Toplu İş Sözleşmesi Kaç Yıl Geçerlidir? 1–3 Yıl Kuralı | 6356 m.35 Rehberi 2026

Toplu iş sözleşmesinin süre sınırı neden vardır?

Toplu iş sözleşmesi işyerindeki ücret ve çalışma koşullarını belirli bir dönem için istikrara kavuşturur. Kanun bu dönemin ne çok kısa ne de belirsiz olmasını ister. 6356 m.35 bu nedenle alt sınırı bir yıl, üst sınırı üç yıl olarak belirler. Taraflar altı aylık veya beş yıllık olağan bir toplu iş sözleşmesi yapamaz.

Bu yazıyla ilgili genel bir sorunuz mu var? Anonim soru sor

Süre sınırı, toplu pazarlığın belirli aralıklarla yenilenmesini ve tarafların değişen ekonomik koşulları yeniden müzakere edebilmesini sağlar. Aynı zamanda işveren ve işçiler, sözleşmenin hangi tarihe kadar yürürlükte olduğunu kesin olarak bilir.

Bir yıllık toplu iş sözleşmesi yapılabilir mi?

Evet. Kanuni alt sınır bir yıldır. Taraflar bir yıllık toplu iş sözleşmesi imzalayabilir. Ücret artışının bir yıl içinde tek dönem veya birden fazla dönem hâlinde uygulanması ayrıca kararlaştırılabilir. Sözleşmenin bir yıllık olması, bütün parasal hakların yalnız bir defa düzenleneceği anlamına gelmez.

Örneğin bir yıllık TİS’te ilk altı ay ve ikinci altı ay için ayrı ücret artışı öngörülebilir. Önemli olan sözleşmenin toplam yürürlük süresinin m.35’e uygun olmasıdır.

İki yıllık toplu iş sözleşmesi yapılabilir mi?

Evet. İki yıllık sözleşme uygulamada yaygındır ve m.35’e tamamen uygundur. Taraflar dört altı aylık dönem, iki yıllık zam takvimi, yıllık ikramiye ve sosyal yardım artışlarını ayrıntılı şekilde düzenleyebilir.

Üç yıllık toplu iş sözleşmesi yapılabilir mi?

Evet. Kanuni üst sınır üç yıldır. Üç yılı aşan süre kararlaştırılamaz. Üç yıllık TİS hazırlanırken enflasyon, ücret ayarlama yöntemleri ve sosyal yardım artışlarının uzun dönem için açık formülle düzenlenmesi önemlidir. Belirsiz zam formülleri uygulamada ciddi alacak uyuşmazlıkları yaratır.

Dört veya beş yıllık TİS yapılabilir mi?

Hayır. 6356 m.35 üst sınırı üç yıl olarak belirler. Tarafların karşılıklı anlaşması bu emredici sınırı aşmaya yetmez. Dört yıllık süre yazılması hâlinde kanuni üst sınırın etkisi değerlendirilir; uygulama üç yılı aşacak şekilde sürdürülemez.

Bir yıldan kısa toplu iş sözleşmesi yapılabilir mi?

Kural olarak hayır. Bunun istisnası faaliyeti bir yıldan az süren işlerdir. 6356 m.35, niteliği gereği bir yıldan az devam edecek işlerde uygulanmak üzere TİS süresinin bir yıldan az olmasına izin verir. Bu istisna özellikle geçici/proje nitelikli işlerde önem taşır.

“İstiyoruz” denilerek sürekli bir işyerinde dokuz aylık toplu iş sözleşmesi yapılamaz. Bir yıldan kısa süre için işin gerçekten bir yıldan az sürecek nitelikte olması gerekir.

Bir yıldan az iş beklenenden uzun sürerse ne olur?

Kanunun özel kuralına göre bir yıldan az süreceği öngörülen iş için yapılan toplu iş sözleşmesi, işin bir yıldan uzun sürmesi hâlinde bir yılın sonuna kadar uygulanır. Taraflar başlangıçta altı aylık sözleşme yapmış olsa bile iş devam ederse sözleşme kanuni çerçevede bir yıllık sınıra kadar etkisini sürdürür.

Toplu iş sözleşmesinin süresi sonradan uzatılabilir mi?

