Gemi Sicilindeki Ayni Haklarda Zamanaşımı İşler mi? Gemi İpoteği Alacağında Özel Kural | TTK 984 (2026)

Kısa ve Net Cevap

TTK m.984, gemi siciline kayıtlı ayni haklar ve gemi ipoteğiyle teminat altına alınan alacaklar bakımından özel zamanaşımı kuralları getirir. Sicile kayıtlı ayni haktan doğan talep hakları, hak sicilde kayıtlı olduğu sürece Kanunun öngördüğü korumadan yararlanır. Özellikle tescilli gemi ipoteğinin temin ettiği alacak bakımından zamanaşımının işlemesine ilişkin özel hüküm, sıradan alacak zamanaşımı hesabından farklı bir sonuç doğurur.

Bu nedenle “kredi sözleşmesi çok eski, ipotek artık hükümsüzdür” veya “yıllardır işlem yapılmadı, gemi ipoteği kendiliğinden düşmüştür” şeklindeki genellemeler doğru değildir. Sicil kaydı, teminat altındaki alacağın niteliği, muacceliyet, ödeme, terkin/fek işlemleri ve Kanundaki istisnalar birlikte incelenmelidir. Eski gemi kayıtlarında TTK m.967’deki 20 yıllık resen silinme ile TTK m.984’teki ayni hak/alacak zamanaşımı sistemi de birbirine karıştırılmamalıdır.

1. TTK m.984 Neden Genel Zamanaşımı Kurallarından Ayrı İncelenir?

Gemi sicili, gemi üzerindeki mülkiyet, ipotek ve diğer ayni hakları üçüncü kişilere karşı görünür hâle getirir. Kanun, sicilde kayıtlı ayni hakkın kayıt devam ettiği sürece yalnız zaman geçmesi nedeniyle işlevsiz hâle gelmesini önleyen özel bir sistem kurmuştur.

Özellikle gemi ipoteği yüksek tutarlı ve uzun vadeli denizcilik finansmanında kullanılır. Kredi vadesi yıllara yayılabilir; gemi el değiştirebilir veya yeniden finansman yapılabilir. Sicildeki ipotek kaydının zamanaşımı bakımından sıradan adi alacak mantığıyla değerlendirilmesi teminat sistemini zayıflatırdı.

Bu nedenle somut dosyada önce hakkın gerçekten sicile kayıtlı olup olmadığı, hangi alacağı güvence altına aldığı ve kayıt üzerinde terkin, şerh veya derece değişikliği bulunup bulunmadığı belirlenmelidir. Güncel sicil örneği olmadan zamanaşımı analizi yapılmamalıdır.

2. Sicile Kayıtlı Ayni Haktan Doğan Talep Haklarında Temel Kural Nedir?

TTK m.984, sicile kayıtlı ayni hakların sicil kaydı devam ettiği sürece özel zamanaşımı korumasından yararlanmasını düzenler. Mülkiyet, gemi ipoteği ve diğer kayıtlı ayni haklar bakımından bu sistem, sicilin sürekli görünürlüğüyle bağlantılıdır.

Bununla birlikte dönemsel edimler, fer’î alacaklar ve Kanunda ayrıca düzenlenen kalemler bakımından her somut talep kendi niteliğine göre incelenmelidir. “Ayni hak zamanaşımına uğramıyor” cümlesi bütün faiz, gider veya dönemsel borç kalemlerinin hiçbir süreye tabi olmadığı anlamına genişletilmemelidir.

Hak sicilden silinmişse TTK m.974/3, hakkın mevcut olmadığı yönünde karine kurar. Yanlış terkin iddiası varsa TTK m.975-976 düzeltme ve itiraz mekanizmaları gündeme gelir. Bu nedenle zamanaşımı ile sicilin doğruluğu ayrı sorunlardır.

3. Tescilli Gemi İpoteğinin Temin Ettiği Alacakta Zamanaşımı Nasıl Değerlendirilir?

TTK m.984, tescilli gemi ipoteğinin güvence altına aldığı alacak bakımından özel hüküm getirir. Bu özel sistem nedeniyle yalnız genel borçlar hukuku zamanaşımı süresi hesaplanarak “alacak zamanaşımına uğradı, ipotek de sona erdi” sonucuna gidilemez.

Öncelikle ipoteğin sicilde devam edip etmediği, hangi alacağı temin ettiği, borcun ödenip ödenmediği ve ipoteğin fek veya terkin edilip edilmediği araştırılmalıdır. Gemi ipoteğinin kapsamı TTK m.1018 ve devamındaki hükümlerle birlikte değerlendirilir.

Banka veya ipotekli alacaklı uzun süre takip yapmamış olsa bile sicil kaydının hukuki etkisi ayrıca incelenmelidir. Aynı şekilde borçlu, yalnız alacağın eski olduğunu ileri sürerek sicil müdürlüğünden ipoteğin tek taraflı silinmesini sağlayamaz; terkin için hukuki dayanak ve gerekli belgeler gerekir.

