Sendika Nasıl Kurulur? Valilik Başvurusu ve Eksiklik Süreleri | 6356 m.7 (2026)

Sendika tüzel kişiliği ne zaman kazanır?

6356 m.7’nin temel kuralı nettir: sendika veya konfederasyon, kuruluş merkezinin bulunduğu ilin valiliğine Kanunda öngörülen dilekçe ve belgelerin verilmesiyle tüzel kişilik kazanır. Tüzel kişiliğin doğumu Bakanlığın ayrıca izin veya onay vermesine bağlanmamıştır.

Bu hüküm m.3’teki “önceden izin almaksızın kurulma” ilkesinin somut kuruluş prosedürüdür. Kurucular kanuni belgeleri valiliğe verdiğinde kuruluş gerçekleşir; valilik ve Bakanlığın sonraki inceleme, bildirim ve ilan işlemleri kuruluşun ön izin aşaması değildir.

Kuruluş merkezi neden önemlidir?

Başvurunun yapılacağı valilik, kuruluşun tüzüğünde belirtilen merkez esas alınarak belirlenir. Sendika merkezinin Mersin olması halinde kuruluş dosyası Mersin Valiliğine; Ankara olması halinde Ankara Valiliğine verilir. Kurucuların ayrı ayrı ikamet yerleri başvuru makamını değiştirmez.

Merkez bilgisi tüzüğün zorunlu unsurlarındandır. Merkez adresindeki değişiklikler de kuruluşun resmi kayıtları ve bildirim yükümlülükleri açısından usulüne uygun biçimde işlenmelidir.

Sendika kuruluşunda hangi belgeler valiliğe verilir?

6356 m.7 uyarınca kurucular bir dilekçe ekinde sendika tüzüğünü ve kurucu olabilme şartlarına sahip olduklarını ifade eden yazılı beyanlarını valiliğe verir. Üst kuruluş kurulması söz konusuysa kurucu sendikaların genel kurul kararlarının ilgili belgeleri de kuruluş iradesinin dayanağını oluşturur.

Kuruluş dosyası yalnız imza listesi değildir. Tüzüğün m.8’deki zorunlu içerikleri taşıması, kurucuların m.6’daki şartlara uygun olması ve sendikanın m.3-m.4 sistemine göre doğru işkolunda kurulması gerekir. Belgeler bu kanuni zincirin birlikte kontrol edilmesine imkan verir.

Kuruculuk şartlarına ilişkin yazılı beyan neyi kapsar?

Kurucular, 6356 m.6’da aranan fiil ehliyeti, fiilen çalışma ve sayılı mahkûmiyet engellerinin bulunmaması gibi kuruculuk koşullarını taşıdıklarını yazılı olarak beyan eder. İşveren sendikasında kurucu tüzel kişi ise onu temsil eden gerçek kişinin de kanuni şartları taşıması gerekir.

Beyan, kanuni şartı yaratmaz; mevcut şartın doğruluğunu resmi kuruluş dosyasında ortaya koyar. Gerçeğe aykırı bir beyan, tüzük ve kuruluş belgelerinin hukuka uygunluğunu etkileyebilir ve niteliğine göre ayrıca sorumluluk doğurabilir.

Sendika tüzüğü neden kuruluşun merkezindeki belgedir?

Tüzük, kuruluşun adı, merkezi, amacı, faaliyet göstereceği işkolu, üyelik usulleri, genel kurul ve organ yapısı, aidatlar, mali esaslar, iç denetim, tasfiye ve diğer zorunlu hususları belirler. 6356 m.8 bu unsurları tek tek sayar.

Kuruluş işlemi sırasında tüzüğün Kanuna uygun olması gerekir. Tüzükte zorunlu bir unsurun bulunmaması veya Kanuna aykırı bir düzenlemenin yer alması, m.7’deki eksiklik ve aykırılık giderme sürecini doğurabilir.

Valilik kuruluş belgelerini ne kadar sürede Bakanlığa gönderir?

6356 m.7 uyarınca valilik, tüzük ve kurucular listesini on beş gün içinde Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığına gönderir. Bu süre, kuruluş bilgilerinin merkezi idari kayda hızlı biçimde aktarılmasını sağlar.