Hayır. 6356 m.35 açık biçimde imzalanmış toplu iş sözleşmesinin süresinin taraflarca sonradan uzatılamayacağını düzenler. Taraflar “mevcut sözleşmeyi bir yıl daha uzattık” şeklinde basit protokolle kanuni toplu iş sözleşmesi süresini uzatamaz.

Yeni dönem için yeni yetki ve toplu pazarlık süreci işletilmelidir. Süresi dolan sözleşmenin normatif hükümlerinin art etkisi ayrıca m.36 kapsamında devam edebilir; bu, sözleşmenin süresinin uzaması değildir.

Toplu iş sözleşmesinin süresi kısaltılabilir mi?

Hayır. İmza sonrasında taraflar karşılıklı anlaşarak yürürlük süresini kısaltamaz. Örneğin üç yıllık TİS’in ikinci yılında tarafların “sözleşmeyi bugün bitiriyoruz” demesi m.35’in emredici süre sistemine aykırıdır.

Toplu iş sözleşmesi süresinden önce feshedilebilir mi?

Kural olarak hayır. TİS bireysel iş sözleşmesi gibi taraflardan birinin fesih bildirimiyle sona erdirilemez. Tarafların sendikal veya işverenlik statüsündeki değişikliklerin sözleşmeye etkisi m.37’de ayrıca düzenlenir; genel yaklaşım yürürlükteki TİS’in süre sonuna kadar korunmasıdır.

Süre ile yürürlük tarihi aynı şey mi?

Hayır. İmza tarihi, yürürlük başlangıç tarihi ve sona erme tarihi farklı kavramlardır. Sözleşme bugün imzalanmış olsa da önceki sözleşmenin bittiği tarihten itibaren geriye yürürlük kararlaştırılmış olabilir. Süre, belirlenen yürürlük başlangıç ve bitiş tarihleri arasındaki TİS dönemini ifade eder.

Geriye yürürlük ücret farkı doğurabilir. Hangi işçinin geriye dönük farklardan yararlanacağı m.39’daki üyelik ve dayanışma aidatı hükümlerine göre ayrıca değerlendirilir.

İmza tarihi ile yürürlük tarihi neden farklı olur?

Yetki tespiti, itiraz, toplu görüşme ve arabuluculuk süreçleri zaman alabilir. Önceki TİS 31 Aralık’ta bitmesine rağmen yeni sözleşme Mart ayında imzalanabilir. Taraflar yeni sözleşmeyi 1 Ocak’tan geçerli kılabilir. Böylece Ocak-Şubat dönemine ait ücret ve sosyal hak farkları sonradan hesaplanır.

Geriye dönük TİS farkları ne zaman ödenir?

Ödeme tarihi sözleşmede veya tarafların imza protokolünde belirlenebilir. Hüküm yoksa alacağın muacceliyet tarihi ve işverenin ödeme yükümlülüğü genel iş hukuku kurallarıyla değerlendirilir. Bordrolarda her dönem için fark kalemlerinin açık gösterilmesi gerekir.

Toplu iş sözleşmesi bittiği gün bütün haklar sona erer mi?

Hayır. 6356 m.36 sona eren TİS’in iş sözleşmesine ilişkin normatif hükümlerinin yenisi yürürlüğe girene kadar iş sözleşmesi hükmü olarak devam edeceğini düzenler. Bu “art etki” sayesinde ücret ve çalışma koşulları bir anda boşluğa düşmez.

Ancak bu durum TİS’in süresinin uzadığı anlamına gelmez. Tarafların toplu borçlarına ilişkin hükümleri ile işçi bireysel sözleşmesine dönüşen normatif hükümler ayrıştırılmalıdır.

Art etki ne kadar sürer?

Eski TİS’in iş sözleşmesine ilişkin hükümleri yeni toplu iş sözleşmesi yürürlüğe girene kadar bireysel iş sözleşmesi hükmü olarak devam eder. Yeni TİS yürürlüğe girince yeni normatif hükümler uygulanır. Art etki döneminde sözleşme “toplu iş sözleşmesi olarak” uzamış sayılmaz.

Yeni TİS için yetki başvurusu ne zaman yapılır?

6356 m.35, mevcut TİS’in bitiminden önceki 120 gün içinde yeni dönem toplu iş sözleşmesi için yetki başvurusuna izin verir. Bu sistem, mevcut sözleşme sona ermeden yeni toplu pazarlık sürecinin başlamasını sağlar.

