Ücret Kesme Cezası Ayda Kaç Günlük Olabilir? İş Kanunu 38

Kısa ve net cevap: 4857 sayılı İş Kanunu’nun 38. maddesine göre işveren, toplu iş sözleşmesi veya iş sözleşmesinde gösterilmiş sebepler dışında işçiye ücret kesme cezası veremez. Ceza nedeniyle yapılacak kesintinin sebebi işçiye derhâl bildirilmelidir. Bir ay içinde yapılabilecek ücret kesme cezası, aylık veya günlük ücretle çalışan işçide iki gündelikten; parça başına veya yapılan iş miktarına göre ücret alan işçide ise işçinin iki günlük kazancından fazla olamaz.

Ücret kesme cezası, işverenin istediği parayı kendi kasasında tutabileceği bir gelir değildir. Kanun, kesilen paraların kesinti tarihinden itibaren bir ay içinde Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığınca belirtilen hesaba yatırılmasını ve işverenin işyerinde bu paraların ayrı hesabını tutmasını öngörür. Bu sistem, disiplin cezası adı altında işçinin ücretinin keyfî şekilde azaltılmasını önlemek için kurulmuştur.

Ücret kesme cezası nedir?

Ücret kesme cezası, işverenin iş sözleşmesi veya toplu iş sözleşmesinde önceden belirlenmiş disiplin sebeplerinden birinin gerçekleşmesi üzerine işçinin ücretinden ceza amacıyla yaptığı kesintidir. Bu kurum, avans mahsubu, icra kesintisi, nafaka, vergi, SGK primi veya işçinin verdiği zararın tazminiyle aynı değildir.

İşverenin işlemi gerçekten “ceza” niteliğindeyse İş Kanunu m.38’in emredici sınırlarına uyması gerekir. Kesintiye başka bir isim verilmesi kanuni denetimi ortadan kaldırmaz.

İşveren istediği nedenle maaştan ceza kesebilir mi?

Hayır. İş Kanunu m.38 açıkça, ücret kesme cezasının ancak toplu iş sözleşmesi veya iş sözleşmesinde gösterilen sebeplere dayanabileceğini düzenler. İşveren sonradan tek taraflı olarak yeni bir ceza sebebi oluşturup geçmiş davranışa uygulayamaz.

Örneğin sözleşmede geç kalma için ücret kesme cezası öngörülmemişse işveren yalnız “yönetim kararı aldım” diyerek işçinin iki günlük ücretini kesemez. İşyeri disiplin yönetmeliğinin sözleşmenin eki olup olmadığı ve işçiye usulüne uygun bildirimi ayrıca önemlidir.

Ücret kesme cezası sözleşmede nasıl yer almalı?

Ceza sebepleri açık, anlaşılır ve öngörülebilir olmalıdır. “İşverenin uygun görmediği her davranışta ücret kesilir” gibi sınırsız hükümler işçinin hangi davranışının hangi sonuca yol açacağını göstermez.

İşveren disiplin sisteminde ihlalin türünü, uygulanabilecek yaptırımı ve değerlendirme sürecini mümkün olduğunca belirli düzenlemelidir. İş sözleşmesi eki personel yönetmeliği kullanılacaksa işçiye verildiği ve sözleşmesel sisteme dahil olduğu ispatlanmalıdır.

Ayda en fazla kaç günlük ücret kesilebilir?

İş Kanunu m.38’e göre ücret kesme cezası bir ayda iki gündelikten fazla olamaz. İşçi parça başına veya yapılan iş miktarına göre ücret alıyorsa üst sınır iki günlük kazançtır.

İşveren aynı ay içinde birden fazla disiplin ihlali bulunduğunu ileri sürse dahi toplam ücret kesme cezası kanuni aylık üst sınırı aşamaz. Bir ayda beş günlük ücretin “beş ayrı ceza” adıyla kesilmesi m.38 sınırını dolanamaz.

İki gündelik nasıl hesaplanır?

