Gemi İpoteğinde Sigorta Tazminatı Kime Ödenir? Mortgagee Bildirimi ve TTK m.1022-1029 | 2026

Gemi ipoteği sigorta tazminatını neden kapsar?

Gemi ipoteğinin ekonomik amacı, alacaklının geminin değerinden güvence elde etmesidir. Gemi ağır hasar gördüğünde veya tamamen zayi olduğunda fiziksel teminat ortadan kalkabilir. TTK m.1022 bu nedenle malik menfaatinin sigortalanmış olması hâlinde ipoteğin sigorta tazminatına da yayılmasını öngörür. Böylece geminin yerine geçen ekonomik değer mortgage security’nin parçası olur.

Bu düzenleme, sigorta poliçesinin gemi finansmanında neden yalnız malik-kiracı ilişkisi olmadığını açıklar. Mortgagee, geminin sigorta programını kredi süresince izlemek zorundadır. Poliçenin iptal edilmesi veya tazminatın kontrolsüz biçimde malike ödenmesi, teminat değerini fiilen ortadan kaldırabilir.

İpotek her tür sigorta tazminatını otomatik olarak kapsar mı?

TTK m.1022’nin başlangıç noktası gemi malikinin menfaatinin sigortalanmış olmasıdır. Gemi gövde ve makine sigortası gibi malikin gemi üzerindeki ekonomik menfaatini koruyan poliçeler bu bağlamda önemlidir. Mürettebat sorumluluğu veya üçüncü kişi sorumluluğu gibi farklı menfaatleri karşılayan poliçeler aynı şekilde değerlendirilmez.

Bu nedenle her sigorta ödemesi “mortgagee’nin parasıdır” denemez. Hangi poliçenin hangi menfaati sigortaladığı, tazminatın hangi zarara ilişkin olduğu ve ipoteğin kanuni kapsamına girip girmediği belirlenmelidir.

Mortgagee’nin ödediği sigorta primleri de teminat kapsamında olabilir mi?

TTK m.1022, alacaklının gemiyi sigorta ettirmek veya sigorta primlerini ödemek için yaptığı belirli harcamalar ile bunların faizlerini de güvence rejimi içine alır. Bu kural, malikin sigorta borcunu yerine getirmemesi nedeniyle mortgagee’nin teminatı korumak için doğrudan prim ödemek zorunda kalabileceği ihtimali gözetilerek kurulmuştur.

Kredi sözleşmesinde mortgagee’nin sigortayı sürdürme, prim ödeme ve yaptığı masrafı borca ekleme yetkisi ayrıca düzenlenebilir. Yapılan ödeme, poliçe ve borç hesabıyla açık biçimde belgelendirilmelidir.

Sigortacı sicile kayıtlı gemi ipoteğini bilmediğini ileri sürebilir mi?

Hayır. TTK m.1022/2, sigortacının gemi sicilinde kayıtlı ipoteği bilmediğini ileri süremeyeceğini düzenler. Sicilin aleniyeti ve finansal güvenlik amacı nedeniyle sigortacı mortgagee’nin varlığı karşısında sırf fiilen haberdar olmadığı savunmasına dayanamaz.

Buna rağmen finansman pratiğinde mortgagee, ipoteği sigortacıya ve brokera ayrıca yazılı bildirir; poliçede mortgagee clause, loss payable clause veya benzeri endorsement bulunmasını ister. Kanuni bilme kuralı, sözleşmesel bildirim ve poliçe düzenini gereksiz hâle getirmez.

Hasar meydana geldiğinde sigortacı kime bildirim yapmalıdır?

TTK m.1022 ve devamı, ipotekli alacaklının sigorta tazminatı üzerinde korunabilmesi için özel bildirim sistemi kurar. Hasarın gerçekleştiği ve sigorta bedelinin ödeneceği durumda mortgagee’nin haklarını kullanabilmesi için sigortacı ile ipotekli alacaklı arasında bilgi akışı önemlidir.

Mortgagee’nin tam unvanı, adresi ve iletişim bilgileri broker/sigortacı kayıtlarında güncel tutulmalıdır. Eski adrese yapılan bildirim veya grup şirketiyle karışıklık, sürelerin kaçırılmasına yol açabilir.

