Yardımcı İş Hangi İşkoluna Girer? | 6356 m.4

6356 m.4’e göre işkolu nedir?

6356 sayılı Kanun sendikal örgütlenmeyi işkolu esasına bağlamıştır. Madde 4, Türkiye’de sendikal faaliyet bakımından uygulanacak işkollarının Kanuna ekli (1) sayılı cetvelde gösterildiğini düzenler. İşkolu, işyerindeki ekonomik faaliyetin sendikal hukuk bakımından hangi sektörel alanda değerlendirileceğini belirleyen hukuki sınıflandırmadır.

İşkolu tespiti yalnız istatistiksel bir sınıflandırma değildir. İşçinin hangi işkolundaki sendikaya üye olabileceği, işçi sendikasının toplu iş sözleşmesi yetkisi için gerekli yüzde bir işkolu barajının hangi toplam üzerinden hesaplanacağı ve yetki sürecinde hangi sendikaların taraf olabileceği işkolu belirlemesine bağlıdır. Bu nedenle yanlış işkolu kaydı sendikal üyelik ve toplu pazarlık sürecini doğrudan etkiler.

İşkolları kaç tanedir?

6356 sayılı Kanunun ekli cetvelinde yirmi işkolu bulunur. İşkolları; avcılık-balıkçılık-tarım-ormancılık, gıda sanayii, madencilik ve taş ocakları, petrol-kimya-lastik-plastik-ilaç, dokuma-hazır giyim-deri, ağaç ve kağıt, iletişim, basın-yayın-gazetecilik, banka-finans-sigorta, ticaret-büro-eğitim-güzel sanatlar, çimento-toprak-cam, metal, inşaat, enerji, taşımacılık, gemi yapımı-deniz taşımacılığı-ardiye-antrepoculuk, sağlık ve sosyal hizmetler, konaklama ve eğlence işleri, savunma ve güvenlik ile genel işler başlıkları altında düzenlenmiştir.

Bir işyerinin işkolu, yalnız işletmenin ticaret unvanına veya faaliyet koduna bakılarak keyfî biçimde seçilemez. Fiilen yürütülen asıl iş, işyerinin bütünlüğü ve mevzuattaki sınıflandırma birlikte incelenir. İşkolları Yönetmeliği, Kanundaki yirmi işkolunun alt faaliyetlerini ayrıntılandırır.

Yardımcı iş hangi işkolundan sayılır?

6356 m.4/2 açık ve emredici bir kural koyar: Bir işyerinde yürütülen asıl işe yardımcı işler de asıl işin girdiği işkolundan sayılır. Bu nedenle aynı işyerindeki güvenlik, temizlik, bakım, taşıma, depolama veya büro işi gibi bir faaliyetin sırf kendi niteliği nedeniyle otomatik olarak farklı bir işkolunda değerlendirilmesi doğru değildir. Önce bu faaliyetin asıl işe yardımcı iş olup olmadığı belirlenir.

Yardımcı işin asıl işin işkolundan sayılması, işyerinin sendikal bütünlüğünü korur. Tek bir işyerinde asıl faaliyete bağlı yardımcı işler farklı işkollarına parçalanmaz. Kanun, işyerindeki yardımcı işlerin sendikal hukuk bakımından asıl işin işkoluna bağlanmasını doğrudan hükme bağlamıştır.

“Yardımcı iş” ile bağımsız işyeri nasıl ayrılır?

Madde 4’teki yardımcı iş kuralı, aynı işyeri organizasyonu içinde yürütülen ve asıl işe yardımcı nitelikte olan faaliyetler bakımından uygulanır. Faaliyetin fiziksel olarak aynı yerleşke içinde bulunması tek başına yeterli değildir; işyeri kavramı, işveren, organizasyon, yönetim ve yürütülen faaliyet arasındaki hukuki bağ dikkate alınır.

Başka bir işverene ait bağımsız işyerinin sırf aynı bina veya saha içinde faaliyet göstermesi, onu otomatik biçimde ana işverenin işkoluna dahil etmez. Alt işverenlik ilişkilerinde de işkolu meselesi, alt işverenin kurduğu işyeri ve yürüttüğü faaliyet ile 6356 sayılı Kanun ve İşkolları Yönetmeliği çerçevesinde ayrıca değerlendirilir. Madde 4’teki yardımcı iş kuralı, her farklı işverenin bütün işyerlerini tek işkolunda birleştiren bir hüküm değildir.

