamadığı zorunlu konaklama ve ulaşım giderleri,
- önceden ödenmiş ve gecikme nedeniyle kesin olarak kullanılamayan hizmetler,
- gecikmenin doğrudan sonucu olan, belgelendirilebilir zorunlu ek seyahat masrafları,
- somut ve kesin biçimde ispatlanabilen diğer malvarlığı zararları.
Her ticari beklenti veya soyut fırsat kaybı tazmin edilebilir zarar değildir. “Toplantıya geç kaldım, milyonluk sözleşmeyi kaçırdım” iddiası tek başına yeterli olmaz. Sözleşmenin gerçekten imzalanmaya hazır olduğu, gecikmeyle doğrudan bağlantı ve zarar miktarı güçlü delille ispatlanmalıdır. Belirsiz, varsayımsal ve spekülatif kazanç talepleri Montreal m.19 sisteminin gerçek zarar yaklaşımıyla bağdaşmaz.
Yolcu zararını makul ölçüde azaltmakla da yükümlüdür. Havayolunun makul alternatif uçuş teklifini sebep olmaksızın reddedip çok daha pahalı bir seçenek alınması halinde zarar azaltma yükümlülüğü tartışılır.
4. Gecikme ile zarar arasındaki bağ nasıl kurulur?
Tazminat için giderin yalnız uçuş tarihinde yapılmış olması yeterli değildir. Harcamanın gecikmenin doğrudan veya hukuken uygun sonucu olması gerekir. Zarar kronolojisi bu nedenle saat ve belgeler üzerinden kurulmalıdır.
Örneğin planlanan varış 14.00, gerçek varış 23.00 ise ve yolcunun 18.00’de ayrı biletli son tren rezervasyonu bulunuyorsa, trenin kaçırıldığı ve aynı gece varış yerine ulaşmak için zorunlu taksi veya yeni bilet alındığı belgelenebilir. Buna karşılık gecikme olmasa da yapılacak normal yemek, alışveriş veya turistik harcama “ek zarar” değildir.
Bağlantılı bilet tek bir taşıma sözleşmesi içindeyse havayolunun yolcuyu nihai varışa ulaştırma yükümlülüğü ayrıca değerlendirilir. Ayrı biletli seyahatte ise ilk taşıyıcının sonraki bağımsız taşımayı bilip bilmediği, zararın öngörülebilirliği ve illiyet bağı daha ayrıntılı tartışılır.
5. 6.303 SDR üst sınırı ne anlama gelir?
Montreal m.22/1, yolcunun taşınmasındaki gecikmeden doğan zarar için kişi başına sorumluluk sınırı öngörür. ICAO’nun 2024 revizyonuyla bu sınır 28 Aralık 2024 tarihinden itibaren 6.303 SDR olmuştur.
Bu rakam otomatik ödeme değildir. Yolcunun gerçek zararı 400 SDR karşılığıysa talep 400 SDR’lik zarardır. İspatlanmış zarar 8.000 SDR ise kural olarak m.22/1 sınırı 6.303 SDR’de uygulanır; ancak m.22/5’teki sınırın kalkmasına ilişkin istisna ayrıca değerlendirilebilir.
SDR IMF tarafından tanımlanan Özel Çekme Hakkı hesap birimidir. TL ve Avro karşılığı değiştiği için sabit bir para rakamı değildir. Hukuki talepte sınırın SDR olarak gösterilmesi, kur değişikliklerinden kaynaklanan yanlışlığı önler.
6. Hangi durumda sorumluluk sınırı uygulanmayabilir?
Montreal m.22/5, m.22’nin belirli sorumluluk sınırlarının ağır nitelikteki davranışlarda uygulanmayacağını düzenler. Zarar, taşıyıcının ya da görev kapsamında hareket eden çalışan veya temsilcisinin zarara sebep olma kastıyla veya zararın muhtemelen doğacağını bilerek pervasızca yaptığı bir fiil veya ihmalden doğmuşsa m.22’deki limitten yararlanılamayabilir.
Bu istisnanın uygulanması için sıradan ihmal yeterli değildir. Kasıt veya zararın muhtemel sonucunu bilerek pervasız davranış gibi yüksek ispat eşiği vardır. Yolcu yalnız “havayolu kötü yönetti” diyerek sınırı kaldıramaz; davranışın m.22/5 seviyesinde olduğunu gösteren somut delil gerekir.