Malik veya sigortacı hasarı mortgagee’ye bildirirse iki haftalık süre ne anlama gelir?

TTK m.1022’deki sistem, zarar olayının ipotekli alacaklıya bildirilmesine ve belirli iki haftalık sürenin geçmesine özel sonuç bağlar. Amaç, mortgagee’nin tazminat üzerinde hak iddiasında bulunabilmesi veya ödemenin nereye yapılacağı konusunda müdahale edebilmesi için makul süre tanımaktır.

Bu nedenle sigortacı tazminatı hemen malike ödeyerek dosyayı kapatmamalıdır. Mortgagee’ye yapılmış bildirim, alındı tarihi ve sürenin hesabı dosyada saklanmalıdır.

Sigorta tazminatı geminin onarımı için kullanılacaksa mortgagee ne yapar?

Mortgagee’nin amacı her hasarda tazminatı kendi borcuna mahsup etmek olmayabilir. Gemi onarıldığında ipotek teminatının ekonomik değeri yeniden oluşur. Kredi belgeleri genellikle belirli büyüklüğün altındaki hasarlarda tazminatın repair account üzerinden onarıma kullanılmasına, büyük hasarda ise mortgagee kontrolüne ilişkin ayrıntılı mekanizma kurar.

Kanuni mortgagee koruması ile kredi sözleşmesindeki “insurance proceeds” maddesi birlikte uygulanır. Onarım faturaları, surveyor raporu ve class reinstatement belgesi tamamlandıkça tazminat taksitler hâlinde serbest bırakılabilir.

Total loss hâlinde tazminat nasıl değerlendirilir?

Geminin tam zıyaı hâlinde fiziksel ipotek konusu ortadan kalkar; sigorta tazminatı mortgagee bakımından temel ikame değerdir. Poliçe limiti, deductable, constructive total loss şartları ve mortgagee’nin derece sırası ödeme planını etkiler.

Tazminat kredi borcundan azsa mortgagee kalan kişisel alacağını borçluya karşı ileri sürebilir. Tazminat borcu aşarsa fazlanın kime ait olacağı temel borç ve diğer hak sahipleri dikkate alınarak belirlenir.

Prim ödenmez ve sigorta koruması sona ererse mortgagee nasıl korunur?

TTK m.1023 ve devamındaki hükümler, sigorta ilişkisinin prim ödenmemesi veya başka nedenle etkilenmesi hâlinde ipotekli alacaklının durumunu özel olarak düzenler. Mortgagee’nin sigorta korumasının sona erdiğini sonradan öğrenmesi, teminatın zayi olmasına yol açabilir. Bu nedenle belirli bildirim yükümlülükleri öngörülmüştür.

Kredi sözleşmesinde malik, primleri vadesinde ödeme ve dekontu mortgagee’ye sunma borcu altına alınmalıdır. Brokerdan doğrudan confirmation alınması ve cancellation notice’un mortgagee’ye de yöneltilmesi pratik korumayı güçlendirir.

Sigortacı poliçeyi feshederse mortgagee’ye bildirim gerekir mi?

Kanun, sigortacının belirli fesih ve sona erme hâllerinde ipotekli alacaklıya bildirim yapmasına önem verir. Mortgagee, feshi öğrenerek yeni poliçe yaptırılmasını talep edebilir, kendisi teminat sağlayabilir veya kredi sözleşmesindeki default haklarını kullanabilir.

Poliçede mortgagee notice period ayrıca kararlaştırılabilir. Örneğin sigortacı, cancellation’ın mortgagee bakımından belirli gün sonra etkili olacağını kabul edebilir. Bu tür sözleşmesel koruma kanuni asgari yapının üzerine ek güvence sağlar.

Malik sigortayı kendisi feshederse durum değişir mi?

Malikin tek taraflı feshi mortgagee’nin teminatını doğrudan tehlikeye atar. Finansman sözleşmeleri bu nedenle sigorta poliçesinin mortgagee’nin önceden yazılı izni olmadan feshedilemeyeceğini veya değiştirilemeyeceğini düzenleyebilir.