Temizlik işi her zaman “genel işler” işkoluna mı girer?

Hayır. Bir işyerinde temizlik faaliyetinin hangi işkolunda değerlendirileceği, işin işyeri organizasyonu içindeki konumuna bağlıdır. Aynı işverenin üretim işyerinde asıl üretime yardımcı olarak yürüttüğü temizlik işi m.4/2 gereği asıl işin girdiği işkolundan sayılır. Bağımsız bir temizlik şirketinin kendi işyerinin işkolu ise kendi asıl faaliyeti üzerinden belirlenir.

Bu nedenle işin adından hareketle otomatik işkolu sonucu çıkarılamaz. “Temizlik”, “güvenlik”, “bakım” veya “depo” ifadeleri tek başına hukuki işkolunu kesinleştirmez. Asıl iş-yardımcı iş bağlantısı ile işyeri organizasyonunun kim tarafından ve nasıl kurulduğu belirleyicidir.

Özel güvenlik faaliyeti her işyerinde aynı işkolunda mıdır?

6356 m.4 açısından aynı işverenin işyerindeki yardımcı güvenlik faaliyeti asıl işin işkolu içinde değerlendirilebilir. Buna karşılık özel güvenlik şirketinin kendi faaliyetinin işkolu, İşkolları Yönetmeliğindeki sınıflandırmaya göre belirlenir. Burada da işveren ve işyeri ayrımı yapılmadan yalnız görev yapılan mekana bakılarak sonuç çıkarılamaz.

İşkolu uyuşmazlıklarında belirleyici olan, hukuki işyeri ve fiilen yürütülen asıl faaliyettir. Bu nedenle bordro unvanı, SGK meslek kodu veya görev tanımı tek başına kesin işkolu tespiti yerine geçmez.

İşkolları Yönetmeliğinin hukuki dayanağı nedir?

6356 m.4, bir işkoluna giren işlerin işçi ve işveren konfederasyonlarının görüşü alınarak ve uluslararası normlar göz önünde bulundurularak Bakanlıkça çıkarılacak yönetmelikle belirleneceğini düzenler. Bu hükmün uygulaması İşkolları Yönetmeliğidir.

Yönetmelik, Kanunun ekli cetvelindeki yirmi işkolunun kapsamını ekonomik faaliyet sınıflarıyla ayrıntılandırır. Ancak yönetmelik Kanunun üstünde değildir. Yardımcı işin asıl işin işkolundan sayılması gibi m.4’te doğrudan yer alan kanuni ilkeler yönetmelik uygulamasında da esas alınır.

SGK işyeri kodu işkolunu kesin olarak belirler mi?

SGK kayıtları işkolu tespitinde önemli veridir; fakat 6356 m.4 ve m.5 bakımından hukuki uyuşmazlığı tek başına kesin olarak çözmez. İşyerinin fiili faaliyetinin kayıtla uyuşmaması halinde Bakanlığın işkolu tespiti ve gerektiğinde mahkeme denetimi devreye girer.

Toplu iş sözleşmesi yetki süreçlerinde Bakanlık kayıtları önem taşıdığı için işverenlerin faaliyet değişikliği halinde kayıtlarını güncel tutması gerekir. Buna rağmen taraflar Bakanlığın işkolu tespitine karşı m.5’teki özel dava yolunu kullanabilir.

İşkolu tespitini kim yapar?

İşkolu tespiti Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından yapılır. 6356 m.5 uyarınca Bakanlıkça yapılan tespit Resmî Gazete’de yayımlanır. İlgililer tespitin yayımından itibaren on beş gün içinde dava açabilir.

Bu dava işkolu tespitinin hukuka uygunluğunun yargısal denetimidir. Kanun, işkolu uyuşmazlığının uzun yıllar sürmesini önlemek amacıyla mahkeme ve kanun yolu aşamalarına özel süreler koymuştur. Ayrıntılar sitemizdeki iş hukuku rehberleri içinde ayrıca ele alınmaktadır.

İşkolu değişikliği mevcut toplu iş sözleşmesini sona erdirir mi?