İşçinin ücret sistemi ve bordro yapısı esas alınır. Aylık ücretli işçide günlük ücretin belirlenmesinde ücretin günlük karşılığı hesaplanır. Parça başı veya iş miktarına göre ücrette işçinin iki günlük ortalama kazancı dikkate alınır.

Kesinti hesabı bordroda açık gösterilmeli; işçi hangi dönem için ne kadar ceza kesildiğini görebilmelidir. ücret hesap pusulası rehberi, İş Kanunu m.37 uyarınca kesintilerin gösterilmesi yükümlülüğünü açıklar.

Asgari ücretli işçiye ücret kesme cezası verilebilir mi?

İş Kanunu m.38’in ücret kesme cezası sistemi ücret düzeyine göre ortadan kalkmaz; ancak asgari ücretin korunmasına ilişkin emredici hükümler ve kesinti sınırları birlikte değerlendirilmelidir. İşveren, ceza mekanizmasını asgari ücret güvencesini etkisizleştirecek biçimde kullanamaz.

Somut bordroda kanuni kesintiler, net ödeme ve ceza kalemi ayrı ayrı kontrol edilmelidir.

İşçiye kesintinin sebebi bildirilmek zorunda mı?

Evet. Kanun, işçi ücretlerinden ceza olarak yapılacak kesintilerin sebepleriyle birlikte işçiye derhâl bildirilmesini zorunlu tutar. “Maaşınızdan 2.000 TL kesildi” şeklinde sebepsiz bildirim m.38’in amacını karşılamaz.

Bildirimde hangi davranışın hangi sözleşme veya disiplin hükmünü ihlal ettiği, ceza tarihi ve kesinti tutarı açıkça belirtilmelidir. Yazılı bildirim ispat açısından en güvenli yöntemdir.

İşçinin savunması alınmak zorunda mı?

Ücret kesme cezasına ilişkin m.38, tek başına her olayda savunma alınmasına dair ayrı bir cümle içermez. Ancak işyeri disiplin prosedürü, toplu iş sözleşmesi, iş sözleşmesi veya uygulanacak diğer kurallar savunma süreci öngörebilir. İşveren adil ve doğrulanabilir bir disiplin süreci yürütmelidir.

Aynı olay daha sonra feshe dayanak yapılacaksa İş Kanunu m.19’daki savunma yükümlülüğü ve fesih türü ayrıca değerlendirilir.

Kesilen para işverende kalabilir mi?

Hayır. İş Kanunu m.38, ceza olarak kesilen ücretlerin işverenin malvarlığına geçmesini engeller. Bu paralar kesildiği tarihten itibaren bir ay içinde Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığınca belirlenen hesaba yatırılmalıdır.

İşveren ayrıca işyerinde bu paraların ayrı hesabını tutmak zorundadır. Böylece hangi işçiden, hangi tarihte, hangi nedenle ve ne kadar kesinti yapıldığı denetlenebilir.

Kesilen ücret nereye yatırılır?

İş Kanunu m.38, kesilen paraların Bakanlıkça belirtilecek hesaplardan birine yatırılacağını düzenler. Uygulamadaki hesap ve ödeme usulü için Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının güncel duyuru ve düzenlemeleri esas alınmalıdır.

İşveren eski hesap bilgisine veya üçüncü kişi hesabına ödeme yapmamalı; işlem tarihinde Bakanlığın güncel resmi bilgisini kontrol etmelidir.

İşveren ayrı kayıt tutmak zorunda mı?

Evet. Kanun işvereni işyerinde ücret kesme cezalarına ilişkin ayrı hesap tutmakla yükümlü kılar. Bu kayıt, özlük dosyası ve bordro sistemiyle uyumlu olmalıdır.

özlük dosyası rehberinde personel kayıtlarının saklanması ve gizliliği ayrıntılı açıklanmıştır.

Geç kalan işçiden otomatik para kesilebilir mi?