Valiliğin Bakanlığa gönderim işlemi tüzel kişiliğin kazanılması için beklenmesi gereken bir onay aşaması değildir. Tüzel kişilik, gerekli kuruluş belgelerinin valiliğe verilmesiyle doğar. Sonraki gönderim ve ilan işlemleri bu hukuki durumun kayıt ve aleniyet aşamasıdır.

Bakanlık kuruluş bilgilerini ne kadar sürede yayımlar?

Bakanlık, kuruluşun adını, merkezini ve tüzüğünü kendisine ulaşan bilgiler çerçevesinde on beş gün içinde resmi internet sitesinde ilan eder. Bu düzenleme sendikal kuruluşların tüzüklerinin ve temel kimlik bilgilerinin kamu tarafından erişilebilir olmasını sağlar.

İnternet ilanı, kuruluşların şeffaflığı ve sendikal alandaki hukuki muhataplığın belirlenmesi bakımından önemlidir. Ancak tüzel kişiliğin başlangıç tarihi ilan tarihi değildir; valiliğe m.7 kapsamındaki belgelerin verildiği tarihtir.

Tüzük veya belgelerde eksiklik varsa ne olur?

6356 m.7 tüzük ve kuruluş belgelerindeki kanuna aykırılık veya eksiklik için doğrudan otomatik hükümsüzlük yerine bir düzeltme mekanizması öngörür. Kanuna aykırılık veya eksikliğin tespit edilmesi halinde ilgili kuruluştan bunların bir ay içinde giderilmesi istenir.

Bu süre içinde kuruluş, tüzük hükmünü Kanuna uygun hale getirebilir veya eksik belgeyi tamamlayabilir. Düzeltme yapılırsa kuruluşun faaliyetinin sırf ilk eksiklik nedeniyle sona erdirilmesi söz konusu olmaz. Kanunun amacı önce hukuka uygunluğun sağlanmasıdır.

Bir aylık sürede eksiklik giderilmezse ne olur?

Kanuni aykırılık veya eksiklik verilen sürede giderilmezse konu mahkemeye taşınır. Mahkeme gerekli gördüğünde kurucuları da dinleyerek faaliyet hakkında tedbir kararı verebilir ve eksikliklerin giderilmesi için süre tanıyabilir.

Bu aşamada idari makamın tek başına ve sınırsız bir kapatma yetkisi yoktur. Sendikanın faaliyetinin durdurulması veya kapatılması yargısal süreç içinde değerlendirilir. Bu yapı sendika kurma özgürlüğü ile hukuka uygunluk denetimini birlikte korur.

Mahkeme faaliyeti ne kadar sürede durdurabilir?

6356 m.7’deki özel mekanizma uyarınca mahkeme gerekli gördüğü takdirde başvuru üzerine üç iş günü içinde kuruluşun faaliyetinin durdurulmasına karar verebilir. Faaliyetin durdurulması, düzeltme sürecinde geçici bir tedbir niteliğindedir.

Her belge eksikliğinin otomatik olarak faaliyet durdurma sonucu doğurduğu söylenemez. Kanun mahkemeye “gerekli gördüğü takdirde” karar verme yetkisi tanımıştır. Bu nedenle aykırılığın niteliği ve düzeltme imkanı yargısal incelemede değerlendirilir.

Mahkemenin verebileceği düzeltme süresi en fazla ne kadardır?

Mahkeme kanuna aykırılık veya eksikliğin giderilmesi için altmış günü aşmayan bir süre verebilir. Bu süre içinde kuruluş tüzüğünü veya belgelerini Kanuna uygun hale getirirse kapatma sonucu doğmaz.

Mahkemece verilen süre sonunda aykırılık veya eksiklik devam ederse kuruluşun kapatılmasına karar verilebilir. Böylece Kanun, kuruluş özgürlüğünü korurken ısrarla giderilmeyen hukuka aykırılıklar için son aşamada kapatma yaptırımı öngörür.

Sendika faaliyeti durdurulursa yönetim nasıl yürütülür?

Faaliyetin durdurulduğu dönem, kuruluşun tüm hukuki sorunlarının kendiliğinden çözüldüğü anlamına gelmez. Mahkemenin tedbir kararının kapsamı ve kuruluşun zorunlu işlerinin nasıl yürütüleceği karar ve Kanunun ilgili hükümleri çerçevesinde değerlendirilir.