Hayır. 6356 m.5 açıkça işkolu değişikliğinin yürürlükteki toplu iş sözleşmesini etkilemeyeceğini düzenler. İşkolu tespit talebi ve buna ilişkin dava, mevcut toplu iş sözleşmesini kendiliğinden geçersiz hale getirmez.

Yeni bir toplu iş sözleşmesi için yetki süreci başlamışsa, sonradan oluşan işkolu değişikliği kural olarak bir sonraki dönem bakımından sonuç doğurur. Bu düzenleme, başlamış yetki sürecinin işkolu uyuşmazlığı nedeniyle sürekli kesintiye uğramasını önlemeyi amaçlayan kanuni mekanizmadır.

İşkolu toplu iş sözleşmesi yetkisini nasıl etkiler?

6356 m.41’e göre bir işçi sendikasının toplu iş sözleşmesi yapmaya yetkili olabilmesi için, kurulu bulunduğu işkolunda çalışan işçilerin en az yüzde birinin üyesi bulunması gerekir. Bu işkolu barajının hesabında Bakanlığın her yıl ocak ve temmuz aylarında yayımladığı istatistikler esas alınır.

Bu nedenle işyerinin hangi işkolunda olduğu yalnız sendika üyeliği açısından değil, toplu iş sözleşmesi yetkisi açısından da belirleyicidir. İşkolu yanlış sınıflandırılmışsa farklı bir işkolunun toplam işçi ve sendika üye istatistikleri devreye girebilir. Yetki uyuşmazlığının öncesinde işkolu kaydının doğru olması önemlidir.

İşçi istediği işkolundaki sendikaya üye olabilir mi?

6356 sayılı Kanunun sistemi işkolu esaslıdır. İşçi, çalıştığı işyerinin girdiği işkolunda kurulu sendikaya üye olabilir. Üyelik işleminin ayrıntıları m.17’de düzenlenir. Çalışılan işyerinin işkolu yanlış kaydedilmişse üyelik ve yetki süreçlerinde sorun doğabilir.

Sendikaya üyelik hakkında ayrıntılı açıklama için Sendikaya Nasıl Üye Olunur? 6356 m.17 rehberimize bakabilirsiniz.

İşveren faaliyet konusunu değiştirirse işkolu kendiliğinden değişir mi?

İşyerinin fiili asıl faaliyeti kalıcı biçimde değişirse işkolu sınıflandırmasının da yeni faaliyete uygun hale gelmesi gerekir. Ancak hukuki sonuç, yalnız ticaret sicilindeki faaliyet konusunun veya NACE kodunun değiştirilmesiyle otomatik ve tartışmasız biçimde doğmaz. 6356 m.5 gerektiğinde Bakanlıkça işkolu tespiti ve yargısal denetim mekanizmasını düzenler.

Özellikle toplu iş sözleşmesi bulunan veya yetki süreci devam eden işyerlerinde işkolu değişikliğinin hangi dönemde sonuç doğuracağı m.5’in özel hükümlerine göre belirlenir. Mevcut TİS, işkolu değişikliği nedeniyle ortadan kalkmaz.

Asıl iş-yardımcı iş ayrımında hangi kayıtlar önemlidir?

• İşyerinin fiilen ürettiği mal veya sunduğu ana hizmet.
• İşverenin organizasyon ve yönetim yapısı.
• İşyeri tescil ve faaliyet kayıtları.
• İşkolları Yönetmeliğindeki faaliyet sınıfları.
• Yardımcı faaliyetin asıl işe bağlılığı ve işyeri bütünlüğü.
• Varsa Bakanlığın önceki işkolu tespitleri ve Resmî Gazete ilanları.
• Toplu iş sözleşmesi ve yetki belgelerindeki işkolu kayıtları.

Mersin’de işkolu tespitinin öne çıktığı alanlar

Mersin’de liman ve lojistik, antrepoculuk, deniz taşımacılığı, kara taşımacılığı, gıda, tarım, metal, enerji ve genel işler gibi birbirine temas eden faaliyetlerin aynı saha içinde yürütülmesi işkolu uyuşmazlıklarını önemli hale getirir. Özellikle liman sahasında farklı işverenlere ait taşıma, terminal, antrepo, bakım ve güvenlik faaliyetleri bulunabilir.