7. Taşıyıcının “makul önlemler” savunması
Montreal m.19, taşıyıcıya özel bir kurtuluş imkânı verir. Taşıyıcı, kendisinin ve çalışan/temsilcilerinin zararı önlemek için makul olarak gerekli bütün önlemleri aldığını veya bu önlemlerin alınmasının imkânsız olduğunu ispat ederse gecikme zararından sorumlu olmaz.
Bu savunmada yalnız gecikmenin sebebi değil, zararı önlemek için ne yapıldığı önemlidir. Hava şartı, hava trafik kontrol kararı veya güvenlik olayı gecikmeyi açıklayabilir; ancak yolcuya alternatif taşıma sağlanması, bağlantı riskinin yönetilmesi ve zararı azaltıcı diğer adımlar ayrıca incelenir.
Taşıyıcının “mücbir sebep” şeklindeki tek satırlık cevabı Montreal m.19 savunmasını otomatik olarak ispatlamaz. Olayın niteliği, alınan tedbirler ve başka makul seçeneğin bulunup bulunmadığı somutlaştırılmalıdır.
8. Zarar nasıl belgelenir?
Montreal gecikme zararında belge zinciri şu şekilde kurulmalıdır:
- PNR, e-bilet ve biniş kartı,
- planlanan ve gerçek kalkış/varış saatleri,
- havayolunun gecikme bildirimleri,
- kaçırılan bağlantı veya kullanılamayan hizmet rezervasyonu,
- yeni bilet, otel, transfer ve diğer zorunlu gider faturaları,
- ödeme dekontları ve kart ekstreleri,
- havayoluna yapılan ilk başvuru ve cevap,
- zararın gecikmeyle bağlantısını gösteren diğer belgeler.
Yolcu zarar tablosu hazırlamalıdır. Her satırda harcama tarihi, türü, tutarı, para birimi, neden zorunlu olduğu ve delil numarası gösterilirse talep daha denetlenebilir hale gelir.
Zarar yabancı para cinsindeyse orijinal fatura ve ödeme belgesi korunmalıdır. Sonradan yalnız TL’ye çevrilmiş toplu rakam sunmak yerine kaynak para birimi ve ödeme tarihi gösterilmelidir.
9. Standart tazminatla ek zarar birlikte istenebilir mi?
SHY-YOLCU’daki standart tazminat ile Montreal m.19’daki bireysel zarar farklı amaçlı haklardır. Uluslararası ve ulusal düzenlemelerin kapsamı oluştuğunda aynı olaydan doğan farklı haklar birlikte ileri sürülebilir. Ancak aynı zarar kalemi iki kez tahsil edilemez.
Örneğin yolcu SHY-YOLCU kapsamında 400 Avro standart tazminata hak kazanmış olabilir. Ayrıca gecikme nedeniyle 300 Avroluk ayrı ve belgeli yeni bağlantı bileti zararı bulunabilir. Bu kalemler hukuki nitelikleri ayrı olmak kaydıyla birlikte tartışılabilir. Buna karşılık havayolu zaten 150 Avroluk otel giderini tamamen karşılamışsa aynı 150 Avro “Montreal ek zararı” adıyla ikinci kez talep edilemez.
Montreal m.29’un tazminat taleplerini Sözleşme şartlarına bağlaması ve cezalandırıcı veya tazmin edici olmayan zararları dışlaması da dikkate alınmalıdır. Talep gerçek telafi edici zarara dayanmalıdır.
10. Dava yeri ve iki yıllık süre
Montreal m.33 genel olarak taşıyıcının yerleşim yeri, esas iş yeri, taşıma sözleşmesinin yapıldığı iş yerinin bulunduğu yer veya varış yeri mahkemelerinden Sözleşmedeki şartları taşıyan yerde dava açılmasına imkân verir. Yolcu gecikmesi bakımından m.33/2’de ölüm/yaralanmaya özgü beşinci yetki bağlantısı uygulanmaz.
Montreal m.35’e göre tazminat davası iki yıl içinde açılmazsa hak sona erer. Süre, varış tarihinden, uçağın varması gereken tarihten veya taşımanın durduğu tarihten itibaren hesaplanır. Havayoluyla e-posta trafiğinin veya şikâyet incelemesinin sürmesi iki yıllık süreyi kendiliğinden uzatmaz.
