Kooperatiften Ayrılan Ortağın Borç Sorumluluğu Ne Zaman Biter? 1163 m.36 | 2026
Kısa ve net cevap: Kooperatiften ayrılmak, geçmişte doğmuş kooperatif borçlarına ilişkin şahsi sorumluluğu veya ek ödeme yükümlülüğünü aynı gün sona erdirmez. 1163 sayılı Kooperatifler Kanunu m.36 uyarınca sınırsız veya sınırlı sorumlu bir ortak ölür ya da başka bir sebeple ortaklıktan ayrılır ve ayrılışın kesinleşmesinden başlayarak bir yıl içinde kooperatif iflas ederse, ayrılan ortak ayrılışından önce doğmuş borçlardan sorumluluğunu korur. Anasözleşme bu bir yıllık süreyi daha uzun belirleyebilir. Aynı esas ek ödeme yükümlülüğü bakımından da geçerlidir. Ayrıca kooperatifin dağılması ticaret siciline tescil edilmişse, tescilden itibaren bir yıl veya anasözleşmedeki daha uzun süre içinde iflas hâlinde ortakların sorumluluğu devam eder. Bu nedenle çıkış dilekçesi tarihi, çıkışın kesinleştiği tarih, borcun doğum tarihi ve iflasın açıldığı tarih ayrı ayrı tespit edilmelidir.
Bu yazıyla ilgili genel bir sorunuz mu var? Anonim soru sor
1163 sayılı Kooperatifler Kanunu m.36 ne düzenliyor?
m.36, ortaklıktan ayrılan veya ölen kişinin kooperatifin geçmiş borçlarına ilişkin sorumluluğunun ne kadar devam edeceğini düzenleyen özel hükümdür. Madde, ortaklık sıfatının sona ermesi ile geçmiş borçlardan doğan kişisel sorumluluğun sona ermesini birbirinden ayırır. Bir kişi artık ortak olmayabilir; fakat ayrılmadan önce doğmuş borçlar bakımından Kanun’un belirlediği dönem boyunca sorumluluğu devam edebilir.
Bu düzenleme yalnız ortakların şahsi sorumluluk taşıdığı kooperatiflerde anlam kazanır. m.29 sınırsız sorumluluk, m.30 sınırlı sorumluluk veya m.31 ek ödeme yükümlülüğü varsa m.36’nın geçiş kuralı uygulanır. Kooperatif yalnız kendi malvarlığıyla sorumluysa, eski ortağa m.36 üzerinden bağımsız bir şahsi sorumluluk yaratılmaz.
Güncel Kanun metni Mevzuat Bilgi Sistemi üzerinden kontrol edilmelidir. Ortaklıktan çıkış usulü bakımından m.12 çıkış bildirimi ve diğer ortaklık sona erme hükümleri birlikte değerlendirilir.
Ayrılış ne zaman kesinleşir?
m.36’daki bir yıllık sürenin başlangıcı, yalnız ortağın ayrılmak istediğini bildirdiği veya dilekçe verdiği gün değildir. Kanun ayrılışın kesinleşmesini esas alır. Bu nedenle kooperatiften çıkma usulü, anasözleşmedeki dönem şartları, yönetim kurulunun kayıt işlemleri ve ortaklar listesindeki değişiklik birlikte incelenir.
Kooperatiften çıkış bildirimine ilişkin m.12, çıkışın hangi zamanda ve hangi hesap yılı bakımından sonuç doğuracağını düzenler. m.13 ise çıkış bildiriminin noter aracılığıyla yapılabilmesine ilişkin özel yöntem içerir. Ortaklık sona erme tarihi bu kurallara göre belirlenmeden m.36’daki bir yıllık dönem doğru hesaplanamaz.
Çıkarılma hâlinde de kararın kesinleşmesi ayrıca önemlidir. Kooperatiften çıkarılma ve üç aylık itiraz süresi kapsamında çıkarma kararının hangi tarihte kesin sonuç doğurduğu belirlenmelidir. Ortaklıktan çıkış, çıkarılma, ölüm ve devir aynı usule tabi değildir; m.36 bakımından ortaklık statüsünün gerçekten hangi tarihte sona erdiği esas alınır.