4. Borç Ödenmişse Gemi İpoteği Kendiliğinden Sicilden Silinir mi?

Borcun ödenmesi ile sicildeki ipotek kaydının görünür şekilde ortadan kaldırılması aynı işlem değildir. Borç sona ermiş olsa bile ipotek sicilde kayıtlı kalıyorsa yeni alıcı veya banka gemiyi takyidatlı görür. Bu nedenle fek/terkin işlemi ayrıca tamamlanmalıdır.

İpotekli alacaklıdan uygun fek belgesi alınmalı ve sicil müdürlüğüne gerekli başvuru yapılmalıdır. İpotek üzerinde üçüncü kişi hakkı bulunuyorsa bu hakların durumu da kontrol edilmelidir. TTK m.974’ün sicil karineleri nedeniyle kaydın temizlenmesi işlem güvenliği için önemlidir.

Banka tasfiye olmuş, birleşmiş veya alacak başka kuruma devredilmişse fek yetkisinin kimde olduğu şirket ve alacak devri belgeleriyle belirlenir. Eski banka adına düzenlenmiş sıradan yazı, güncel hak sahibinin yetkisini göstermeyebilir.

5. 20-30 Yıllık Eski Gemi İpoteği Kaydı Kendiliğinden Geçersiz Sayılır mı?

Hayır. Bir ipotek kaydının çok eski olması tek başına sicilden kendiliğinden düşmesi için yeterli değildir. TTK m.984’ün özel zamanaşımı sistemi nedeniyle kayıtlı ipotek ve temin ettiği alacak ayrıca hukuki incelemeye tabidir.

Eski kayıtta alacaklının şirket olarak sona ermesi, borcun yıllar önce ödenmiş olması veya belgelerin kaybolması pratik sorun yaratabilir. Bu durumda ticaret sicili kayıtları, şirket birleşme/tasfiye belgeleri, banka halefiyeti, ödeme kayıtları ve eski kredi dosyaları araştırılır.

İpotek gerçekte sona ermiş fakat sicil yanlış kalmışsa TTK m.975 sicil düzeltme talebi gündeme gelebilir. Hak sahibinin kim olduğu belirlenemiyorsa Kanunun ipotek ve sicil hükümlerindeki özel prosedürler ayrıca değerlendirilir.

6. TTK m.967’deki “20 Yıl İşlem Görmeme” Kuralı Gemi İpoteğini Siler mi?

TTK m.967, 20 yıldır hiçbir sicil işlemi yapılmamış, artık var olmadığı veya denizcilikte kullanılamayacak hâle geldiği kanaati oluşan gemilerin belirli şartlarla resen silinmesini düzenler. Ancak bu özel yolun uygulanabilmesi için gemi üzerinde ipotek veya intifa hakkı bulunmaması gerekir.

Dolayısıyla “20 yıldır sicil hareketi yok, ipotek otomatik bitti” sonucu Kanuna aykırıdır. Tam tersine, sicilde ipotek bulunması m.967’deki kolaylaştırılmış silinme yoluna engel oluşturur.

TTK 966-967 resen silinme rehberi 20 yıllık özel terkin şartlarını ayrıntılı açıklar.

7. Gemi Satın Alırken Eski İpotek Kaydı Varsa Ne Yapılmalıdır?

Alıcı, “borç zaten çok eski” veya “satıcı banka kapanmış diyor” açıklamasına dayanarak kapanış yapmamalıdır. Güncel sicil örneği alınmalı, ipotekli alacaklının kim olduğu, ipoteğin derecesi, miktarı ve fek için gereken şartlar belirlenmelidir.

Satış bedelinin bir kısmıyla eski borç kapatılacaksa banka fek yazısı ve sicil başvurusu ödeme mekanizmasına bağlanmalıdır. Temiz sicil teslimi satış sözleşmesinde kapanış şartı olarak düzenlenebilir.

İpotek dışında gemi alacaklısı hakları ve gemi ihtiyati haczi gibi sicilde farklı biçimde veya hiç görünmeyebilen riskler de ayrıca araştırılmalıdır.

8. İpotekli Alacaklı Zamanaşımı ve Sicil Riskini Nasıl Yönetmelidir?

Banka, kredi süresince gemi sicilini ve borçlu/malik değişikliklerini düzenli izlemelidir. Gemi satışı, bayrak değişikliği, sigorta sona ermesi veya geminin fiziki değer kaybı teminat riskini etkileyebilir. TTK m.1030 ve devamındaki teminatın tehlikeye girmesine ilişkin hükümler ayrıca önem taşır.

Alacağın yapılandırılması veya devrinde ipotek kaydının yeni hukuki duruma uygunluğu kontrol edilmelidir. Alacak devredilmiş ancak sicilde eski alacaklı görünüyorsa üçüncü kişiler bakımından belirsizlik oluşabilir.

