Çok Yıllık Ürün Veren Ağaçlar TARES’te Rehnedilebilir mi? 6750 m.5/1-b | 2026

6750 m.5/1-b çok yıllık ürün veren ağaçlar için ne düzenler?

6750 sayılı Ticari İşlemlerde Taşınır Rehni Kanunu, tarımsal faaliyette finansmana erişimi kolaylaştırmak amacıyla yalnız hasat edilmiş ürünleri veya tarım makinelerini değil, çok yıllık ürün veren ağaçları da rehin konusu kabul eder. Kanun m.5/1-b bu varlık türünü açıkça saydığı için, diğer şartları taşıyan işlemde bu ağaçların TARES üzerinden teslimsiz rehin teminatı olarak kullanılması mümkündür.

Düzenleme özellikle meyvecilik, narenciye, zeytinlik, cevizlik, fıstıklık, bağ benzeri uzun süreli tarımsal yatırımlarda önemlidir. Üretici, ağaçları alacaklıya teslim etmeden ve tarımsal faaliyeti durdurmadan finansman teminatı sağlayabilir. Rehin veren ağaçların bakımını ve üretimini sürdürür; rehinli alacaklı ise Sicilde kayıtlı teminat hakkına sahip olur.

Ancak “Kanun ağaçları sayıyor” sonucundan, her türlü arazi ve bitkinin TARES’e otomatik biçimde rehnedilebileceği sonucu çıkarılamaz. Rehin konusu taşınmaz arazi değil, Kanunun açıkça saydığı çok yıllık ürün veren ağaçlardır. Tapu kütüğüne tescil edilen taşınmazların 6750 kapsamı dışında olduğu unutulmamalıdır.

Bu nedenle işlem iki ayrı malvarlığı unsurunu birbirinden ayırmalıdır: üzerinde ağaçların bulunduğu taşınmazın hukuki durumu ve 6750 kapsamında rehne konu edilen ağaçların durumu.

Hangi ağaçlar “çok yıllık ürün veren ağaç” sayılır?

Kanun belirli türlerin kapalı listesini vermez; ölçüt, ağacın çok yıllık olarak ürün vermesidir. Zeytin, limon, portakal, mandalina, elma, armut, ceviz, badem, fındık, Antep fıstığı, kayısı, şeftali, kiraz ve benzeri ekonomik ürün veren ağaçlar bu kavram içinde değerlendirilebilir.

Tek sezonluk tarımsal ürün ile çok yıllık ürün veren ağaç birbirinden ayrılmalıdır. Hasat edilecek buğday, pamuk, mısır veya sebze gibi tarımsal ürünler m.5’te ayrıca “tarımsal ürün” olarak düzenlenir. Meyve ağacı ise m.5/1-b kapsamında ağacın kendisi bakımından rehin konusu olabilir; ağaçtan elde edilen ürünün durumu m.7’deki getiri ve ürün hükümleriyle birlikte değerlendirilir.

Bağlarda asma, çalı formundaki çok yıllık tarımsal bitki veya özel plantasyonların “ağaç” kavramına girip girmediği somut biyolojik ve hukuki niteliğe göre değerlendirilmelidir. Kanun metninin açıkça “ağaç” demesi nedeniyle tereddütlü ürün gruplarında sözleşme kurmadan önce uzman ve hukuki değerlendirme yapılması gerekir.

Süs ağacı veya ticari ürün vermeyen peyzaj ağacı sırf çok yıllık olduğu için bu bent kapsamına alınmamalıdır. M.5/1-b’nin ölçütü çok yıllık yaşama değil, çok yıllık ürün verme niteliğine bağlanmıştır.

Ağaç rehni ile arazinin ipoteği aynı şey midir?

Hayır. TARES üzerinden kurulan rehin ile tapu sicilinde taşınmaz üzerinde kurulan ipotek farklı ayni teminatlardır. 6750 sayılı Kanun tapu kütüğüne tescil edilen taşınmazları kendi kapsamı dışında bırakır. Bu nedenle arazinin kendisi üzerinde teminat kurulacaksa Türk Medeni Kanunu ve tapu mevzuatındaki ipotek hükümleri uygulanır.

Çok yıllık ürün veren ağaçların TARES’te rehnedilebilmesi, arazi üzerindeki ipotek, intifa, kira, haciz veya diğer hakların önemsiz olduğu anlamına gelmez. Ağaçlar belirli bir parsel üzerinde bulunduğundan, tarımsal faaliyetin devamı ve ağaçlara fiilen erişim bakımından taşınmaz üzerindeki haklar ekonomik değeri doğrudan etkiler.