Geç kalınan sürenin ücret karşılığı ile ayrıca disiplin amaçlı ücret kesme cezası birbirinden ayrılmalıdır. İşçi fiilen çalışmadığı süre bakımından ücret hesabı farklı bir konudur; buna ek olarak ceza kesilecekse m.38’deki sözleşmesel dayanak ve aylık üst sınır gerekir.

İşveren aynı olayı hem çalışılmayan süre ücretinin eksik hesaplanması hem de disiplin cezası bakımından değerlendiriyorsa bordro kalemlerini açıkça ayırmalıdır.

İşe gelmeyen işçiden iki kat ücret kesilebilir mi?

İşçinin mazeretsiz devamsızlığı, çalışılmayan güne ait ücret ve disiplin/fesih sonuçları bakımından ayrı değerlendirilir. İşveren kanunda veya sözleşmede olmayan “bir gün gelmedi, iki gün ücret keserim” şeklinde otomatik ceza uygulayamaz.

Disiplin cezası olarak ayrıca ücret kesilecekse m.38 şartlarına uyulmalıdır. Devamsızlığın İş Kanunu m.25/II-g kapsamında haklı fesih eşiğine ulaşıp ulaşmadığı ise farklı bir konudur.

Kasada açık çıkarsa maaştan ceza kesilebilir mi?

Kasa açığı gerçek bir zarar iddiası olabilir. İşverenin zarar tazmini talebi ile ücret kesme cezası aynı değildir. İşçinin kusuru, zararın miktarı, illiyet bağı ve ücretin korunmasına ilişkin hükümler değerlendirilmeden işveren maaştan istediği tutarı tek taraflı kesemez.

İşveren kasa açığı için ayrıca disiplin cezası öngörmüşse m.38 sınırları; zarar mahsubu yapacaksa Borçlar Kanunu ve ücretin haczedilmezliği/korunması hükümleri ayrıca uygulanır.

Ürün kıran işçiden bedel kesilebilir mi?

İşçinin işverene verdiği maddi zararın tazmini, disiplin amaçlı ücret kesme cezasından farklıdır. İşçinin kusuru ve zarar miktarı belirlenmeli; ücret alacağından mahsup için kanuni şartlar gözetilmelidir.

“Ürün kırıldı, maaştan ceza kesiyorum” deniliyorsa işlemin gerçek hukuki niteliği incelenir. Ceza ise m.38; tazminat/mahsup ise ilgili Borçlar Kanunu hükümleri uygulanır.

Primden disiplin cezası kesilebilir mi?

Prim ücret niteliği taşıyorsa, kazanılmış primin disiplin cezası adı altında azaltılması ücret kesme hükümleri bakımından değerlendirilir. Henüz şartları gerçekleşmemiş performans primi ile kazanılmış ücret alacağı birbirinden ayrılmalıdır.

İşveren prim sistemini açık, objektif ve önceden belirlenmiş tutmalı; kazanılan ücreti sonradan disiplin aracı olarak keyfî biçimde ortadan kaldırmamalıdır.

Bahşişten veya yemek yardımından ceza kesilebilir mi?

Bir ödemenin ücret niteliğinde olup olmadığı somut sözleşme ve işyeri uygulamasına göre belirlenir. İşveren m.38’i dolanmak için ücret niteliğindeki düzenli ödemeleri “yardım” adı altında cezaya konu edemez.

Yan hakların kaldırılması ayrıca İş Kanunu m.22’deki çalışma koşullarında esaslı değişiklik hükümlerini gündeme getirebilir.

Ücret kesme cezası bordroda gösterilmeli mi?

Evet. İş Kanunu m.37 ücret hesap pusulasında ücretin eklemeleri ve kesintilerinin ayrı ayrı gösterilmesini gerektirir. Disiplin cezası nedeniyle kesinti yapılmışsa bordro veya pusulada tutar ve niteliği anlaşılır olmalıdır.