Kuruluşun kapatılması veya faaliyetinin durdurulmasına ilişkin daha ağır ve anayasal nitelikteki durumlar 6356 m.31’de ayrıca düzenlenmiştir. M.7’deki mekanizma ise kuruluş tüzüğü ve belgelerindeki aykırılık veya eksikliğin giderilmesine yöneliktir.

Tüzük değişikliği de aynı bildirim sistemine tabi mi?

Evet. 6356 m.7, tüzük değişiklikleri bakımından da kuruluş tüzüğüne ilişkin bildirim ve ilan düzenine paralel sistem kurar. Genel kurulca yapılan tüzük değişikliklerinin yetkili makamlara bildirilmesi ve Kanuna uygunluğunun sağlanması gerekir.

Tüzük değişikliğiyle Kanunda zorunlu tutulan bir unsur ortadan kaldırılamaz veya Kanunun emredici hükümlerine aykırı kural getirilemez. Değişiklik, genel kurulun m.11’deki devredilemez yetkileri arasındadır.

Kuruluşta noter onayı zorunlu mu?

6356 sayılı Kanunun kuruluş sistemi esas olarak valiliğe dilekçe, tüzük ve kurucu beyanlarının verilmesine dayanır. Kanunda sendika tüzüğünün kuruluş için mutlaka noter onaylı olması şeklinde genel bir ön izin şartı düzenlenmemiştir. Ancak tüzel kişi işverenlerin temsil belgeleri veya özel belgelerin şekli kendi mevzuatına göre ayrıca değerlendirilir.

Kuruluş dosyasında kanunda aranmayan ek şekil şartlarıyla kuruluş hakkı daraltılamaz; buna karşılık özel mevzuatın belirli temsil belgeleri için öngördüğü şekil kuralları göz ardı edilemez.

Kuruluş tamamlandıktan sonra hangi aşamalar gelir?

Tüzel kişilik kazanıldıktan sonra kuruluşun organlarını oluşturması, ilk genel kurulunu kanuni sürede yapması, zorunlu defter ve kayıtları tutması ve mali-idari yükümlülüklerini yerine getirmesi gerekir. 6356 m.12 ilk genel kurulun yapılması için özel süre öngörür.

Sendikanın toplu iş sözleşmesi yapabilmesi için ayrıca m.41 ve devamındaki yetki şartlarını sağlaması gerekir. Kuruluşun gerçekleşmesi, toplu iş sözleşmesi yetkisinin otomatik olarak verildiği anlamına gelmez.

Kuruluş sırasında en sık karıştırılan dört süre

• Valiliğin belgeleri Bakanlığa gönderme süresi: 15 gün.
• Bakanlığın kuruluş bilgilerini internet sitesinde yayımlama süresi: 15 gün.
• Kanuna aykırılık veya eksikliği giderme için idari aşamadaki süre: 1 ay.
• Mahkemenin verebileceği düzeltme süresi: en fazla 60 gün.

Bunlara ek olarak mahkeme gerekli görürse faaliyet durdurma istemi hakkında üç iş günü içinde karar verebilir. Sürelerin birbirine karıştırılmaması kuruluş dosyasının sağlıklı yürütülmesi için önemlidir.

Mersin’de sendika kuruluşu nasıl ilerler?

Merkezi Mersin olarak belirlenen sendikanın kuruluş dosyası Mersin Valiliğine verilir. Dosyada kurucuların m.6 şartlarını taşıdığına ilişkin yazılı beyanlar ile m.8’e uygun tüzük bulunmalıdır. Faaliyet gösterilecek işkolunun m.4’e göre doğru belirlenmesi gerekir.

Kuruluş öncesinde işkolu ve kurucu sıfatı kontrol edilerek tüzük hazırlanır. Mersin’de farklı sanayi ve lojistik faaliyetlerinin iç içe olması nedeniyle işkolu yanlışlığının daha sonra toplu iş sözleşmesi yetki sürecine taşınmaması için bu kontrol kuruluş aşamasında yapılmalıdır.