Bir yıllık süre nasıl uygulanır?
Kanun’un temel süresi bir yıldır. Ayrılışın kesinleştiği tarihten başlayarak bir yıl içinde kooperatif iflas ederse, eski ortak ayrılmadan önce doğmuş borçlar bakımından sorumluluktan kurtulmaz. Sürenin hesabında başlangıç tarihi ayrılışın kesinleşmesidir; son olay ise kooperatifin iflasının bu dönem içinde gerçekleşip gerçekleşmediğidir.
Anasözleşme bu süreyi bir yıldan daha uzun belirleyebilir. Bu nedenle yalnız Kanun metnindeki bir yıla bakmak yeterli değildir. Tescilli güncel anasözleşmede ayrılan ortakların sorumluluğuna ilişkin hüküm mutlaka okunmalıdır. Örneğin anasözleşmede iki yıl öngörülmüşse m.36’nın izin verdiği daha uzun süre uygulanır.
Bir yıllık süre, ayrılan ortağı gelecekte doğacak tüm kooperatif borçlarından sorumlu hâle getirmez. m.36 açıkça ayrılıştan önce doğmuş borçları esas alır. Dolayısıyla iki tarih birlikte incelenir: borcun doğduğu gün ve ayrılışın kesinleştiği gün. Ayrılıştan sonra tamamen yeni bir işlemle doğan borç, sırf iflas bir yıl içinde gerçekleşti diye eski ortağa yüklenemez.
Ayrılan ortak hangi eski borçlardan sorumlu kalır?
Sorumluluk, ortak ayrılmadan önce doğmuş kooperatif borçlarına ilişkindir. Banka kredileri, tedarikçi alacakları, yüklenici hakedişleri, hizmet sözleşmeleri, çalışan alacakları ve diğer borçlar bakımından hangi tarihte hukukî borcun doğduğu belirlenmelidir. Vade veya ödeme tarihinin daha sonra olması, borcun mutlaka ayrılıştan sonra doğduğu anlamına gelmez.
Uzun süreli sözleşmelerde her alacak kaleminin doğum tarihi ayrı olabilir. Örneğin aylık hizmet sözleşmesinde ayrılıştan önce ifa edilmiş ayların bedeli ile ayrılıştan sonra sunulan hizmetlerin bedeli farklı dönemlere aittir. İnşaat kooperatifinde hakedişlerin hangi iş dönemine ilişkin olduğu, kredi sözleşmesinde borcun hangi tarihte kullandırıldığı, vergi borcunda vergiyi doğuran olayın zamanı incelenir.
Ayrılan ortağın sorumluluk tutarı da kooperatifin anasözleşmesindeki rejime tabidir. m.30 sınırlı sorumluluk varsa azami tavan korunur. m.29 sınırsız sorumluluk varsa belirli tavan yoktur. m.31 ek ödeme yükümlülüğünde bilanço açığı ve anasözleşmedeki ölçüt uygulanır.
Ayrılan ortağın ek ödeme yükümlülüğü devam eder mi?
Evet, m.36 ek ödeme yükümlülüğünü de açıkça kapsar. Kooperatifte m.31 kapsamında geçerli ek ödeme yükümlülüğü varsa, ayrılan ortak geçmiş döneme ilişkin ek ödeme borcundan yalnız ortaklık kaydı silindiği için otomatik olarak kurtulmaz. Kooperatifin m.36’daki süre içinde iflası hâlinde geçmiş döneme ait yükümlülük devam edebilir.
Ek ödeme bakımından ayrıca bilanço açığının hangi hesap dönemine ait olduğu belirlenmelidir. Ayrılan ortağın hiç ortak olmadığı sonraki bir dönemin açığını geçmişe dönük olarak ona yüklemek m.31 ve m.36’nın sistemine uymaz. Buna karşılık ortak olduğu dönemde oluşan ve sonradan iflas dosyasında kesinleşen açık bakımından m.36 gündeme gelebilir.