İpotek terkin edilmedikçe sicilde görünür kalır; buna karşılık alacak tamamen ödenmişse bankanın fek işlemini gereksiz yere geciktirmesi yeni satış ve finansman işlemlerini engelleyebilir ve sorumluluk tartışması yaratabilir.

9. Malik veya Borçlu Eski Gemi İpoteğini Sildirmek İçin Nasıl Hareket Etmelidir?

İlk adım güncel sicil örneği ve ipoteğin dayanak belgelerini almaktır. Borcun ödendiği ileri sürülüyorsa banka dekontları, kapama yazıları, hesap ekstreleri ve varsa fek taahhütleri toplanmalıdır.

İpotekli alacaklının halefi belirlenmeli ve uygun terkin/fek belgesi talep edilmelidir. Alacaklı haksız biçimde onay vermiyorsa uyuşmazlığın niteliğine göre mahkeme yoluyla hakkın sona erdiğinin tespiti veya sicilin düzeltilmesi talebi gündeme gelebilir.

“Zamanaşımı doldu” şeklinde tek cümlelik dilekçe yerine TTK m.984’ün özel sistemi ve borcun sona erme sebebi birlikte açıklanmalıdır. Sicil müdürlüğünün ayni hak uyuşmazlığını tek taraflı çözme yetkisi bulunmadığında yargısal karar gerekebilir.

10. Yargıtay Kararları Gemi İpoteğinde Zamanaşımı İçin Nasıl Kullanılmalıdır?

İçtihat araştırmasında uyuşmazlığın ipotek hakkının kendisine mi, teminat altındaki ana alacağa mı, faiz/fer’î alacaklara mı yoksa sicil terkinine mi ilişkin olduğu ayrılmalıdır. Zamanaşımı sonucunu bu ayrım doğrudan etkiler.

Bu yazıda doğrulanmamış Yargıtay esas veya karar numarası kullanılmamıştır. Karar kullanılacaksa resmî Yargıtay/UYAP kaynağından tam metin doğrulanmalı; karar tarihinde yürürlükte bulunan 6762 veya 6102 sayılı TTK hükümleri kontrol edilmelidir.

Genel rehin veya tapu ipoteği kararları doğrudan gemi ipoteğine uygulanmamalıdır; TTK m.984 ve gemi ipoteğinin özel hükümleri öncelikle dikkate alınmalıdır.

11. Gemi İpoteği Zamanaşımı Kontrol Listesi

• Güncel sicil örneğinde ipoteğin hâlen kayıtlı olup olmadığını kontrol edin.
• İpotekli alacaklıyı, dereceyi, miktarı ve teminat kapsamını belirleyin.
• Ana alacağın hukuki sebebini ve muacceliyetini inceleyin.
• Borcun ödeme, ibra, takas veya başka nedenle sona erip ermediğini belgeleyin.
• Faiz ve dönemsel fer’î alacakları ana alacaktan ayrı analiz edin.
• TTK m.984’ün özel zamanaşımı kuralını genel zamanaşımıyla karıştırmayın.
• 20 yıllık TTK m.967 resen silinme hükmünün ipotekli gemide uygulanamayacağını kontrol edin.
• Fek belgesinin güncel hak sahibi tarafından verildiğini doğrulayın.
• Terkin tamamlandıktan sonra yeni sicil örneği alın.
• Uyuşmazlık varsa sicil düzeltme ve yargısal yolları birlikte değerlendirin.

Resmî Kaynaklar

• Mevzuat Bilgi Sistemi – 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu
• T.C. UAB Türk Gemi Sicilleri Portalı
• Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı – Gemi Sicil
• Gemi Sicil Yönetmeliği

Sık Sorulan Sorular

Hukukçu İncelemesi ve E-E-A-T

Hazırlayan: Av. Halil BAKIRCI – Mersin Barosu Sicil No: 3472
Hukukî inceleme: Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu.

Bu rehber TTK m.984 ile bağlantılı m.967, m.974-976 ve gemi ipoteğine ilişkin hükümler esas alınarak hazırlanmıştır. Doğrulanmamış Yargıtay esas/karar numarası kullanılmamıştır.

Gemi ipoteği, sicil terkini ve deniz ticareti finansmanı uyuşmazlıkları Mersin’den Türkiye genelinde takip edilmektedir.

Gemi İpoteği İçin İletişim

Son mevzuat ve kaynak kontrolü: 17 Eylül 2026.

Hukuki konu hakkında iletişim

İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.

Telefonla AraWhatsAppİletişim Bilgileri

Av. Halil Bakırcı tarafından hazırlanmış, Av. Emirhan Keskin tarafından incelenmiştir.

Yazar Bilgisi

Avukat Halil BAKIRCI, Mersin Barosu 3472 sicil numarasına kayıtlıdır. Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu bünyesinde ceza, aile, iş, gayrimenkul ve ticaret hukuku alanlarında hukuki danışmanlık ve dava takibi sunmaktadır.

İnceleyen: Av. Emirhan Keskin · Mersin Barosu Sicil No: 5507

Av. Halil Bakırcı profilini inceleyin →