Sahipsiz Gemi Kimin Olur? Devletin İhraz Hakkı, Enkaz ve Bulunan Gemide Mülkiyet | TTK 998 (2026)

Kısa ve Net Cevap

TTK m.998’e göre sahipsiz bir gemiyi ihraz ederek mülkiyetini kazanma hakkı yalnız Devlete aittir. Denizde terk edilmiş, limanda uzun süredir kullanılmayan veya sahibi bulunamayan bir gemiyi bulan özel kişi, sırf fiilî hâkimiyet kurduğu için geminin maliki olmaz. Devletin sahipsiz gemi üzerindeki mülkiyet kazanımı Kanunun öngördüğü sicil işlemiyle hukuki sonuç doğurur.

“Sahipsiz gemi”, “maliki bilinmeyen gemi”, “batık/enkaz”, “terk edilmiş eşya” ve “kurtarılan gemi” aynı kavramlar değildir. Bir geminin sahibi geçici olarak bulunamıyor olabilir fakat mülkiyet devam edebilir; kurtarma hizmeti veren kişi TTK m.1298 ve devamına göre kurtarma ücreti kazanabilir ama bu hizmet tek başına gemi mülkiyetini devretmez. Malik mülkiyetten vazgeçmişse TTK m.1004’teki sicil terk beyanı ve kayıt sistemi ayrıca incelenmelidir.

1. TTK Bakımından “Sahipsiz Gemi” Ne Anlama Gelir?

Sahipsiz gemi kavramı, fiilen kimsenin kullanmadığı bir gemiden daha dar ve hukuki bir kavramdır. Geminin uzun süredir limanda bağlı olması, terk edilmiş görünmesi veya malikine ulaşılamaması mülkiyetin mutlaka sona erdiğini göstermez.

Gemi siciline kayıtlıysa TTK m.974 uyarınca sicilde malik görünen kişi lehine malik karinesi bulunur. Bu nedenle sahipsizlik değerlendirmesinde ilk adım güncel sicil kaydı ve mülkiyet zincirinin araştırılmasıdır. Şirket tasfiye olmuşsa halefiyet, miras veya tasfiye bakiyesi ayrıca incelenir.

Gerçek anlamda sahipsizlik, gemi üzerinde özel mülkiyet hakkının bulunmadığı hukuki durumu ifade eder. Bu statü oluşmadan özel kişinin “kimse sahip çıkmıyor” gerekçesiyle gemiyi sahiplenmesi mümkün değildir.

2. Sahipsiz Gemiyi İhraz Etme Hakkı Neden Yalnız Devlete Aittir?

TTK m.998 açıkça sahipsiz gemiyi ihraz hakkını Devlete tanır. Kanun, geminin ekonomik değeri, çevre ve seyir güvenliği etkisi ile ulusal sicil düzenini dikkate alarak özel kişilerin zilyetlikle mülkiyet kazanmasını engellemiştir.

İhraz, sahipsiz eşya üzerinde mülkiyet kurmaya yönelik sahiplenme fiilidir. Gemi bakımından bu hak özel kişilere açık değildir. Bu nedenle gemiyi bulan, koruyan veya masraf yapan kişinin talepleri mülkiyet kazanımı yerine kurtarma, muhafaza gideri veya başka hukuki sebepler üzerinden değerlendirilir.

Devletin hakkı da keyfî fiilî sahiplenme şeklinde uygulanmaz. Geminin gerçekten sahipsiz olduğu belirlenmeli, gerekli idari ve sicil işlemleri tamamlanmalıdır.

3. Denizde veya Limanda Bulunan Gemi Bulan Kişinin Olur mu?

Hayır. TTK m.998 karşısında gemiyi bulan özel kişi sırf ilk zilyet olduğu için malik olmaz. Bu kişi geminin korunmasını sağlamalı ve ilgili liman, sahil güvenlik veya diğer yetkili makamları bilgilendirmelidir.

Geminin sahibinin bilinmemesi, geminin sahipsiz olduğu anlamına gelmez. Gemi yabancı sicile kayıtlı, şirket mülkiyetinde veya miras konusu olabilir. IMO numarası, gövde numarası, eski isimler ve bayrak kayıtları üzerinden araştırma yapılmalıdır.

Bulunan gemi veya teknenin içindeki yük, kişisel eşya ve ekipman bakımından da ayrı mülkiyet ilişkileri bulunabilir. Geminin hukuki statüsü, içindeki malların otomatik olarak aynı kişiye ait olduğunu göstermez.

4. Batık Gemi veya Deniz Enkazı Otomatik Olarak Sahipsiz midir?

Hayır. TTK m.1003, geminin kaybının mülkiyete etkisini düzenlerken kurtarılabilir enkazın hukuki durumunu ayrıca dikkate alır. Bir geminin batmış olması malikinin mülkiyet hakkını her durumda kendiliğinden ortadan kaldırmaz.