Anasözleşmede ek ödeme tutarı belirli bir sınırla, payla veya iş hacmiyle bağlanmışsa eski ortağın yükü de o sınırlar içinde hesaplanır. Ayrılmış olması sınırı büyütmez; m.36 yalnız sorumluluğun belirli süre devamını düzenler.
Kooperatif dağılırsa ortakların sorumluluğu devam eder mi?
m.36 yalnız bireysel ortak ayrılışını değil, kooperatifin dağılmasını da düzenler. Kooperatifin dağılması ticaret siciline tescil edilmiş ve bu tescilden itibaren bir yıl içinde kooperatif iflas etmişse, ortakların sorumlulukları ve ek ödeme yükümlülükleri devam eder. Anasözleşmede daha uzun süre varsa o süre dikkate alınır.
Bu düzenleme, kooperatifin dağılma kararı alarak geçmiş alacaklılara karşı mevcut sorumluluk yapısını anında ortadan kaldıramamasını sağlar. Tasfiye ve dağılma sürecinde de kooperatifin alacaklıları korunur. Tescil tarihi bu nedenle ortak sorumluluğunun zaman bakımından sınırını belirleyen temel belgedir.
Dağılma ile iflas aynı kavram değildir. Kooperatif çeşitli nedenlerle sona erme/tasfiye sürecine girebilir; iflas ise borca batıklık veya ödeme aczi çerçevesinde İcra ve İflas Kanunu’na tabi ayrı bir süreçtir. m.36, dağılmanın ardından belirli süre içinde iflas gerçekleşirse ortak sorumluluğunun devam edeceğini özel olarak öngörür.
Ölen ortağın sorumluluğu nasıl değerlendirilir?
m.36, ortağın ölümünü de açıkça kapsar. Ortağın ölümüyle ortaklık ilişkisinin akıbeti m.14 ve anasözleşmeye göre belirlenir. Kooperatif ortağı ölürse hissenin mirasçılara geçişi konusunda ayrıca ortaklığın devam şartları incelenmelidir.
Ölüm, geçmiş borçlara ilişkin sorumluluğu m.36’daki çerçevede hemen sıfırlamaz. Ancak mirasçıların sorumluluğu, miras hukuku kuralları, terekenin durumu, mirasın kabul veya reddi gibi ayrı konularla da kesişir. Bu yüzden kooperatif sorumluluğu ile mirasçıların tereke borçlarından sorumluluğu aynı başlık altında basitleştirilmemelidir.
İflas tarihi, ölüm/ortaklığın sona erme tarihi ve borcun doğum tarihi belgelerle tespit edilmelidir. Mirasçı bakımından ayrıca veraset belgesi, mirasın reddine ilişkin karar varsa bu karar ve ortaklık devrine ilişkin kooperatif kayıtları dosyaya alınır.
Yeni ortağın gelmesi eski ortağın sorumluluğunu bitirir mi?
Hayır. m.35 yeni ortağın eski borçlardan sorumluluğunu düzenlerken m.36 ayrılan ortağın devam eden sorumluluğunu düzenler. Bu iki hüküm aynı borç bakımından bir süre birlikte uygulanabilir. Yeni ortağın sorumlu hâle gelmesi, eski ortağın m.36 kapsamındaki kanuni sorumluluğunu otomatik olarak kaldırmaz.
Özellikle pay devrinde hissenin devredilmiş olması, bütün geçmiş yükümlülüklerin yalnız devralana geçtiği anlamına gelmez. Devir sözleşmesindeki iç ilişki hükmü alacaklıların Kanun’dan doğan haklarını ortadan kaldırmaz. Eski ortak ile yeni ortağın dış sorumluluğu ayrı, kendi aralarındaki rücu veya tazmin ilişkisi ayrıdır.
m.36 kapsamında dosyada hangi belgeler incelenmelidir?