Kanuni sigorta-mortgage hükümleri ve sözleşmesel covenant birlikte işletilmelidir. Malik poliçeyi hukuken feshedebilse bile kredi sözleşmesini ihlal etmiş olabilir ve bu ihlal hızlandırma veya ek teminat isteme hakkı doğurabilir.

Sigortacı tazminatı doğrudan malike öderse borcundan kurtulur mu?

Her durumda değil. TTK m.1023-1029 arasındaki sistem, mortgagee’nin haklarını bilmesine rağmen yapılan yanlış ödemenin sigortacıyı ipotekli alacaklıya karşı tamamen kurtarmamasını amaçlar. Sigortacı tazminat ödemeden önce sicil ve bildirilen mortgagee haklarını kontrol etmelidir.

Malik de aldığı tazminatı kredi sözleşmesine aykırı biçimde başka amaçla kullanırsa mortgagee’ye karşı sorumluluğu gündeme gelir. Bu nedenle büyük hasar ödemeleri escrow veya mortgagee-controlled account üzerinden yönetilebilir.

Mortgagee tazminatın malike ödenmesine onay verebilir mi?

Evet. Finansman kuruluşu hasarın onarılmasına ve geminin değerinin yeniden kurulmasına hizmet edecek şekilde ödeme talimatı verebilir veya belirli şartlarla malike ödeme onayı sağlayabilir. Bu onay yazılı ve somut hasar dosyasına özgü olmalıdır.

Genel bir “sigortayla ilgili tüm işlemleri malik yapar” hükmü mortgagee’nin her ödeme üzerindeki haklarından vazgeçtiği şeklinde yorumlanmamalıdır. Release veya consent belgeleri kapsam ve tutar bakımından açık hazırlanmalıdır.

Birden fazla sigortacı varsa bildirim ve ödeme nasıl yürür?

TTK m.1026, birden fazla sigortacının bulunduğu durumda özel düzenleme içerir. Koasürans, katmanlı sigorta veya farklı riskleri paylaşan poliçelerde her sigortacının kendi yükümlülüğü ve bildirim durumu ayrı izlenmelidir.

Lead insurer üzerinden yapılan iletişim diğer sigortacıların kanuni sorumluluğunu her durumda otomatik olarak çözmeyebilir. Mortgagee, poliçe schedule ve subscription oranlarını bilerek ödeme ve notice sürecini koordine etmelidir.

Sigorta alacağının devri mortgagee’nin hakkını etkiler mi?

TTK m.1027, sigorta alacağının devri bakımından ipotekli alacaklıyı koruyan özel hüküm getirir. Malik, sigorta tazminatı alacağını üçüncü kişiye devrederek mortgagee’nin kanuni güvence alanını kolayca ortadan kaldıramaz.

Finansman uygulamasında mortgagee ayrıca insurance proceeds üzerinde temlik alabilir. Bu temlik, gemi ipoteğinin sigorta tazminatına yayılmasından farklı ama tamamlayıcı bir security document’tır.

İpotekli alacaklının adresi değişirse kim bildirmelidir?

TTK m.1028, ipotekli alacaklının adres değişikliği bakımından bildirim düzenine yer verir. Finansman kuruluşunun birleşmesi, şube değişikliği veya servicing agent değişmesi halinde sicil ve sigorta kayıtları güncel tutulmalıdır.

Adres güncellemesinin ihmal edilmesi, sigortacının eski adrese yaptığı bildirimin sonuçları konusunda uyuşmazlık yaratabilir. Mortgagee kendi iletişim bilgisini yalnız borçluya değil broker ve sigortacıya da yazılı bildirmelidir.

Sigortacının mortgagee’ye karşı borçtan kurtulması hangi durumda mümkündür?

TTK m.1029, sigortacının belirli şartlarla ipotekli alacaklıya karşı borçtan kurtulmasına ilişkin son düzenlemeyi içerir. Bu hüküm, sigortacının kanunda öngörülen bildirim ve ödeme şartlarını doğru yerine getirmesini teşvik eder.

