İşveren Maaştan Kesinti Yapabilir mi?

Haksız maaş kesintisinde belge, itiraz ve başvuru yolu

Bordro ile banka ödemesi nasıl karşılaştırılır?

İncelemeye yalnız hesaba yatan tutardan değil, o aya ait ücret hesap pusulasından başlayın. Brüt ücret, varsa fazla çalışma ve diğer ücret ekleri, kanuni kesintiler, avans ve işverenin ayrıca uyguladığı kesinti ayrı satırlara yazılmalıdır. Banka hareketi fiilen ödenen parayı gösterir; ancak ödemenin bütün hesabını tek başına açıklamaz. Aynı ay içinde ayrı tarihlerde yapılan ücret ödemeleri ve ön ödemeler birlikte değerlendirilmelidir. Bir banka transferinin hangi aya ve hangi alacağa ait olduğu belli değilse açıklama istenmelidir.

4857 sayılı İş Kanunu m.37, işyerinde veya bankaya yapılan ödemelerde işçiye ücret hesabını gösteren, imzalı veya işyerinin özel işaretini taşıyan pusula verilmesini düzenler. Pusulada ödeme günü ve dönem ile eklemeler ve vergi, sigorta primi, avans mahsubu, nafaka veya icra gibi kesintiler ayrı gösterilir. Bordroda tek başına “diğer kesinti” yazması, kesintinin hukuki nedenini ve hesabını denetlemeye yetmez. Dayanak için Bakanlığın ücret hesap pusulasına ilişkin açıklaması esas alınabilir.

Disiplin cezasında sebep, aylık sınır ve bir aylık aktarım

İşverenin bir davranışı uygun bulmaması tek başına ücret kesme yetkisi vermez. Önce iş sözleşmesinde veya işçiye uygulanan toplu iş sözleşmesinde o davranış için ücret kesme cezası öngörülüp öngörülmediği belirlenir. Ardından isnat edilen olayın tarihi, işçinin davranışı, uygulanan hüküm ve hesaplanan tutar incelenir. Kesinti nedeni işçiye derhal bildirilmelidir. Bir ay içinde farklı olaylardan kaynaklanan kesintiler varsa aylık toplam da denetlenir; aynı aya ait ceza kesintisi iki gündeliği, parça başına veya iş miktarına göre ücrette iki günlük kazancı aşamaz.

Ceza parası işverenin kasasında bırakılamaz veya zarar alacağına kendiliğinden sayılmaz. Kesinti tarihinden itibaren bir ay içinde, işçilerin eğitimi ve sosyal hizmetlerinde kullanılmak üzere Bakanlığın belirttiği hesaba aktarılır. İşveren bu paralar için ayrı hesap tutar. Bu nedenle incelemede yalnız disiplin kararı değil, işçiye bildirim kaydı, bordro ve aktarım belgesi de önemlidir. Hesap numarası gibi değişken bilgiler doğrudan Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının ücret kesme cezası sayfasından kontrol edilmelidir.

Kasa açığı veya araç hasarı maaştan doğrudan düşülür mü?

Zararın oluşması ile o zararın ücret borcundan düşülmesi iki ayrı hukuki sorudur. Kasa açığında sayım kayıtları, kasaya erişen kişiler ve teslim tutanakları; araç hasarında olay kaydı, kullanım koşulları, onarım belgesi ve sigorta ödemeleri değerlendirilir. İşverenin düzenlediği zarar tutanağı, işçinin zararı kasten verdiğini veya kesintiye rıza gösterdiğini tek başına kanıtlamaz. İşçinin tutanaktaki imzasının olay anlatımını mı, belgenin teslimini mi, yoksa belirli bir kesintiyi mi kapsadığı ayrıca incelenir.

6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.407/2 uyarınca işveren, işçiden olan alacağını ücret borcuyla işçinin rızası olmadan takas edemez. Rıza aranmayan istisna, işçinin kasten sebep olduğu ve yargı kararıyla sabit zarar alacağıdır; bu istisnada dahi takas ücretin haczedilebilir kısmıyla sınırlıdır. “Zarar var” gerekçesiyle ücretin tamamına el koymak bu kuralla bağdaşmaz. Kasıt, yargı kararı ve haczedilebilir kısım şartları birbirinin yerine geçmez. Ayrıntılı olay incelemesi için işçinin maaşından zarar kesilmesi rehberine bakın. Kanuni dayanak: Türk Borçlar Kanunu m.407.

