Yıllık İzin Ücreti İzne Çıkmadan Önce Ödenmek Zorunda mı? İş Kanunu 57-58

Kısa ve net cevap: Evet. 4857 sayılı İş Kanunu’nun 57. maddesine göre işveren, yıllık ücretli iznini kullanan işçiye izin dönemine ilişkin ücretini izne başlamadan önce peşin olarak ödemek veya avans vermek zorundadır. İşçinin aylık ücretinin normal ödeme gününü bekletip yıllık izin boyunca tamamen ödemesiz bırakılması kanundaki peşin/avans ödeme yükümlülüğüyle bağdaşmaz.

Bu hak, iş sözleşmesi devam ederken kullanılan yıllık izin ücretine ilişkindir. İş sözleşmesi sona erdiğinde kullanılmayan yıllık izinlerin ücretinin paraya dönüşmesi ise İş Kanunu m.59 kapsamında ayrı bir haktır. Çalışan işçi bakımından asıl olan iznin fiilen kullandırılmasıdır; “izin kullanma, parasını verelim” uygulaması yıllık dinlenme hakkının yerine geçmez.

Yıllık izin ücretinin kanuni dayanağı nedir?

İş Kanunu m.53 ve devamı yıllık ücretli izin hakkını düzenler. İşçi bir yıllık kıdem koşulunu tamamladığında kıdemine göre belirlenen sürelerde yıllık ücretli izin kullanır. Bu izin ücretsiz dinlenme değildir; işçi izin dönemindeki ücretini almaya devam eder.

İş Kanunu m.57, izin ücretinin ne zaman ve nasıl ödeneceğini düzenleyerek işçinin izin sırasında gelir kaybı yaşamamasını amaçlar.

İzin ücreti ne zaman ödenmelidir?

Kanunun açık kuralı, yıllık izin dönemine ilişkin ücretin işçi izne başlamadan önce peşin ödenmesi veya avans olarak verilmesidir. Örneğin işçi 1 Ekim’de yıllık izne çıkacaksa işveren, izin dönemine ait ücreti normal maaş günü daha sonra olsa bile kanuni sistem doğrultusunda izin öncesinde ödemelidir.

İşveren ödeme yöntemini bordro ve banka kayıtlarında açıkça göstermelidir.

Peşin ödeme ile avans arasında fark var mı?

Peşin ödeme, izin dönemine ait ücretin izin başlamadan tamamen verilmesidir. Avans ise izin dönemi ücretine karşılık önceden yapılan ve sonraki ücret hesabında mahsup edilen ödemedir.

Her iki yöntemde de amaç işçinin yıllık izin sırasında ücret kaynaklarına erişebilmesidir. İşveren “maaş gününde zaten ödeyeceğim” diyerek hiçbir ön ödeme yapmamalıdır.

Aylık maaşlı işçiye de peşin izin ücreti gerekir mi?

İş Kanunu m.57 tüm yıllık ücretli izin kullanan işçiler için peşin/avans ödeme kuralını getirir. Aylık ücretli olmak bu yükümlülüğü ortadan kaldırmaz.

Uygulamada aylık ücret sistemiyle avans niteliğinde ödeme yapılıp normal bordro gününde mahsup edilebilir. İşçinin aynı dönem için iki kez ücret alması söz konusu değildir.

İşveren normal maaş gününü bekleyebilir mi?

İşçi izin başlamadan önce ücret veya avans talep etmişse ve izin dönemi normal maaş gününden önce başlıyorsa kanunun peşin/avans ödeme sistemi uygulanmalıdır. İşveren bordro alışkanlığını gerekçe göstererek m.57’yi etkisizleştiremez.

Ödeme zamanının işyeri yazılımına uygun olmaması işçinin kanuni hakkını kaldırmaz.

İşçinin ayrıca talep etmesi gerekir mi?

Kanun yükümlülüğü işverene verir. Yıllık izin kullanan işçinin izin ücreti bakımından ayrıca özel bir dilekçeyle “peşin ödeyin” demesi hakkın doğması için zorunlu değildir.

Bununla birlikte uygulamada uyuşmazlığı önlemek için izin formunda avans/peşin ödeme satırı bulunması yararlı olabilir.

İzin ücreti hangi ücret üzerinden hesaplanır?

İşçinin sabit temel ücreti esas alınır. Ücretin günlük, haftalık veya aylık belirlenmesine göre izin dönemi için hesap yapılır. İş Kanunu m.57, saat başı, parça başı, akort, komisyon veya yüzde usulü gibi sabit olmayan ücretlerde izin ücretinin hesaplanmasına ilişkin özel kurallar içerir.