Örneğin arazi üzerinde banka ipoteği, uzun süreli kira veya icra haczi varsa ağaç rehni kabul edecek alacaklı bu kayıtları ayrıca incelemelidir. TARES sorgusu tapu incelemesinin yerine geçmez; tapu incelemesi de TARES kaydını ikame etmez.

Ayrıca Medeni Kanundaki bütünleyici parça ilkeleri ile 6750’nin özel hükmü birlikte yorumlanmalıdır. Kanun m.5/1-b çok yıllık ürün veren ağaçları açıkça rehin konusu saydığı için özel rehin sistemi bu varlık için özel hukuki imkân yaratır; fakat arazi mülkiyetinin kimde olduğu ve ağaçlar üzerinde tasarruf yetkisinin kimde bulunduğu somut işlemde yine ispatlanmalıdır.

Kiralanan arazide bulunan çok yıllık ağaçlar rehnedilebilir mi?

Rehin verenin taşınır üzerinde tasarruf yetkisine sahip olması gerekir. Kiracı, sırf araziyi kiralamış olması nedeniyle arazi sahibine ait ağaçları kendi malı gibi rehnedemez. Ağaçların kime ait olduğu, kira sözleşmesinin dikim ve söküm hükümleri, arazi malikinin hakkı ve ürün paylaşımı açık biçimde incelenmelidir.

Bazı tarımsal kira ilişkilerinde kiracı kendi sermayesiyle fidan dikebilir; sözleşme sonunda ağaçların akıbeti ayrıca düzenlenmiş olabilir. Böyle bir durumda rehin verenin gerçek hak sahipliği yalnız fiili dikime bakılarak değil kira sözleşmesi ve eşya hukuku kurallarıyla birlikte belirlenmelidir.

Arazi kiracısının ayrıca kiracılık hakkı m.5’te bağımsız bir rehin konusu olarak sayılmıştır. Dolayısıyla ağaçların mülkiyeti ile kiracılık hakkı ayrı teminat unsurları olabilir. Aynı sözleşmede her ikisi rehnedilecekse iki varlığın ayırt edici bilgileri ayrı yazılmalıdır.

Rehin alacaklısı, kira süresinin ağaçların ekonomik ömrüne ve kredi vadesine uygun olup olmadığını da değerlendirmelidir. Kira iki yıl sonra sona ererken on yıl vadeli rehin teminatına güvenmek ekonomik risk doğurur.

Rehin sözleşmesinde ağaçlar nasıl tanımlanmalıdır?

6750 m.4/6 rehne konu varlığın ayırt edici özelliklerinin sözleşmede gösterilmesini zorunlu kılar. Ağaç rehni bakımından parsel bilgisi, il/ilçe/mahalle veya köy, ada-parsel, bahçenin yüzölçümü, ağaç türü, yaklaşık veya kayıtlı ağaç sayısı, dikim yılı/yaş grubu ve mümkünse tarımsal kayıt bilgileri kullanılmalıdır.

“Mersin’deki limon ağaçlarım” gibi genel ifade, aynı kişiye ait birden fazla bahçe bulunması halinde hangi varlığın rehinli olduğunu göstermez. “Mersin ili X ilçesi Y Mahallesi 123 ada 45 parsel üzerinde bulunan, 2018 dikimli 450 adet limon ağacı” gibi belirli tanım tercih edilmelidir.

Ağaç sayısı zaman içinde hastalık, söküm veya yeni dikim nedeniyle değişebilir. Sözleşmede rehin kapsamının sabit sayıya mı, belirli parseldeki belirli tür plantasyona mı bağlandığı açık olmalıdır. Sicil kaydındaki tanım da sözleşmeyle birebir uyumlu tutulmalıdır.

Taraf, borç, güvence miktarı ve diğer zorunlu bilgiler için 6750 m.4/6 rehberine bakılabilir.

Ağaçların meyvesi ve diğer doğal ürünleri rehin kapsamına girer mi?

6750 m.7, rehne konu taşınırın gelecekteki hukuki getirileri ile doğal ürünlerini ve ikame mallarını belirli kapsamda rehnin uzantısı olarak düzenler. Çok yıllık ürün veren ağacın ekonomik değeri de esasen her yıl elde edilen ürünle bağlantılıdır.

Bu nedenle ağaç üzerinde kurulan rehnin kapsamı değerlendirilirken yalnız gövde ve kök sistemine değil, doğal ürünlerin m.7 uyarınca teminat ilişkisine etkisine de bakılmalıdır. Hasat edilen ürün satıldığında satış bedelinin veya yerine geçen değerin rehin kapsamındaki durumu ayrıca incelenir.