Enkazın çıkarılması, çevre kirliliğinin önlenmesi, seyir güvenliği ve liman düzeni bakımından özel idari mevzuat ve uluslararası yükümlülükler de uygulanabilir. Devletin veya liman idaresinin enkazı kaldırması, her durumda geminin sahipsiz olduğu tespitine dayanmaz.

Sigorta şirketinin tam ziya ödemesi de mülkiyetin otomatik olarak sahipsiz hâle geldiğini göstermez. Poliçe, halefiyet, terk ve sigorta hukuku sonuçları ayrı incelenmelidir.

5. Gemiyi Kurtaran Kişi Geminin Mülkiyetini Kazanır mı?

Denizde kurtarma TTK m.1298 ve devamında ücret ve özel haklar doğuran ayrı bir hukuk kurumudur. Kurtaran kişi, Kanundaki şartlarla kurtarma ücreti talep edebilir; ancak kurtarma hizmeti tek başına geminin mülkiyetini ona geçirmez.

Bu ayrım özellikle terk edilmiş görünen teknenin karaya çekilmesi, yedeklenmesi veya batıktan çıkarılmasında önemlidir. Kurtaranın yaptığı masraf ve sağladığı yarar ücret hesabında değerlendirilebilir fakat “ben buldum, benim oldu” sonucu doğmaz.

Denizde kurtarma için bu serinin son bölümünde TTK m.1298-1303’e dayalı ayrı rehber yayımlanacaktır; mülkiyet ve kurtarma ücreti birbirinden bağımsız hukuki başlıklardır.

6. Malik Gemiyi Terk Ederse Gemi Nasıl Sahipsiz Hâle Gelir?

Sicile kayıtlı geminin malikinin mülkiyetten vazgeçmesi TTK m.1004’te özel şekilde düzenlenir. Fiziken gemiden uzaklaşmak, anahtarları bırakmak veya bakım yapmamak tek başına sicilli gemide mülkiyetten vazgeçme sonucunu doğurmaz.

Kanunun aradığı terk beyanı ve sicil işlemleri tamamlanmalıdır. Bu sistem, ipotekli alacaklılar ve diğer üçüncü kişilerin haklarının sırf malikin fiilî terk davranışıyla ortadan kalkmasını engeller.

Dolayısıyla m.998’deki sahipsiz gemi statüsüne geçmeden önce mülkiyetin hukuken sona erip ermediği araştırılır. Sicilde hâlen malik ve ipotek kaydı varsa sahipsizlik iddiası özellikle dikkatle incelenmelidir.

7. Devlet Sahipsiz Geminin Mülkiyetini Nasıl Kazanır?

TTK m.998, Devletin ihraz hakkını sicil sistemiyle bağlantılı kurar. Gemi sicile kayıtlı veya tescile elverişli ise Devlet adına mülkiyetin hukuken görünür hâle gelmesi için gerekli tescil işlemleri yapılır.

Bu aşamada geminin kimliği ve eski sicil kayıtları araştırılır. Yanlışlıkla başka kişinin mülkiyet hakkı varken Devlet adına kayıt yapılmışsa TTK m.975-976 düzeltme ve itiraz hükümleri gündeme gelebilir.

Sicile kayıtlı olmayan küçük araçlarda da Devletin m.998’deki özel ihraz hakkı göz ardı edilemez. Kayıt rejimi mülkiyetin belgelendirilme şeklini etkiler; sahipsiz gemiyi özel kişinin ihraz edemeyeceği temel kural değişmez.

8. Sahipsiz Olduğu İleri Sürülen Gemide İpotek Varsa Ne Olur?

Sicilde gemi ipoteği bulunması, gemi üzerinde devam eden bir ayni hak ve alacak ilişkisine işaret eder. Malik kaydının sorunlu olması ipoteği kendiliğinden ortadan kaldırmaz. TTK m.984’ün zamanaşımı ve ipotek hükümleri ayrıca uygulanır.

Devletin sahipsizlik değerlendirmesinde ipotekli alacaklı ve sicile kayıtlı diğer hak sahipleri araştırılmalıdır. Geminin mülkiyetinin Devlete geçmesi üçüncü kişi haklarının akıbeti bakımından TTK’nın özel ayni hak düzeniyle birlikte ele alınır.

Bir geminin yıllardır kullanılmaması ve ipoteğinin çok eski olması, ipoteğin otomatik silindiği anlamına gelmez. TTK 984 zamanaşımı rehberi bu ayrımı açıklar.

9. Limanda Yıllardır Terk Edilmiş Gemilerde Hangi Hukuki Süreç İzlenir?

Liman sahasındaki terk edilmiş veya faal olmayan gemi için önce malik/sicil araştırması yapılır. Liman alacakları, çevre ve seyir güvenliği, bağlama ücretleri, hacizler ve idari kaldırma yetkileri ayrı hukuki sebeplere dayanabilir.