Türkiye’de açılacak dosyada ayrıca iç hukuk bakımından görevli merci ve tüketici işlemi niteliği değerlendirilir. Yurt dışında yaşayan yolcu, usulüne uygun vekâletnameyle Türkiye’de takip gereken işlemlerini avukat aracılığıyla yürütebilir.
Sık Sorulan Sorular
1. Uçuşum gecikti; otomatik 6.303 SDR alabilir miyim?
Hayır. 6.303 SDR m.22/1’deki azami sorumluluk sınırıdır. Montreal m.19 için gecikmeden doğan gerçek ve ispatlanabilir zarar gerekir.
2. 6.303 SDR ile SHY-YOLCU’daki 600 Avro aynı şey mi?
Hayır. 600 Avro belirli dış hat uçuşlarında standart yolcu tazminatının üst mesafe dilimidir. 6.303 SDR ise Montreal’de ispatlanan gecikme zararının azami sınırıdır.
3. Kaçırdığım ayrı uçak bileti için yeni bilet bedelini isteyebilir miyim?
Gecikmeyle doğrudan illiyet, makul davranış ve gerçek ödeme belgeleniyorsa Montreal m.19 kapsamında talep konusu olabilir. Ayrı bilet yapısı ve öngörülebilirlik ayrıca incelenir.
4. İş toplantısını kaçırdım; beklenen kazancımı isteyebilir miyim?
Varsayımsal kazanç yeterli değildir. Zararın gerçek, kesin ve gecikmeyle bağlantılı olduğu güçlü belgelerle ispatlanmalıdır.
5. Hava şartı varsa havayolu her durumda sorumsuz mu?
Hayır. Taşıyıcı m.19 kapsamında zararı önlemek için makul bütün önlemleri aldığını veya önlem almanın imkânsız olduğunu ispat etmelidir.
6. Havayolu otelimi ödedi; yine Montreal talebi yapabilir miyim?
Başka belgeli zararınız varsa talep edilebilir. Ancak havayolunun zaten karşıladığı aynı otel gideri ikinci kez istenemez.
7. 6.303 SDR sınırı hangi durumda aşılabilir?
Montreal m.22/5’teki kasıt veya zararın muhtemel olduğunu bilerek pervasız davranış şartları ispatlanırsa sorumluluk sınırı uygulanmayabilir. Sıradan ihmal bu istisna için yeterli değildir.
8. Bagajım da gecikti; 6.303 SDR mi uygulanır?
Bagaj gecikmesinde m.22/2’deki ayrı 1.519 SDR sınırı uygulanır. Yolcunun taşınmasındaki gecikme m.22/1’deki 6.303 SDR sınırına tabidir.
9. Dava süresi kaç yıldır?
Montreal m.35 uyarınca iki yıldır. Süre yönetimi havayolu şikâyet sürecinden bağımsız yapılmalıdır.
10. Yurt dışında yaşıyorum; Türkiye’den takip edilebilir mi?
Montreal m.33 bağlantılarından biri Türkiye’deyse ve iç hukuk görev-yetki şartları oluşuyorsa dava Türkiye’de görülebilir. Vekâletnameyle avukat aracılığıyla takip mümkündür.
İlgili Rehberler ve Resmî Kaynaklar
Uçuş gecikmesi ve iptalinde standart SHY-YOLCU hakları için 250/400/600 Avro uçuş gecikme ve iptal tazminatı; overbooking için uçağa kabul edilmeme; bagajın gecikmesi için geciken bagaj tazminatı rehberleri incelenebilir.
- ICAO – Montreal Convention 1999 Tam Metin
- ICAO – 2024 Revised Limits: Passenger Delay 6.303 SDR
- SHGM – Montreal Sözleşmesi Hakkında Resmî Bilgilendirme
PNR, gecikme kayıtları, bağlantı biletleri ve gider belgeleri üzerinden SHY-YOLCU standart hakları ile Montreal m.19 bireysel zarar kalemleri birbirinden ayrılarak talep planı oluşturulabilir.
Mersin Barosu, Sicil 3472
Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu
Bu içerik 15.09.2026 tarihinde yürürlükteki Montreal Sözleşmesi ve 28.12.2024 tarihinden itibaren geçerli ICAO sorumluluk limitleri esas alınarak hazırlanmıştır.
(E-İMZALIDIR)
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