Düzenli ücret eklerinin yıllık izin hesabına girip girmediği her ödemenin niteliğine göre değerlendirilir.

Primler yıllık izin ücretine dahil mi?

Prim, ikramiye, sosyal yardım veya performans ödemelerinin izin ücretine etkisi ödemenin düzenli ücret unsuru olup olmadığına göre değerlendirilir. Kanunun özel hesap kuralları ve ücretin niteliği birlikte incelenmelidir.

İşveren izin dönemini gerekçe göstererek işçinin kazanılmış ve dönemsel primini keyfî biçimde silemez.

Yemek ve yol parası izin süresinde ödenir mi?

Yemek ve yol ödemesi yalnız fiilen işe gelinen günlerde yapılan masraf karşılığı ise yıllık izinde aynı biçimde doğmayabilir. Buna karşılık nakdî ve düzenli ücret eki niteliğindeki uygulamanın sözleşmesel karakteri ayrıca incelenir.

İzin ücreti hesabında her yan hak otomatik olarak temel ücrete eklenmez; ödemenin amacı önemlidir.

Parça başı çalışan işçinin izin ücreti nasıl hesaplanır?

Ücreti günlük, haftalık veya aylık belirli olmayan, akort, komisyon veya yapılan iş tutarına göre değişen işçilerde İş Kanunu m.57’nin ortalama ücret hesabı uygulanır. Amaç işçinin yıllık izne çıkması nedeniyle ücret kaybına uğramamasıdır.

İşveren önceki dönem kazanç kayıtlarını güvenilir biçimde saklamalıdır.

Komisyonla çalışan satış personeli izin ücretini nasıl alır?

Komisyon ağırlıklı ücret sisteminde sabit ve değişken ücret unsurları ayrılır. İş Kanunu’nun ortalama hesap yöntemi uygulanırken işçinin gerçek kazanç yapısı dikkate alınır.

İşveren “satış yapmadın, izinde ücret yok” diyemez; yıllık izin ücretli bir haktır.

İzin sırasında maaş kesilebilir mi?

Hayır. Yıllık ücretli izin, işçinin çalışma borcundan kurtulduğu ancak ücret hakkının devam ettiği kanuni dinlenme dönemidir. İşveren yıllık izin günlerini ücretsiz izin veya devamsızlık gibi gösteremez.

Bordro ve SGK kayıtları izin döneminin ücretli olduğunu yansıtmalıdır.

Yıllık izin sırasında başka işte çalışılırsa ne olur?

İş Kanunu m.58, yıllık ücretli iznini kullanırken ücret karşılığı başka bir işte çalıştığı anlaşılan işçiden, işverenin izin süresi için ödediği ücreti geri isteyebilmesine imkân verir.

Bu hüküm yıllık iznin dinlenme amacını korur. İşçinin kendi kişisel işiyle uğraşması ile başka işverene ücret karşılığı çalışması aynı değildir.

İşveren izin ücretini geri isteyebilir mi?

İşçi yıllık izin sırasında ücret karşılığı başka bir işte çalışmışsa m.58 şartları kapsamında işveren izin süresi için ödediği ücreti geri isteyebilir. İşveren, ücret karşılığı başka çalışma yapıldığını ispatlamalıdır.

İşçinin gönüllü sosyal faaliyeti veya kişisel aile işi otomatik geri ödeme sebebi değildir.

İşçi yıllık izin yerine para isteyebilir mi?

İş sözleşmesi devam ederken yıllık izin kural olarak fiilen kullandırılmalıdır. İşçi “izne çıkmayayım, ücretini ayrıca ödeyin” diyerek dinlenme hakkını paraya çeviremez; işveren de bu modeli dayatamaz.

Kullanılmayan yıllık izinlerin paraya dönüşmesi iş sözleşmesinin sona ermesiyle m.59 kapsamında gündeme gelir.

İşten çıkınca kullanılmayan izin ücreti nasıl ödenir?

İş sözleşmesi herhangi bir nedenle sona erdiğinde hak kazanılmış ancak kullanılmamış yıllık izin sürelerine ait ücret, sözleşmenin sona erdiği tarihteki ücret üzerinden ödenir. Bu m.59’daki ayrı sistemdir.

kullanılmayan yıllık izin ücreti rehberi fesih sonrası hesabı ayrıntılı açıklar.

İzin parası bordroda nasıl gösterilmeli?