Bu tür yapılarda fiziksel saha birliği tek başına aynı işkolu sonucunu doğurmaz. Her hukuki işyerinin asıl faaliyeti ve yardımcı iş ilişkileri ayrı incelenir. Buna karşılık aynı işverenin işyeri organizasyonu içindeki yardımcı faaliyetleri, 6356 m.4/2’nin açık kuralı uyarınca asıl işin işkoluna bağlıdır.

İlgili içerikler

• Sendika kurmak için izin gerekir mi? – 6356 m.3
• Sendikaya nasıl üye olunur? – 6356 m.17
• Toplu iş sözleşmesi nedir? – 6356 m.33
• Toplu iş sözleşmesi kaç yıl geçerlidir? – 6356 m.35

Yardımcı iş tespitinde yalnız faaliyet adı yeterli değildir

6356 sayılı Kanun m.4/2, bir işyerinde yürütülen asıl işe yardımcı işlerin de asıl işin girdiği işkolundan sayılacağını emredici biçimde düzenler. Bu nedenle “temizlik”, “bakım”, “depo”, “yemekhane” veya “güvenlik” gibi faaliyet adlarına bakılarak otomatik işkolu sonucu çıkarılmamalıdır. Önce işyerinin asıl faaliyeti belirlenmeli, ardından tartışmalı faaliyetin bu asıl faaliyeti tamamlayan yardımcı iş niteliğinde olup olmadığı incelenmelidir.

Örneğin bir üretim işyerinde işverenin kendi çalışanlarınca yürütülen, üretim organizasyonunu destekleyen temizlik veya bakım faaliyeti yardımcı iş niteliğinde olabilir ve asıl işin işkolunu izler. Ancak aynı faaliyet bağımsız bir işveren tarafından kendi iş organizasyonu içinde yürütülüyorsa, o işverenin işyerinin işkolu ayrıca kendi asıl faaliyetine göre değerlendirilir. Bu nedenle asıl işveren ile alt işveren işyerlerinin hukuki statüsü birbirine karıştırılmamalıdır.

Asıl iş ve yardımcı iş ayrımında hangi deliller incelenir?

İşkolu uyuşmazlığında tabela, ticaret sicilindeki faaliyet konusu veya SGK/NACE kodu tek başına kesin sonuç vermez. Fiilen yürütülen işin ne olduğu ve işyerinin ekonomik-teknik amacı birlikte araştırılmalıdır. Özellikle aşağıdaki kayıtlar önem taşır:

• işyerinde fiilen üretilen mal veya sunulan hizmetin niteliği,
• çalışanların görev dağılımı ve organizasyon şeması,
• işverenin müşterilere düzenlediği faturalar ve ana gelir kalemleri,
• makine, ekipman ve işyeri fiziki düzeni,
• alt işverenlik sözleşmeleri ve işin hangi bölümünün dışarıya verildiği,
• SGK işyeri kayıtları, NACE kodları ve Bakanlık nezdindeki işkolu kayıtları.

Bu delillerin amacı, kâğıt üzerindeki faaliyet tanımından çok işyerinde gerçekte yürütülen asıl işi belirlemektir. Çünkü sendika üyeliği, toplu iş sözleşmesi yetkisi ve işkolu barajı bakımından hatalı işkolu kaydı doğrudan sonuç doğurabilir.

Alt işverenin yaptığı yardımcı iş hangi işkoluna girer?

Burada iki farklı hukuki bakış ayrılmalıdır. Asıl işverenin işyeri bakımından temizlik, güvenlik, yemek veya bakım faaliyeti “yardımcı iş” olarak nitelendirilebilir. Fakat bu iş bir alt işveren tarafından üstlenildiğinde alt işverenin işyeri bakımından yürütülen faaliyet kendi asıl işi hâline gelebilir. Yargıtay uygulamasında da alt işveren işyerinin işkolunun, alt işverenin üstlendiği ve fiilen yürüttüğü işe göre ayrıca belirlenmesi gerektiği kabul edilmektedir.

Bu nedenle bir fabrikada çalışan iki işçinin aynı fiziksel sahada bulunması, mutlaka aynı işkoluna tabi olacakları anlamına gelmez. Biri asıl işverenin kadrosunda üretim organizasyonunun yardımcısı olarak çalışırken diğeri bağımsız alt işveren işyerinin çalışanı olabilir. İşkolu tespitinde işveren kimliği, işyeri sicili ve fiili faaliyet birlikte incelenmelidir.