Tarafların ürün gelirlerinin tahsili, ayrı hesapta tutulması veya kredi borcuna mahsup edilmesi konusunda kanuna uygun sözleşmesel mekanizma kurması mümkündür. Ancak m.4/7’deki tasarruf yetkisini mutlak biçimde kısıtlayan kayıt yasağı unutulmamalıdır.

Ağaç rehni ile aynı yılın tarımsal ürününün ayrıca rehnedilmesi halinde iki Sicil kaydının kapsamı çakıştırılmamalı; alacaklılar arasındaki derece ve öncelik ilişkisi ayrıca belirlenmelidir.

Rehinli ağaçların kesilmesi, sökülmesi veya başka yere taşınması mümkün mü?

Rehin verenin m.4/7 gereğince tasarruf yetkisi mutlak sözleşme yasağıyla ortadan kaldırılamaz; ancak m.12 rehinli varlığın korunmasına ilişkin yükümlülükler getirir. Rehinli plantasyonun ekonomik değerini yok edecek şekilde ağaçların sebepsiz sökülmesi veya kesilmesi, alacaklının teminatını tehlikeye düşürebilir.

Tarımsal zorunluluk nedeniyle hastalıklı ağaçların sökülmesi, gençleştirme budaması veya yeniden dikim yapılması ile teminatı ortadan kaldırmak amacıyla plantasyonun yok edilmesi aynı değildir. İşletme bakım kararları tarım tekniği ve sözleşmedeki koruma hükümleriyle birlikte değerlendirilmelidir.

Ağaç sayısında önemli azalma olacaksa alacaklıya bildirim, yeni dikimlerin teminata dahil edilmesi veya ek teminat mekanizması sözleşmede kanuna uygun biçimde düzenlenebilir. Mutlak “hiçbir ağaç kesilemez” kaydı yerine objektif değer koruma yükümlülüğü daha doğru hukuki yapıdır.

Rehin verenin tasarruf yetkisinin sınırı hakkında 6750 m.4/7 rehberi incelenebilir.

Çok yıllık ağaçlarda değer tespiti nasıl yapılır?

Ağaçların değeri yalnız odun değerinden ibaret değildir. Tür, yaş, verim çağı, yıllık ürün miktarı, hastalık durumu, bakım seviyesi, sulama imkânı, piyasa fiyatı ve kalan ekonomik ömür birlikte değerlendirilmelidir. Aynı tür iki bahçenin değeri verim ve bakım koşullarına göre önemli ölçüde farklı olabilir.

Taraflar rehin kurulmadan önce değer üzerinde anlaşabilir veya Ticari İşlemlerde Taşınır Varlıkların Değer Tespiti Hakkında Yönetmelik uyarınca değer tespiti yoluna başvurabilir. Temerrüt sonrası değer tespiti ise Yönetmeliğin özel usulüne tabidir.

Ekspertiz raporunda parsel ve ağaç tanımının TARES sözleşmesiyle aynı olması gerekir. Başka parseldeki ağaçları veya farklı yaş grubunu esas alan rapor teminatın gerçek değerini göstermez.

Kredi vadesi uzun ise değer tespiti tek seferlik bırakılmamalı; don, kuraklık, hastalık, yangın veya pazar koşulları nedeniyle önemli değer değişikliği olup olmadığı periyodik olarak izlenmelidir.

Don, dolu, yangın veya hastalık halinde sigorta tazminatı rehni etkiler mi?

6750 m.7, rehne konu taşınırın gelecekteki hukuki getirileri içinde sigorta tazminatı bakımından da rehin kapsamını düzenleyen hükümler içerir. Ağaçların yangın, dolu, don veya başka sigortalı risk nedeniyle zarar görmesi halinde sigorta tazminatının teminat ilişkisine etkisi m.7 ve poliçe hükümleriyle birlikte değerlendirilmelidir.

Rehin alacaklısı, poliçenin varlığını, teminat kapsamını, lehtar/rehinli alacaklı kaydını ve primlerin ödenip ödenmediğini işlem öncesi kontrol etmelidir. Tarım sigortası veya özel sigorta poliçesinde rehinli alacaklının haklarının nasıl gösterileceği ilgili sigorta mevzuatına göre düzenlenmelidir.

