Kısa ve net cevap: 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun m.5’e göre tüketiciyle müzakere edilmeden sözleşmeye konulan ve tarafların hak ve yükümlülüklerinde dürüstlük kuralına aykırı biçimde tüketici aleyhine dengesizlik yaratan hükümler haksız şarttır ve kesin olarak hükümsüzdür. Haksız şartın geçersiz olması sözleşmenin kalan hükümlerini kural olarak geçersiz hâle getirmez. Açık olmayan veya birden çok anlama gelen sözleşme hükümleri tüketici lehine yorumlanır.
Bu yazıyla ilgili genel bir sorunuz mu var? Anonim soru sor
Tüketici Sözleşmesinde Haksız Şart Nedir? 6502 m.5 | 2026
Haksız şart, satıcı veya sağlayıcının önceden hazırladığı sözleşmeye tüketiciyle gerçek anlamda müzakere etmeden koyduğu ve sözleşmeden doğan hak ve yükümlülüklerde dürüstlük kuralına aykırı biçimde tüketici aleyhine önemli dengesizlik yaratan hükümdür. Düzenleme 6502 sayılı Kanun m.5’te yer alır ve tüketici hukukunun temel koruma araçlarından biridir.
Bir hükmün yalnız tüketici aleyhine olması tek başına yeterli değildir. Hükmün müzakere edilmemiş olması ve dürüstlük kuralına aykırı şekilde taraflar arasındaki dengeyi tüketici aleyhine bozması gerekir. Değerlendirme sözleşmenin kurulduğu andaki şartlar, sözleşme konusu mal veya hizmet ve sözleşmenin diğer hükümleri birlikte dikkate alınarak yapılır.
6502 sayılı Kanun ve Tüketici Sözleşmelerindeki Haksız Şartlar Hakkında Yönetmelik güncel olarak Ticaret Bakanlığı tüketici mevzuatı sayfasından kontrol edilebilir.
Bir Şartın Müzakere Edilmediği Nasıl Anlaşılır?
Önceden hazırlanmış standart sözleşmelerde tüketicinin yalnız “kabul ediyorum” veya “imzalıyorum” seçeneği varsa, sözleşme hükümlerinin tek tek görüşülüp değiştirilmesi çoğu zaman mümkün değildir. Bu durumda hükmün müzakere edilmediği kabul edilebilir.
Satıcı veya sağlayıcı, standart sözleşmedeki bir hükmün tüketiciyle gerçekten müzakere edildiğini ileri sürüyorsa bunu ispat etmekle yükümlüdür. Tüketicinin sözleşmenin tüm sayfalarını imzalamış olması veya “tüm şartları okudum, kabul ettim” ibaresi bulunması tek başına her hükmün ayrı ayrı müzakere edildiğini göstermez.
Sözleşmenin bazı maddelerinin müzakere edilmiş olması, diğer standart maddelerin haksız şart denetimi dışında kalmasına yol açmaz. Her hüküm kendi içeriği ve oluşum biçimi bakımından değerlendirilir.
Tüketici Aleyhine Dengesizlik Ne Demektir?
Dengesizlik, sözleşmenin satıcı veya sağlayıcıya geniş haklar tanırken tüketicinin kanuni haklarını ölçüsüz biçimde daraltması şeklinde ortaya çıkabilir. Örneğin satıcının hiçbir gerekçe olmadan tek taraflı fiyat artırma hakkına sahip olması, tüketicinin sözleşmeyi sona erdirme hakkının aşırı derecede sınırlandırılması veya satıcının kendi ağır kusurundan doğan sorumluluğunu kaldıran hükümler haksız şart denetimine tabidir.
Değerlendirmede tüketicinin sözleşme kurulurken hangi bilgiye sahip olduğu, hükmün açık olup olmadığı, başka bir sözleşmeyle bağlantısı ve tüketicinin karşılığında gerçek bir avantaj elde edip etmediği önem taşır. Haksız şart denetimi soyut bir kelime incelemesi değil, sözleşmenin bütününe ilişkin hukuki değerlendirmedir.
Haksız Şartın Hukuki Sonucu Nedir?
6502 m.5 haksız şartın kesin olarak hükümsüz olduğunu düzenler. Tüketici bu hükümle bağlı değildir. Buna karşılık sözleşmenin haksız şart dışındaki hükümleri geçerliliğini korur. Sözleşmeyi düzenleyen kişi, haksız şart olmasaydı sözleşmeyi yapmayacağını ileri sürerek sözleşmenin tamamını tüketici aleyhine geçersiz kılmaya çalışamaz.