Gizli, açıklamasız veya farklı bir kodla yapılan kesinti işverenin m.38’deki bildirim yükümlülüğünü de zayıflatır.

İşçi ücret kesme cezasına itiraz edebilir mi?

Evet. İşçi kesintinin sözleşmesel dayanağı bulunmadığını, isnat edilen davranışın gerçekleşmediğini, aylık iki gündelik sınırının aşıldığını veya bildirimin usulsüz olduğunu ileri sürebilir. Önce işverene yazılı itiraz yapılması delil açısından yararlıdır.

Ödenmeyen ücret alacağı için zorunlu arabuluculuk ve ardından iş mahkemesi yolu kullanılabilir. Zamanaşımı süreleri ayrıca gözetilmelidir.

İşveren kesintiyi geri öderse sorun biter mi?

Hatalı kesintinin işçiye iade edilmesi ücret alacağını giderebilir; ancak varsa idari yaptırım, gecikme veya ayrımcılık gibi diğer sonuçlar somut duruma göre devam edebilir. İşveren kayıtları da düzeltilmelidir.

Bakanlık hesabına yanlış yatırılmış bir ceza söz konusuysa iade ve düzeltme prosedürü resmi kurumla ayrıca yürütülmelidir.

Ücret kesme cezasının idari yaptırımı var mı?

İş Kanunu’nun ücret hükümlerine aykırılıkları m.102 kapsamında idari para cezalarına bağlanmıştır. Ceza tutarları yeniden değerleme nedeniyle yıllara göre değişir. Bu nedenle 2026 yılı güncel idari para cezası tutarı Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının resmi tarifesinden kontrol edilmelidir.

İşveren sabit eski rakamlarla işlem yapmamalıdır.

İşçi ücret kesintisini nasıl ispatlar?

Banka hesap hareketi, bordro, ücret hesap pusulası, işverenin disiplin bildirimi, e-posta/mesaj ve insan kaynakları kayıtları kullanılabilir. İşveren ödeme miktarını ve kesinti sebebini kendi kayıtlarıyla da açıklamak zorundadır.

İşçi bordroyu imzalarken kesintiye itirazı varsa çekince düşebilir veya ayrıca yazılı itiraz verebilir.

İşveren için kontrol listesi

• Ceza sebebinin iş veya toplu iş sözleşmesinde bulunduğunu kontrol edin.
• Olayı ve delilleri somutlaştırın.
• Kesinti sebebini işçiye derhâl bildirin.
• Aylık iki gündelik/iki günlük kazanç sınırını aşmayın.
• Kesintiyi bordro ve ücret pusulasında açık gösterin.
• Kesilen parayı bir ay içinde Bakanlığın güncel hesabına yatırın.
• İşyerinde ayrı ücret kesme cezası hesabı tutun.
• Zarar mahsubu ile disiplin cezasını karıştırmayın.

İşçi için kontrol listesi

• Kesintinin sebebini yazılı isteyin.
• Sözleşmede bu cezanın bulunup bulunmadığını kontrol edin.
• Aylık iki günlük üst sınırı hesaplayın.
• Bordro ve banka hareketlerini saklayın.
• Açıklamasız kesintiye yazılı itiraz edin.
• Kesintinin zarar mahsubu mu disiplin cezası mı olduğunu ayırın.

Örnek 1: Sözleşmede olmayan geç kalma cezası

İş sözleşmesinde geç kalma nedeniyle ücret kesme cezası yok. İşveren bir gün geç kalan işçinin iki günlük ücretini disiplin cezası olarak kesiyor. M.38 uyarınca ceza sebebinin sözleşmede gösterilmiş olması gerektiğinden uygulama hukuka aykırılık taşır.

Örnek 2: Aynı ay dört günlük ücret kesiliyor

İşveren iki ayrı disiplin olayı için ikişer günlük olmak üzere toplam dört günlük ücret kesiyor. İş Kanunu m.38, bir ayda toplam iki gündelik/iki günlük kazanç sınırı koyduğu için aylık üst sınır aşılmıştır.