Sigorta ödemesi alınması rehin verenin temel borcunu kendiliğinden sona erdirmez. Tazminatın kredi borcuna mahsup edilip edilmeyeceği, yeniden dikimde kullanılıp kullanılmayacağı ve teminatın kalan değeri sözleşme ile Kanuna göre belirlenir.

Rehin veren borcunu ödemezse ağaçlar bakımından hangi haklar gündeme gelir?

Temerrüt halinde 6750 m.14 ve ilgili Yönetmelik rehinli alacaklıya özel haklar tanır. Rehinli taşınırın niteliğine uygun düştüğü ölçüde mülkiyetin devrini talep, alacağın varlık yönetim şirketine devri, devredilemeyen varlıklarda kiralama/lisans hakkı ve genel hükümler çerçevesinde alacağın takibi değerlendirilebilir.

Çok yıllık ürün veren ağaçlar bakımından mülkiyet ve arazi bağlantısı özellikle dikkatle incelenmelidir. Alacaklı temerrüt halinde yalnız “ağaçları alıp götürme” yaklaşımıyla hareket edemez. Arazi mülkiyeti, erişim, hasat, söküm ve tarımsal devamlılık gibi hususlar Kanun ve eşya hukuku çerçevesinde çözümlenmelidir.

Genel icra yoluna başvurulacaksa rehinli alacaklıların önce rehne başvurma kuralı hakkında İİK m.45 rehberi ayrıca incelenmelidir.

Ağaçlar üçüncü kişiye satılırsa rehin sona erer mi?

Rehin verenin tasarruf yetkisinin bulunması, satışın rehin hakkını her durumda sona erdirdiği anlamına gelmez. 6750 m.7 ve m.9, rehnin üçüncü kişilere etkisi ve iyi niyet koruması bakımından özel hükümler içerir. Somut olayda Sicil kaydı, üçüncü kişinin iyi niyeti ve işlemin niteliği birlikte incelenmelidir.

Ağaçların bulunduğu taşınmazın satışı ayrıca önemlidir. Yeni arazi malikinin ağaçlar ve TARES rehni karşısındaki konumu, tapu devri, Sicil aleniyeti ve özel rehin hükmü birlikte değerlendirilmeden kesin sonuç verilmemelidir.

Rehin alacaklısı hem TARES hem tapu kayıtlarını izlemeli; parsel devri, kira sona ermesi veya plantasyonun başka kişiye bırakılması gibi değişiklikleri teminat risk yönetiminin parçası yapmalıdır.

Uygulama kontrol listesi

İlk olarak rehin verenin m.3 kapsamında uygun taraf olup olmadığı ve ağaçlar üzerinde tasarruf yetkisinin bulunup bulunmadığı doğrulanmalıdır. İkinci olarak arazi tapusu, kira veya kullanım hakkı incelenmelidir. Üçüncü adım, ağaç türü, parsel, sayı, yaş/dikim yılı ve diğer ayırt edici bilgileri belgelemektir.

Dördüncü olarak TARES’te mevcut rehinler; ayrıca tapu sicilindeki ipotek, haciz ve diğer takyidatlar kontrol edilmelidir. Beşinci olarak değer tespiti ve gerekiyorsa sigorta yapılmalıdır. Altıncı olarak m.4/6’ya uygun sözleşme hazırlanıp m.4/1 uyarınca Sicile tescil tamamlanmalıdır.

Yedinci adım, ürün ve sigorta gelirlerinin teminat ilişkisi içinde nasıl izleneceğini belirlemektir. Sekizinci adım, plantasyondaki önemli fiziksel değişiklikleri kayıt altına almaktır. Dokuzuncu adım, kredi süresince değer ve üretim riskini izlemektir. Son adım, borç sona erdiğinde rehin kaydını süresinde terkin etmektir.

TARES tescil masrafı ve mali istisnalar hakkında TARES tescil masrafı rehberine, taraf şartları için 6750 m.3 rehberine bakılabilir.

Resmî kaynaklar

• T.C. Ticaret Bakanlığı – Taşınır Rehni
• T.C. Ticaret Bakanlığı – Taşınır Rehni Mevzuatı
• TBMM – 6750 sayılı Kanun

Sık Sorulan Sorular

Sonuç

Çok yıllık ürün veren ağaçlar 6750 m.5/1-b uyarınca TARES’te rehin konusu olabilir. Ancak teminatın gerçek ve uygulanabilir olması için arazi ile ağaç arasındaki hukuki bağ, rehin verenin tasarruf yetkisi, parsel ve plantasyon tanımı, ürün ve sigorta gelirleri, değer tespiti ve Sicil kaydı birlikte yönetilmelidir.