İşveren izin dönemine ait ücret veya avansı bordroda açık göstermeli ve normal ücret hesabıyla ilişkilendirmelidir. İşçinin hangi günlerde yıllık izinde olduğu özlük dosyası ve izin kayıtlarıyla uyumlu olmalıdır.

İzin avansının sonraki maaştan mahsup edilmesi, işçiye ait iki ayrı ücret borcu varmış gibi gösterilmemelidir.

İzin formu imzalatılması yeterli mi?

İzin formu, işçinin hangi tarihlerde izin kullandığını gösterir; ücretin peşin veya avans olarak ödendiğini tek başına ispatlamaz. Ödeme için banka kaydı, bordro veya imzalı ödeme belgesi gerekir.

İşveren izin ve ücret kayıtlarını ayrı ayrı doğrulayabilmelidir.

İzin ücretinin nakit ödenmesi mümkün mü?

Ücretlerin bankadan ödenmesine ilişkin zorunluluk kapsamındaki işyerlerinde bankadan ödeme yapılmalıdır. Nakit ödeme ancak ilgili mevzuatın izin verdiği durumlarda ve ispatlı biçimde yapılabilir.

Ücret ödeme yöntemi, yıllık izin hakkının niteliğini değiştirmez.

İzin ücretinin geç ödenmesi ne sonuç doğurur?

İşveren m.57’deki peşin/avans ödeme yükümlülüğüne aykırı davranmış olur. İşçi ücret alacağını ve gecikmenin sonuçlarını somut ödeme tarihine göre ileri sürebilir.

Sürekli ücret ihlalleri İş Kanunu m.24/II-e kapsamındaki ücretin kanuna veya sözleşmeye uygun hesap edilmemesi/ödenmemesi hükümleri yönünden ayrıca değerlendirilebilir.

İzin ücreti hiç ödenmezse ne yapılabilir?

İşçi işverene yazılı ödeme talebi gönderebilir; bordro ve banka kayıtlarını saklamalıdır. İşçilik alacakları için dava şartı arabuluculuk ve ardından iş mahkemesi yolu kullanılabilir.

Ücretin 20 gün ödenmemesi hâlindeki çalışmaktan kaçınma hakkı kendi şartlarıyla İş Kanunu m.34 kapsamında ayrıca değerlendirilir.

İzin süresine hafta tatili dahil mi?

Yıllık izin süresine rastlayan hafta tatili, ulusal bayram ve genel tatil günleri yıllık izin günlerinden sayılmaz. İş Kanunu m.56’nın izin süresi hesabı bu günleri ayırır.

Örneğin 14 günlük yıllık izin hesabında araya giren kanuni tatil günleri ayrıca dikkate alınır.

İzin süresinde hastalık raporu alınırsa?

Yıllık izin sırasında ortaya çıkan sağlık raporunun izin hesabına etkisi raporun niteliği, tarihler ve mevzuat hükümlerine göre değerlendirilir. İşveren raporu ve izin kaydını doğru biçimde işlemezse uyuşmazlık doğabilir.

İşçi sağlık raporunu gecikmeden işverene bildirmelidir.

Part-time çalışan izin ücretini nasıl alır?

Kısmi süreli çalışan da yıllık ücretli izin hakkından yararlanır. İzin ücreti kendi çalışma ve ücret düzenine göre hesaplanır; sırf part-time olduğu için yıllık izin hakkı kaldırılmaz.

part-time çalışan hakları rehberi emsal işçi ve orantılı hakları açıklar.

Çağrı üzerine çalışan izin ücreti alır mı?

Çağrı üzerine çalışma da iş sözleşmesidir. Yıllık izin kıdem şartı ve diğer koşullar oluştuğunda izin hakkı doğar; ücret sözleşmedeki/kanuni çalışma süresi esas alınarak hesaplanır.

çağrı üzerine çalışma rehberi 20 saat varsayımını açıklar.

İşveren için kontrol listesi

• Yıllık izin tarihini yazılı kayda alın.
• İzin dönemine ait ücreti izin başlamadan önce peşin veya avans ödeyin.
• Ödemeyi bordro ve banka kaydında gösterin.
• İzin günlerini ücretsiz izin gibi işlemeyin.
• Hafta tatili ve resmî tatil günlerini izin süresinden düşmeyin.
• Sözleşme sona ererse kullanılmayan izinleri m.59’a göre ödeyin.