- Ortaklıktan çıkış, çıkarılma, ölüm veya devir belgesi,
- Ortaklığın sona erdiği kesin tarihi gösteren yönetim kurulu ve ortaklar listesi kayıtları,
- Güncel anasözleşmedeki sorumluluk ve süre hükmü,
- Kooperatifin iflas kararının tarihi,
- Uyuşmazlık konusu borcun doğumunu gösteren sözleşme, fatura ve diğer belgeler,
- İflas idaresinin sıra cetveli ve ortak bazlı hesaplaması,
- Ek ödeme varsa ilgili bilanço dönemi ve genel kurul kararları,
- Kooperatif dağılmışsa ticaret sicilindeki dağılma tescil tarihi.
Bu belgeler üçlü zaman çizgisi oluşturur: borcun doğumu, ortaklığın sona ermesi ve iflas. m.36’nın uygulanıp uygulanmadığı bu üç tarihin doğru sıralanmasına bağlıdır.
Uygulamada süre hesabı nasıl yapılır?
- Ortaklığın hangi sebeple sona erdiğini belirleyin.
- Ayrılışın hukukî olarak kesinleştiği tarihi tespit edin.
- Anasözleşmede m.36’daki bir yıldan daha uzun süre bulunup bulunmadığını kontrol edin.
- Kooperatifin iflas tarihini belirleyin.
- İflasın ayrılışın kesinleşmesinden itibaren kanuni/anasözleşmesel süre içinde olup olmadığını karşılaştırın.
- Talep konusu borcun ayrılıştan önce mi sonra mı doğduğunu belgeleyin.
- Sorumluluk türünü m.29, m.30 veya m.31’e göre tespit edin.
- İflas idaresinin hesabının bu zaman ve tutar sınırlarına uygunluğunu kontrol edin.
Sık Sorulan Sorular
Kooperatiften çıktığım gün eski borçlardan kurtulur muyum?
Hayır. m.36, ayrılışın kesinleşmesinden itibaren bir yıl içinde kooperatif iflas ederse ayrılıştan önce doğmuş borçlar bakımından sorumluluğun devamını öngörür.
Bir yıllık süre uzatılabilir mi?
Evet. m.36, anasözleşmede daha uzun bir süre kararlaştırılmasına izin verir.
Ayrıldıktan sonra doğan yeni borçlardan sorumlu olur muyum?
m.36’nın devam eden sorumluluğu ayrılıştan önce doğmuş borçlara ilişkindir. Ayrılıştan sonra tamamen yeni doğan borç bu hükümle eski ortağa yüklenmez.
Ek ödeme yükümlülüğü de devam eder mi?
Evet. m.36, geçmiş döneme ilişkin ek ödeme yükümlülüğünün de belirtilen koşullarda devamını düzenler.
Kooperatif iflas etmezse m.36 uygulanır mı?
m.36’daki özel devam sorumluluğu kooperatifin maddede belirtilen süre içinde iflas etmesi üzerine gündeme gelir.
Yeni ortak gelirse benim eski sorumluluğum biter mi?
Hayır. Yeni ortağın m.35 sorumluluğu, eski ortağın m.36 kapsamındaki devam eden sorumluluğunu otomatik olarak sona erdirmez.
Kooperatif dağılırsa sorumluluk biter mi?
Hayır. Dağılmanın tescilinden itibaren bir yıl veya anasözleşmedeki daha uzun süre içinde iflas olursa ortakların sorumlulukları ve ek ödeme yükümlülükleri devam edebilir.
Ölen ortağın geçmiş borç sorumluluğu ortadan kalkar mı?
m.36 ölüm hâlini de kapsar. Kooperatif sorumluluğu yanında miras hukukuna ilişkin tereke ve mirasçı kuralları ayrıca uygulanır.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu sitesinden daha fazla şey keşfedin
Son gönderilerin e-postanıza gönderilmesi için abone olun.