Bu sistem tüketicinin sözleşme ilişkisinden yararlanmaya devam ederken haksız hükmün etkisinden kurtulmasını sağlar. Örneğin uzun süreli bir abonelikte tek bir haksız ceza şartı geçersiz olsa da hizmet sözleşmesinin diğer hükümleri yürürlükte kalabilir.
Belirsiz Sözleşme Hükmü Nasıl Yorumlanır?
6502 m.5’e göre tüketici sözleşmesindeki bir hüküm açık ve anlaşılır değilse veya birden fazla anlama geliyorsa tüketici lehine yorumlanır. Sözleşmeyi hazırlayan profesyonel tarafın belirsizliği kendi lehine kullanmasına izin verilmez.
6502 m.4 ayrıca Kanun’da yazılı olması öngörülen sözleşme ve bilgilendirmelerin en az 12 punto büyüklüğünde, anlaşılır bir dilde, açık, sade ve okunabilir biçimde düzenlenmesini zorunlu kılar. Metnin teknik olarak sözleşmede bulunması yeterli değildir; tüketicinin okuyup anlayabileceği şekilde sunulması gerekir.
Haksız Şart Olabilecek Sözleşme Hükümleri
Her hüküm somut sözleşme içinde değerlendirilmekle birlikte şu tür hükümler haksız şart şüphesi doğurabilir:
- Satıcı veya sağlayıcının tüketicinin kanuni haklarını kullanmasını engelleyen veya aşırı güçleştiren hükümler.
- Satıcıya haklı neden olmadan tek taraflı fiyat veya temel sözleşme koşulu değiştirme yetkisi veren hükümler.
- Tüketicinin sözleşmeyi ihlali hâlinde aşırı yüksek ceza öngörürken satıcının ihlaline hiçbir sonuç bağlamayan hükümler.
- Satıcı veya sağlayıcının ağır kusurundan doğan sorumluluğunu kaldırmayı amaçlayan hükümler.
- Tüketicinin delil veya başvuru haklarını ölçüsüz biçimde sınırlayan standart kayıtlar.
- Tüketicinin sessizliğini otomatik sözleşme kabulü veya otomatik uzatma sayan ve mevzuatla bağdaşmayan hükümler.
Yönetmeliğin eki haksız şart değerlendirmesinde yol gösterici örnekler içerir. Ancak bir hükmün listede birebir yer almaması onun hiçbir şekilde haksız şart olamayacağı anlamına gelmez.
Satıcı Sözleşmeyi Sonradan Tüketici Aleyhine Değiştirebilir mi?
6502 m.4’e göre taraflar arasında kurulmuş tüketici sözleşmesinde öngörülen koşullar sözleşme süresi içinde tüketici aleyhine değiştirilemez. Satıcı veya sağlayıcı sözleşmeye genel bir “şirket tüm koşulları dilediği zaman değiştirir” hükmü koyarak bu emredici korumayı ortadan kaldıramaz.
Kanun veya sözleşmenin niteliği belirli değişiklik mekanizmalarına izin veriyorsa bu özel hükümler ayrıca uygulanır. Ancak değişiklik hakkının kapsamı, bildirim usulü ve tüketicinin sözleşmeyi sona erdirme imkânı dürüstlük kuralına ve özel mevzuata uygun olmalıdır.
Abonelik sözleşmelerinde fesih ve taahhüt kuralları için Abonelik Sözleşmesi Nasıl Feshedilir? rehberi incelenebilir.
Sözleşmede Yazmayan Ek Ücret Talep Edilebilir mi?
6502 m.4, tüketicinin sunulan mal veya hizmet kapsamında haklı olarak yapılmasını beklediği ve sözleşmeyi düzenleyenin yasal yükümlülükleri arasında yer alan edimler ile satıcı veya sağlayıcının kendi menfaati doğrultusunda yaptığı masraflar için tüketiciden ek bedel istenemeyeceğini düzenler.
Kanun kapsamındaki sözleşmelerde tüketiciden talep edilecek ücret ve masrafların sözleşme eki olarak açık biçimde bildirilmesi gerekir. Uzaktan kurulan sözleşmelerde bu bilgi, kullanılan uzaktan iletişim aracına uygun biçimde sunulmalıdır. Tüketicinin açık iradesi olmadan otomatik ek hizmet veya ücret kutularının seçili gelmesi de ayrıca tüketici mevzuatı yönünden değerlendirilir.