İşkolu tespiti hatalıysa izlenecek yol nedir?

6356 m.5 uyarınca bir işyerinin girdiği işkolunun tespiti Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığınca yapılır ve tespit kararı Resmî Gazete’de yayımlanır. İlgililer, kararın yayımından itibaren on beş gün içinde dava açabilir. Bu süre kısa olduğu için işkolu uyuşmazlığında yalnız işyeri kayıtlarının toplanması değil, Resmî Gazete yayım tarihinin de aynı gün dosyaya alınması gerekir.

Yeni bir toplu iş sözleşmesi için yetki süreci başlamışsa işkolu değişikliği tespiti kural olarak bir sonraki dönem için sonuç doğurur; işkolu tespit talebi ve buna ilişkin dava, yetki işlemlerinde bekletici neden sayılmaz. Bu nedenle işkolu davası açılırken mevcut toplu iş sözleşmesi ve devam eden yetki süreci ayrıca kontrol edilmelidir.

Pratik sonuç: İşkolu uyuşmazlığı çıktığında ilk soru çalışanın yaptığı tekil görev değil, işyerinin asıl faaliyetidir. İkinci soru tartışmalı görevin aynı işyeri organizasyonunda yardımcı iş mi, yoksa ayrı bir işverenin bağımsız faaliyeti mi olduğudur. Üçüncü soru ise mevcut Bakanlık tespitinin ve Resmî Gazete yayımının bulunup bulunmadığıdır. Bu üç aşama tamamlanmadan yalnız meslek adı veya NACE koduna dayanarak sendika üyeliği ve toplu iş sözleşmesi yetkisi hakkında kesin sonuç kurulması sağlıklı değildir.

Sık Sorulan Sorular

Yardımcı iş farklı işkolundan sayılır mı?

Hayır. 6356 m.4/2’ye göre aynı işyerindeki asıl işe yardımcı işler asıl işin girdiği işkolundan sayılır.

Türkiye’de kaç işkolu var?

6356 sayılı Kanunun ekli cetvelinde yirmi işkolu vardır.

İşkollarını kim belirler?

Kanundaki ana işkolları ekli cetvelde yer alır; işlerin hangi işkoluna girdiği Bakanlığın çıkardığı İşkolları Yönetmeliği ile ayrıntılandırılır.

İşkolu tespitini kim yapar?

Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı yapar ve tespit Resmî Gazete’de yayımlanır.

İşkolu tespitine itiraz süresi kaç gündür?

6356 m.5 uyarınca Resmî Gazete’deki yayım tarihinden itibaren on beş gündür.

SGK NACE kodu tek başına kesin işkolu mudur?

Hayır. Fiili faaliyet ve Kanun-Yönetmelik hükümleri esas alınır; uyuşmazlıkta m.5’teki tespit ve dava yolu uygulanır.

İşkolu değişirse mevcut TİS biter mi?

Hayır. Kanun, işkolu değişikliğinin yürürlükteki toplu iş sözleşmesini etkilemeyeceğini açıkça düzenler.

Temizlik işi her zaman genel işler işkolunda mı?

Hayır. Aynı işyerinde asıl işe yardımcı temizlik faaliyeti m.4/2 gereği asıl işin işkolundan sayılır.

İşkolu sendika üyeliğini etkiler mi?

Evet. 6356 sistemi işkolu esaslı sendika üyeliği ve toplu pazarlık yetkisine dayanır.

İşkolu yüzde bir barajını etkiler mi?

Evet. TİS yetkisindeki yüzde bir barajı sendikanın kurulu bulunduğu işkolundaki toplam işçi sayısı üzerinden değerlendirilir.

Av. Halil Bakırcı tarafından hazırlanmış, Av. Emirhan Keskin tarafından incelenmiştir.

Yazar Bilgisi

Avukat Halil BAKIRCI, Mersin Barosu 3472 sicil numarasına kayıtlıdır. Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu bünyesinde ceza, aile, iş, gayrimenkul ve ticaret hukuku alanlarında hukuki danışmanlık ve dava takibi sunmaktadır.

İnceleyen: Av. Emirhan Keskin · Mersin Barosu Sicil No: 5507

Av. Halil Bakırcı profilini inceleyin →