Avans ile işverenden alınan borcu ayırın

Ücret avansı, belirli ücret dönemine ilişkin tutarın önceden ödenmesidir. Ay sonu hesabında daha önce gerçekten ödenen bölümün gösterilmesi, aynı ücretin ikinci kez ödenmemesine hizmet eder; disiplin cezası değildir. Bu nedenle avans belgesinde ödeme tarihi, miktar ve ilgili ücret dönemi açık olmalıdır. Banka açıklamasında avans yazılmasıyla yetinilmez; ödemenin gerçekten yapıldığı ve daha önce başka bir bordroda düşülmediği de karşılaştırılır.

İşverenin işçiye verdiği ayrı bir borç ise yalnız “avans” adı kullanıldığı için ücret ön ödemesine dönüşmez. Borcun kaynağı, geri ödeme düzeni ve ücretle takasın koşulları ayrıca belirlenir. Hem bordroda kesilen hem ayrıca elden geri alınan aynı tutar için çift tahsil kontrolü yapılmalıdır. İşçinin itirazı da bütün ücret hesabını reddeden genel bir cümle yerine, hangi ödemenin hangi ayda ikinci kez düşüldüğünü gösteren belgeye dayanmalıdır.

Yazılı itirazda hangi bilgiler bulunmalı?

İtirazda ücret dönemi, kesinti tutarı, bordrodaki açıklama ve banka ödeme tarihi belirtilmelidir. İşverenden kesintinin kanuni veya sözleşmesel dayanağı, hesap yöntemi ve ilgili belgeler istenir. Kesinti kabul edilmiyorsa bu husus açıkça yazılır; itirazın teslim veya gönderim kaydı saklanır. İmzalanacak bordronun hangi döneme ait olduğu ve imza alanının neyi doğruladığı okunmalıdır. İhtirazi kayıt delil değerlendirmesinde önem taşır; fakat tek başına uyuşmazlığı çözmez. İmza da emredici ücret koruma kurallarına aykırı kesintiyi kendiliğinden geçerli kılmaz.

Beş yıllık zamanaşımı ve dava şartı arabuluculuk

4857 sayılı İş Kanunu m.32 uyarınca ücret alacağı beş yıllık zamanaşımına tabidir. Eksik ücrette her dönemin ödeme zamanı ayrı değerlendirilir; bütün aylara ait süre işten ayrılma gününden başlatılmaz. Ücretin ödenmesini istemek için iş sözleşmesinin sona ermesi şart değildir. Yazılı itiraz veya işverenle görüşmeler yapılırken başvuru takvimi ihmal edilmemelidir. Haklı fesih ve kıdem tazminatı talepleri ise ücretin iadesinden farklı koşullar içerir; her kesinti tartışması bu talepleri otomatik olarak doğurmaz.

İş sözleşmesinden kaynaklanan kesilmiş ücretin tahsili için dava açmadan önce 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m.3 kapsamında arabulucuya başvurulur. Anlaşma sağlanmazsa talep, görev ve yetki kuralları gözetilerek iş mahkemesine taşınır. Arabuluculuk bürosuna başvurudan son tutanağın düzenlenmesine kadar zamanaşımı durur ve hak düşürücü süre işlemez. Başvuruda ücretin ait olduğu aylar ve kesinti kalemleri açıkça belirtilmelidir. Dayanak: 7036 sayılı Kanun m.3/1 ve 3/17. İşe iade için öngörülen bir aylık arabuluculuk ve iki haftalık dava süreleri, kesilmiş ücret alacağının ortak süresi değildir.

Mersin’de de aynı maddi hukuk kuralları uygulanır. Başvurunun yöneltileceği işveren, işin yapıldığı yer ve yetkili arabuluculuk bürosu dosya belgelerinden belirlenir. İcra dosyasındaki maaş haczinin hesabına itiraz ile işverenin haksız kesintisinden doğan ücret alacağı aynı başvuru yolu olarak ele alınmamalıdır. Ayrıntılı yerel süreç için Mersin iş hukuku ve işçilik alacakları rehberi kullanılabilir.