Tüketici İşlemlerinde Bileşik Faiz Uygulanabilir mi?
6502 sayılı Kanun’un temel ilkelerine göre tüketici işlemlerinde temerrüt hâli dâhil bileşik faiz uygulanamaz. Satıcı veya kredi verenin sözleşmeye “ödenmeyen faiz anaparaya eklenir ve bunun da faizi alınır” şeklinde bir hüküm koyması emredici tüketici korumasını bertaraf edemez.
Faiz oranının ve gecikme sonuçlarının açıkça gösterilmesi gerekir. Bankacılık ve finansal hizmetlerde ayrıca BDDK ve özel mevzuat hükümleri uygulanır.
Haksız Şart Nasıl İleri Sürülür?
Tüketici sözleşmenin tam metnini, eklerini, tarife ve kampanya belgelerini, ekran görüntülerini, ödeme kayıtlarını ve sağlayıcıyla yazışmaları saklamalıdır. Haksız olduğu düşünülen hüküm açık biçimde işaretlenmeli ve bu hükmün tüketici aleyhine hangi dengesizliği yarattığı açıklanmalıdır.
Uyuşmazlığın değerine göre tüketici hakem heyeti veya tüketici mahkemesine başvurulabilir. Tüketici Hakem Heyeti Başvuru Dilekçesi ve Tüketici Mahkemesi Dava Dilekçesi rehberleri başvuru hazırlığında kullanılabilir.
Ayıplı mal veya hizmet söz konusuysa haksız şart denetiminden bağımsız olarak ayıplı mal ve ayıplı hizmet seçimlik hakları da gündeme gelebilir.
Sık Sorulan Sorular
1. Sözleşmeyi imzaladıysam haksız şart geçerli olur mu?
Hayır. İmza, emredici tüketici korumasına aykırı haksız şartı geçerli hâle getirmez.
2. “Okudum kabul ettim” yazması yeterli mi?
Bu kayıt her hükmün ayrı ayrı müzakere edildiğini kanıtlamaz. Haksız şart denetimi devam eder.
3. Haksız şart sözleşmenin tamamını geçersiz yapar mı?
Kural olarak hayır. Haksız şart kesin hükümsüzdür; kalan hükümler geçerliliğini korur.
4. Belirsiz madde kimin lehine yorumlanır?
Açık olmayan veya birden çok anlama gelen hüküm tüketici lehine yorumlanır.
5. Satıcı sözleşme ücretini sonradan tek taraflı artırabilir mi?
Kanuni veya sözleşmeye uygun özel bir mekanizma yoksa sözleşme koşulları tüketici aleyhine tek taraflı değiştirilemez.
6. Sözleşmede yazmayan masraf sonradan istenebilir mi?
6502 m.4 uyarınca tüketiciden talep edilecek ücret ve masrafların açık biçimde bildirilmesi gerekir; satıcının kendi yasal yükümlülüğü veya menfaati için yaptığı masraf tüketiciye yüklenemez.
7. Tüketici sözleşmesinde bileşik faiz geçerli mi?
Hayır. Tüketici işlemlerinde bileşik faiz yasaktır.
8. Haksız şart yalnız banka sözleşmelerinde mi olur?
Hayır. Abonelik, satış, hizmet, kredi ve diğer tüketici sözleşmelerinde haksız şart bulunabilir.
9. Haksız şartı kim ispatlar?
Önceden hazırlanmış standart hükmün tüketiciyle gerçekten müzakere edildiğini ileri süren satıcı veya sağlayıcı bu hususu ispatlamakla yükümlüdür.
10. Haksız şart için nereye başvurulur?
Uyuşmazlık değerine göre tüketici hakem heyeti veya tüketici mahkemesine başvurulur; ayrıca idari denetim gerektiren hususlar Ticaret Bakanlığına bildirilebilir.
Sonuç
6502 m.5, tüketicinin sözleşme imzaladıktan sonra da standart ve haksız hükümler karşısında korunmasını sağlar. Müzakere edilmeden konulan ve dürüstlük kuralına aykırı biçimde tüketici aleyhine dengesizlik yaratan şart kesin hükümsüzdür. Belirsiz hüküm tüketici lehine yorumlanır; sözleşmenin kalan kısmı kural olarak yürürlükte kalır. Tüketici sözleşme ve eklerini saklamalı, haksız hükmün yarattığı somut sonucu açıkça belirleyerek başvuru yapmalıdır.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu sitesinden daha fazla şey keşfedin
Son gönderilerin e-postanıza gönderilmesi için abone olun.