Sigortacı açısından güvenli uygulama, güncel sicil ve mortgagee kayıtlarını kontrol etmek, notice sürelerine uymak ve ödeme talimatını belgelendirmektir. Mortgagee açısından ise poliçe takibi pasif bırakılmamalıdır.

Mortgagee clause ile loss payable clause aynı şey midir?

Uygulamada bu terimler benzer amaçlarla kullanılsa da poliçe metnine göre kapsamları farklı olabilir. Mortgagee clause kredi verenin poliçe üzerindeki belirli haklarını ve bildirim korumasını; loss payable clause tazminatın hangi kişiye veya hangi sırayla ödeneceğini düzenleyebilir.

Başlığa değil tam endorsement metnine bakılmalıdır. TTK m.1022-1029’daki kanuni koruma, yabancı hukuk terminolojisiyle hazırlanmış poliçede de Türk hukuku uygulandığında dikkate alınır.

Bareboat charter’da sigortayı kiracı yaptırıyorsa mortgagee nasıl korunur?

TTK m.1126 gemi kiracısına sigorta yaptırma yükümlülüğü verir. Gemi aynı zamanda banka lehine ipotekliyse charter party, mortgage deed ve sigorta poliçesi üçlü uyum içinde olmalıdır. Kiracı poliçeyi yaptırırken malik ile mortgagee’nin doğru sıfatla gösterilmesi gerekir.

Mortgagee consent olmadan charterer’ın sigortacı değiştirmesi veya trading limits’i genişletmesi finansman sözleşmesini ihlal edebilir. gemi kirasında sigorta rehberi kiracı-malik ilişkisini ayrıca açıklar.

Gemi hasarında mortgagee hangi belgeleri istemelidir?

Notice of casualty, survey report, class report, repair estimate, policy wording, endorsement’lar, claim calculation, adjuster report ve sigortacı ödeme teklifleri temel dosyadır. Total loss iddiasında abandonment veya constructive total loss belgeleri de önem taşır.

Ödeme yapılmadan önce kredi bakiyesi, mortgage derecesi ve varsa diğer hak sahipleri kontrol edilmelidir. Aynı tazminat üzerinde birden fazla teminat iddiası varsa ödeme sırası hukuken çözümlenmeden release verilmemelidir.

Mersin Limanı’nda meydana gelen hasarda sigorta dosyası nasıl korunur?

Mersin’de yanaşma, römorkaj, terminal veya çatma sırasında gemi hasarı doğarsa liman kayıtları, kaptan protestosu, Statement of Facts, fotoğraflar, AIS verisi, survey ve üçüncü kişi talepleri hızlı toplanmalıdır. Mortgagee’ye ve sigortacıya bildirim kredi ve poliçe sürelerine göre yapılmalıdır.

Hasarın başka geminin veya liman hizmet sağlayıcısının kusurundan doğması hâlinde TTK m.1020 kapsamındaki üçüncü kişi tazminat istemi ile m.1022 kapsamındaki sigorta tazminatı aynı olayda birlikte gündeme gelebilir; bunlar ayrı alacak kaynaklarıdır.

Finansman kapanışında sigorta için hangi kontrol listesi uygulanmalıdır?

Mortgagee’nin tam unvanı ve adresi, policy period, insured value, H&M limiti, deductable, P&I entry, war risks, trading limits, class warranty, mortgagee clause, loss payable clause, cancellation notice ve premium payment confirmation tek tabloda kontrol edilmelidir.

Poliçe yalnız closing günü incelenip unutulmamalıdır. Her yenilemede endorsement seti ve prim teyidi güncellenmeli; geminin charter ve ticaret sahası değişirse poliçe uygunluğu yeniden kontrol edilmelidir.

İlgili içerikler

• Gemi ipoteği nasıl kurulur?
• Gemi ipoteğinin kapsamı
• Gemi kirasında sigorta
• Gemi alacaklısı hakkı
• Gemi ihtiyati haczi
• İletişim

Resmî kaynak

• 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu – m.1022-1029

Sık Sorulan Sorular