Örnek 3: Kesilen para şirket kasasında tutuluyor

İşveren ceza tutarını bordroda kesiyor ancak Bakanlığın belirlediği hesaba yatırmayıp şirket gelirine kaydediyor. Bu uygulama m.38’e aykırıdır; kesinti parası işverenin geliri değildir.

Sık sorulan sorular

İşveren maaştan ceza kesebilir mi?

Yalnız toplu iş sözleşmesi veya iş sözleşmesinde gösterilmiş sebepler için ve İş Kanunu m.38 sınırları içinde ücret kesme cezası uygulanabilir.

Ayda en fazla kaç günlük ücret kesilir?

En fazla iki gündelik veya parça başı ücrette iki günlük kazanç.

Kesintinin sebebi bildirilmek zorunda mı?

Evet. İşçiye derhâl sebebiyle birlikte bildirilmelidir.

Kesilen para işverende kalır mı?

Hayır. Bir ay içinde Bakanlığın belirlediği hesaba yatırılmalıdır.

Geç kalınca iki günlük ücret kesilebilir mi?

Ceza için sözleşmesel dayanak ve m.38 şartları gerekir; çalışılmayan sürenin ücret hesabı ayrıca değerlendirilir.

Kasa açığı otomatik maaştan kesilir mi?

Hayır. Zarar tazmini ve ücret mahsubu ayrı hukuki şartlara tabidir.

Ceza bordroda görünmeli mi?

Evet. Ücret kesintileri ücret hesap pusulasında açıkça gösterilmelidir.

Ücret kesme cezası fazla ise ne yapılır?

İşverene yazılı itiraz, zorunlu arabuluculuk ve şartları varsa iş mahkemesi yolu kullanılabilir.

İşveren beş ayrı olay için beş günlük ücret kesebilir mi?

Hayır. Bir aylık toplam ceza kanuni iki günlük sınırı aşamaz.

İdari para cezası var mı?

İş Kanunu’nun ücret hükümlerine aykırılıklar idari yaptırıma tabidir; güncel tutar resmi 2026 tarifesinden kontrol edilir.

Site içi ilgili rehberler

• İş Hukuku rehberleri
• İşveren maaştan kesinti yapabilir mi?
• Ücret hesap pusulası – İş Kanunu 37
• Özlük dosyası ve personel kayıtları
• Maaş 20 gün ödenmezse işçinin hakkı

Resmî kaynaklar

• Mevzuat Bilgi Sistemi – 4857 sayılı İş Kanunu (özellikle m.32, 37, 38 ve 102)
• T.C. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı

Sonuç

İş Kanunu m.38, disiplin amacıyla ücret kesilmesini sıkı şartlara bağlar. Ceza sebebi iş veya toplu iş sözleşmesinde önceden gösterilmiş olmalı, kesintinin sebebi işçiye derhâl bildirilmeli ve aylık toplam ceza iki gündelik/iki günlük kazancı aşmamalıdır. Kesilen para işverenin geliri değildir; bir ay içinde Bakanlığın belirlediği hesaba yatırılmalı ve ayrı kaydı tutulmalıdır. Zarar mahsubu, devamsızlık nedeniyle çalışılmayan sürenin ücreti, icra veya kanuni kesintiler disiplin amaçlı ücret kesme cezasıyla karıştırılmamalıdır.

Av. Halil Bakırcı tarafından hazırlanmış, Av. Emirhan Keskin tarafından incelenmiştir.

Yazar Bilgisi

Avukat Halil BAKIRCI, Mersin Barosu 3472 sicil numarasına kayıtlıdır. Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu bünyesinde ceza, aile, iş, gayrimenkul ve ticaret hukuku alanlarında hukuki danışmanlık ve dava takibi sunmaktadır.

İnceleyen: Av. Emirhan Keskin · Mersin Barosu Sicil No: 5507

Av. Halil Bakırcı profilini inceleyin →