İşçi için kontrol listesi

• İzin formunuzun bir örneğini alın.
• İzin başlamadan önce ücret/avans ödemesini kontrol edin.
• Bordro ve banka kaydını saklayın.
• İzin gün sayısının doğru hesaplandığını kontrol edin.
• İşten çıkışta kullanılmayan izin bakiyenizi ayrıca hesaplayın.

Örnek 1: Maaş günü izin bittikten sonra

İşçi 1-14 Ekim arasında yıllık izin kullanacak, normal maaş günü 30 Ekim. İşveren m.57 gereği izin dönemine ait ücreti izin başlamadan önce peşin veya avans şeklinde vermelidir; 30 Ekim’i bekletmemelidir.

Örnek 2: İzin sırasında başka işte ücretli çalışma

İşçi yıllık izin sırasında başka bir işverende ücret karşılığı çalışıyor. M.58 şartları oluşursa kendi işvereni izin süresi için ödediği ücreti geri isteyebilir.

Örnek 3: İşveren izin yerine para öneriyor

İşveren “bu yıl izne çıkma, 14 günlük ücretini ayrıca ödeyelim” diyor. İş sözleşmesi devam ederken yıllık izin fiilen kullandırılmalıdır; para ödemesi dinlenme hakkının yerine geçmez.

Sık sorulan sorular

Yıllık izin ücreti ne zaman ödenir?

İzin başlamadan önce peşin ödenmeli veya avans verilmelidir.

Aylık maaşlı işçiye de izin avansı gerekir mi?

Evet. İş Kanunu m.57 bu yükümlülüğü yıllık izin kullanan işçi için getirir.

İzin ücretini maaş gününde ödemek yeterli mi?

Maaş günü izin başladıktan sonraysa kanundaki peşin/avans ödeme yükümlülüğü karşılanmaz.

İzin sırasında başka işte çalışabilir miyim?

Ücret karşılığı başka işte çalışıldığı anlaşılırsa işveren m.58 uyarınca izin için ödediği ücreti geri isteyebilir.

Yıllık izin paraya çevrilebilir mi?

İş sözleşmesi devam ederken hayır; izin fiilen kullandırılmalıdır.

İşten çıkınca izin parası ödenir mi?

Kullanılmayan yıllık izinler m.59 uyarınca sona erme tarihindeki ücret üzerinden ödenir.

Part-time çalışan da izin ücreti alır mı?

Evet.

Yemek ve yol izinde devam eder mi?

Ödemenin ücret eki mi yoksa fiilî işe gelme masrafı mı olduğuna göre değerlendirilir.

Hafta tatili yıllık izinden sayılır mı?

Hayır. Kanuni hafta tatili ve genel tatiller izin günlerinden sayılmaz.

İzin ücreti ödenmezse ne yapılır?

Yazılı talep, zorunlu arabuluculuk ve iş mahkemesi yolu kullanılabilir.

Site içi ilgili rehberler

• İş Hukuku rehberleri
• Kullanılmayan yıllık izin ücreti
• Ücret hesap pusulası
• Part-time çalışan hakları
• Çağrı üzerine çalışma

Resmî kaynaklar

• Mevzuat Bilgi Sistemi – 4857 sayılı İş Kanunu (özellikle m.53-59)
• Yıllık Ücretli İzin Yönetmeliği
• T.C. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı

Sonuç

İş Kanunu m.57 uyarınca yıllık ücretli izin kullanan işçiye izin dönemine ait ücret izne başlamadan önce peşin ödenmeli veya avans olarak verilmelidir. Yıllık izin ücretli bir dinlenme hakkıdır; işçi izinde olduğu için maaşı kesilemez ve iş sözleşmesi devam ederken izin paraya çevrilerek kullandırılmaktan kaçınılamaz. İşçi yıllık izin sırasında ücret karşılığı başka işte çalışırsa m.58 kapsamında işveren ödediği izin ücretini geri isteyebilir. İşveren izin, bordro ve ödeme kayıtlarını birbirleriyle uyumlu tutmalıdır.

Av. Halil Bakırcı tarafından hazırlanmış, Av. Emirhan Keskin tarafından incelenmiştir.

Yazar Bilgisi

Avukat Halil BAKIRCI, Mersin Barosu 3472 sicil numarasına kayıtlıdır. Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu bünyesinde ceza, aile, iş, gayrimenkul ve ticaret hukuku alanlarında hukuki danışmanlık ve dava takibi sunmaktadır.

İnceleyen: Av. Emirhan Keskin · Mersin Barosu Sicil No: 5507

Av. Halil Bakırcı profilini inceleyin →