Ancak yeni TİS, önceki sözleşme sona ermeden yürürlüğe giremez. Böylece aynı işyeri için aynı dönemde iki toplu iş sözleşmesinin normatif hükümleri çakışmaz.

120 günlük süreden daha önce yetki başvurusu yapılabilir mi?

Mevcut TİS’in bitimine 120 günden fazla süre varsa yeni dönem için yetki başvurusu kanuni zamanlamaya uygun değildir. Yetki tespitinde yürürlükteki sözleşmenin bitiş tarihi kontrol edilir. Bakanlık ve itiraz süreci bu zaman kuralını dikkate alır.

TİS süresi dolmadan grev yapılabilir mi?

Kanuni grev, toplu iş sözleşmesi yapılması sırasında uyuşmazlık çıkması ve 6356’daki prosedürün tamamlanması üzerine gündeme gelir. Yürürlükteki toplu iş sözleşmesi devam ederken aynı sözleşmenin hükümlerini değiştirmek amacıyla grev kararı alınması kanuni toplu pazarlık sistemiyle bağdaşmaz. Yeni dönem uyuşmazlığı, yetki ve görüşme sürecinde değerlendirilir.

Taraf sendika kapanırsa süre etkilenir mi?

Hayır. 6356 m.37 uyarınca toplu iş sözleşmesine taraf sendikanın tüzel kişiliğinin sona ermesi, faaliyetinin durdurulması veya işveren tarafında belirli değişiklikler, yürürlükteki TİS’i kendiliğinden sona erdirmez. Sözleşme kararlaştırılmış süre boyunca korunur.

İşkolu değişirse süre etkilenir mi?

Hayır. 6356 m.5/3 işkolu değişikliğinin yürürlükteki toplu iş sözleşmesini etkilemeyeceğini açıkça düzenler. İşkolu tespiti değişse bile mevcut sözleşme süre sonuna kadar uygulanır; sonraki dönem yetkisi yeni işkolu durumuna göre değerlendirilir.

İşyeri devrinde TİS süresi

İşyeri devrinde toplu iş sözleşmesinin devamı 6356 m.38 ve 4857 m.6 ile birlikte değerlendirilir. Devralanın aynı işkolunda mevcut işyeri veya işletmesi ve yürürlükte TİS bulunup bulunmaması sonuçları etkileyebilir. Devir, çalışanların toplu sözleşme haklarını otomatik olarak sıfırlamaz.

Birleşme veya bölünmede süre değişir mi?

Şirket birleşmesi, bölünme veya işyeri devri gibi kurumsal işlemler TİS’in kalan süresini tek başına ortadan kaldırmaz. Hukuki halefiyet ve m.37-38’deki özel kurallar uygulanır. İşveren ticaret hukuku işlemi yaparak toplu sözleşme süresini keyfî biçimde kısaltamaz.

Ücret zam dönemleri TİS süresinden farklı olabilir mi?

Evet. İki yıllık TİS dört altı aylık zam dönemi içerebilir; üç yıllık TİS her altı ay için ayrı artış formülü koyabilir. Zam dönemlerinin kısa olması TİS’in toplam süresini değiştirmez.

Sosyal yardım tutarları her yıl güncellenebilir mi?

Evet. TİS içinde sosyal yardımların her yıl veya altı ayda bir belirli oranla artırılması kararlaştırılabilir. Artış formülü açık olmalıdır. “Enflasyona göre artırılır” gibi belirsiz ifade yerine hangi endeks, hangi dönem ve hangi oran kullanılacağı yazılmalıdır.

Üç yıllık TİS’te asgari ücret artışı nasıl etkiler?

Toplu sözleşme ücreti hiçbir durumda yürürlükteki yasal asgari ücretin altına düşemez. Asgari ücret TİS ücretinin üzerine çıkarsa işveren en az yasal asgari ücreti uygulamak zorundadır. TİS’te asgari ücret değişikliğine bağlı ek artış formülü varsa ayrıca uygulanır.

Süre bitiminde kıdem hesabı değişir mi?

TİS’in sona ermesi işçinin hizmet süresini kesmez. Kıdem tazminatı, yıllık izin kıdemi ve diğer hizmet süresine bağlı haklar iş sözleşmesinin devamına göre hesaplanır. TİS yalnız belirli dönem çalışma koşullarının kaynağıdır.