Gemi sicilinde 20 yıldır hiçbir işlem bulunmaması hâlinde TTK m.967’deki özel resen silinme şartları gündeme gelebilir; ancak bu hüküm geminin otomatik olarak sahipsiz ve Devlete ait olduğu anlamına gelmez. Ayrıca ipotek veya intifa hakkı varsa m.967’deki özel yol uygulanmaz.

resen sicilden silinme rehberi bu kayıt temizleme prosedürünü ayrıntılı açıklar.

10. Bir Geminin Gerçekten Sahipsiz Olduğu Nasıl Araştırılır?

Milli Gemi Sicili, TUGS, yapı sicili, bağlama kütüğü ve varsa yabancı sicil kayıtları kontrol edilmelidir. Gemi adı tek başına yeterli değildir; IMO numarası, resmi numara, gövde/yapı numarası ve eski isimler araştırılır.

Malik şirket kapanmışsa ticaret sicili, tasfiye ve birleşme kayıtları incelenir. Gerçek kişi malik ölmüşse mirasçılar ve tereke hukuku devreye girer. Sicilde malik bulunamaması, hukuken mirasçı olmadığı anlamına gelmez.

İpotek, haciz, intifa, sigorta, liman kayıtları ve son bilinen işletmeci bilgileri de mülkiyet zincirini aydınlatabilir. Sahipsizlik sonucu ancak bu araştırmalarla desteklenmelidir.

11. Yargıtay Kararları Sahipsiz Gemi Uyuşmazlığında Nasıl Kullanılmalıdır?

İçtihat araştırmasında olayın gerçekten TTK m.998’deki sahipsiz gemi mi, malikinin bulunamadığı gemi mi, enkaz mı, kurtarma mı yoksa mülkiyetten vazgeçme mi olduğuna dikkat edilmelidir.

Bu yazıda doğrulanmamış Yargıtay esas/karar numarası kullanılmamıştır. Karar tam metni resmî Yargıtay/UYAP kaynağından doğrulanmalı; sicil kaydı ve geminin olay tarihindeki statüsü karşılaştırılmalıdır.

Taşınır eşyanın sahipsizliği ve ihrazına ilişkin genel kararlar, TTK m.998’in Devlete özgü özel hükmü göz ardı edilerek gemilere doğrudan uygulanmamalıdır.

12. Sahipsiz Gemi Kontrol Listesi

• Geminin tam kimliğini IMO, sicil veya yapı numarasıyla belirleyin.
• Türk ve varsa yabancı sicil/kayıt sistemlerini araştırın.
• Sicilde malik karinesini TTK m.974 kapsamında kontrol edin.
• Malik şirketin tasfiye, birleşme veya halefiyet kayıtlarını inceleyin.
• Gerçek kişi malik ölmüşse miras durumunu araştırın.
• İpotek, intifa, haciz ve diğer üçüncü kişi haklarını kontrol edin.
• Batık/enkaz ile hukuki sahipsizlik kavramını ayırın.
• Kurtarma hizmeti ile mülkiyet kazanımını birbirine karıştırmayın.
• Malikin mülkiyetten vazgeçmesi varsa TTK m.1004 işlemlerini doğrulayın.
• Devlet adına ihraz ve sicil işleminden önce sahipsizlik olgusunu belgeleyin.

Resmî Kaynaklar

• Mevzuat Bilgi Sistemi – 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu
• T.C. UAB Türk Gemi Sicilleri Portalı
• Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı – Gemi Sicil
• Denizcilik Genel Müdürlüğü – Yönetmelikler

Sık Sorulan Sorular

Hukukçu İncelemesi ve E-E-A-T

Hazırlayan: Av. Halil BAKIRCI – Mersin Barosu Sicil No: 3472
Hukukî inceleme: Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu.

Bu rehber TTK m.998 ile bağlantılı m.967, m.974, m.984, m.1003-1004 ve m.1298 devamı hükümleri esas alınarak hazırlanmıştır. Doğrulanmamış Yargıtay esas/karar numarası kullanılmamıştır.

Sahipsiz gemi, enkaz, mülkiyet ve sicil uyuşmazlıkları Mersin’den Türkiye genelinde takip edilmektedir.

Gemi Mülkiyeti İçin İletişim

Son mevzuat ve kaynak kontrolü: 17 Eylül 2026.

Hukuki konu hakkında iletişim

İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.

Telefonla AraWhatsAppİletişim Bilgileri

Av. Halil Bakırcı tarafından hazırlanmış, Av. Emirhan Keskin tarafından incelenmiştir.

Yazar Bilgisi

Avukat Halil BAKIRCI, Mersin Barosu 3472 sicil numarasına kayıtlıdır. Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu bünyesinde ceza, aile, iş, gayrimenkul ve ticaret hukuku alanlarında hukuki danışmanlık ve dava takibi sunmaktadır.

İnceleyen: Av. Emirhan Keskin · Mersin Barosu Sicil No: 5507

Av. Halil Bakırcı profilini inceleyin →