TİS süresi iş sözleşmesi süresini belirler mi?

Hayır. Belirsiz süreli iş sözleşmesi TİS bittiğinde kendiliğinden sona ermez. TİS’in bitiş tarihi, işçinin iş sözleşmesinin bitiş tarihi değildir. Bireysel iş ilişkisi devam eder ve eski TİS’in normatif hükümleri m.36 kapsamında art etki gösterebilir.

Süre uyuşmazlığında hangi belgeler incelenir?

• İmzalı toplu iş sözleşmesinin yürürlük maddesi.
• Önceki toplu iş sözleşmesinin bitiş tarihi.
• Yetki belgesi ve toplu görüşme kayıtları.
• İmza protokolü ve ek protokoller.
• Ücret zam dönemlerini gösteren cetveller.
• Geriye dönük fark bordroları.
• İşçinin üyelik ve dayanışma aidatı tarihleri.

Sendika açısından süre kontrol listesi

• Mevcut TİS’in kesin bitiş tarihini takvime kaydedin.
• Bitimden önceki 120 günlük yetki başvuru penceresini kaçırmayın.
• Yeni sözleşmenin önceki sözleşme sona ermeden yürürlüğe giremeyeceğini dikkate alın.
• İmza ve yürürlük tarihlerini açık yazın.
• Geriye yürürlük varsa fark ödemelerinin yöntemini düzenleyin.

İşveren açısından süre kontrol listesi

• Bir-üç yıllık kanuni sınırı kontrol edin.
• İmza sonrası süreyi protokolle uzatmaya veya kısaltmaya çalışmayın.
• Bordro sistemine doğru yürürlük ve zam dönemlerini tanımlayın.
• Sözleşme sona erdiğinde art etkiyi göz ardı etmeyin.
• İşyeri devri veya işkolu değişikliğinde TİS’in devamını ayrıca inceleyin.

Mersin’de TİS süre uygulaması

Mersin’de liman, lojistik, sanayi, belediye ve enerji işyerlerinde iki veya üç yıllık toplu iş sözleşmeleri ücret planlamasının temelini oluşturabilir. Yeni dönem yetki sürecinin 120 günlük pencerede zamanında başlatılması, iki sözleşme arasında uzun boşluk ve yüksek geriye dönük fark borcu oluşmasını önler.

İlgili içerikler

• Toplu iş sözleşmesi nedir?
• Sendikaya üyelik
• Sendika aidatı
• İşyeri sendika temsilcisi

Sık Sorulan Sorular

TİS en az kaç yıl yapılır?

Kural olarak en az bir yıl.

En fazla kaç yıl yapılır?

En fazla üç yıl.

Altı aylık TİS yapılabilir mi?

Yalnız faaliyeti bir yıldan az süren işler için kanundaki istisna şartlarıyla.

İmzalanan TİS bir yıl uzatılabilir mi?

Hayır. Süre sonradan uzatılamaz.

Süre kısaltılabilir mi?

Hayır.

TİS erken feshedilebilir mi?

Taraflar olağan biçimde süresinden önce sona erdiremez.

Yeni yetki başvurusu ne zaman yapılır?

Mevcut TİS’in bitiminden önceki 120 gün içinde.

Yeni TİS eskisi bitmeden yürürlüğe girer mi?

Hayır.

TİS bittiğinde ücret hakları biter mi?

Normatif hükümler yenisi yürürlüğe girene kadar iş sözleşmesi hükmü olarak devam eder.

İşkolu değişirse TİS süresi kesilir mi?

Hayır. Mevcut TİS etkilenmez.

Av. Halil Bakırcı tarafından hazırlanmış, Av. Emirhan Keskin tarafından incelenmiştir.

Yazar Bilgisi

Avukat Halil BAKIRCI, Mersin Barosu 3472 sicil numarasına kayıtlıdır. Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu bünyesinde ceza, aile, iş, gayrimenkul ve ticaret hukuku alanlarında hukuki danışmanlık ve dava takibi sunmaktadır.

İnceleyen: Av. Emirhan Keskin · Mersin Barosu Sicil No: 5507

Av. Halil Bakırcı profilini inceleyin →