Kuruluş dosyası kontrol listesi

• Sendika adı ve merkezinin tüzükte açık yazılması.
• Faaliyet gösterilecek işkolunun doğru belirlenmesi.
• En az yedi kurucunun ve kurucu sıfatlarının doğrulanması.
• Kurucuların m.6 şartlarına ilişkin yazılı beyanlarının hazırlanması.
• Tüzüğün m.8’deki bütün zorunlu başlıkları içermesi.
• Tüzel kişi işveren kurucu varsa temsil yetkisinin belgelenmesi.
• Başvuru dilekçesinin kuruluş merkezinin bulunduğu ilin valiliğine verilmesi.
• Kuruluş sonrası Bakanlık ilanı ve kayıtların takip edilmesi.

İlgili içerikler

• Sendika kurmak için izin gerekir mi? – m.3
• Kimler sendika kurucusu olabilir? – m.6
• Sendikaya üyelik – m.17
• İşyeri sendika temsilcisi sayısı – m.27

Sık Sorulan Sorular

Sendika ne zaman tüzel kişilik kazanır?

Gerekli kuruluş belgelerinin kuruluş merkezinin bulunduğu ilin valiliğine verilmesiyle.

Bakanlık onayı beklenir mi?

Hayır. 6356 sistemi ön izin sistemine dayanmaz.

Valilik belgeleri Bakanlığa kaç günde gönderir?

On beş gün içinde.

Bakanlık kuruluş bilgilerini kaç günde yayımlar?

On beş gün içinde resmi internet sitesinde yayımlar.

Kuruluş belgelerinde eksiklik varsa süre ne kadar?

Kanunda eksikliğin veya aykırılığın giderilmesi için bir aylık idari süreç öngörülür.

Eksiklik giderilmezse ne olur?

Konu mahkemeye taşınır; mahkeme gerektiğinde faaliyeti durdurabilir ve düzeltme için süre verebilir.

Mahkeme en fazla kaç gün düzeltme süresi verir?

Altmış günü aşmayan bir süre verebilir.

Mahkeme faaliyet durdurma kararını kaç iş gününde verebilir?

Kanundaki özel düzenleme uyarınca gerekli görürse üç iş günü içinde karar verebilir.

Tüzük değişikliği de bildirilir mi?

Evet. Tüzük değişiklikleri de Kanundaki bildirim ve uygunluk sistemine tabidir.

Kuruluş toplu iş sözleşmesi yetkisi verir mi?

Hayır. TİS yetkisi m.41 ve devamındaki ayrı çoğunluk ve başvuru şartlarına tabidir.

Kuruluş başvurusunda dosya hangi sırayla hazırlanmalıdır?

Kuruluş dosyası hazırlanırken ilk adım sendikanın faaliyet göstereceği işkolunun belirlenmesidir. Ardından en az yedi kurucunun 6356 m.6’daki şartları taşıdığı doğrulanır. Kurucuların kimlik ve çalışma bilgileri kesinleştirildikten sonra m.8’de sayılan zorunlu unsurları içeren tüzük hazırlanır. Tüzükte kuruluşun adı, merkezi, adresi, amacı, faaliyet göstereceği işkolu, kurucu bilgileri, üyelik sistemi, genel kurul ve diğer organlar, şubeler, aidat, yönetici mali hakları, iç denetim, tüzük değişikliği, tasfiye ve geçici yönetim kurulu bilgileri eksiksiz yer almalıdır.

Kuruluş dilekçesi, tüzük ve kurucu beyanları aynı bilgi setini taşımalıdır. Merkez adresi, kurucu adları, işkolu ve geçici yönetim kurulu bilgileri belgeler arasında farklı yazılmamalıdır. Tüzel kişi işveren kurucu varsa temsil yetkisini gösteren güncel belge kuruluş dosyasına eklenmelidir. Belgelerin valiliğe teslim edildiği tarih ayrıca kayıt altına alınmalıdır; çünkü tüzel kişilik bu teslimle doğar ve ilk genel kurul için 6356 m.12’deki altı aylık süre bu tarihten itibaren hesaplanır.

Valilik eksiklik yazısı geldiğinde hangi işlemler yapılmalıdır?

Valilik m.7 kapsamında aykırılık veya eksiklik tespit ederse yazıda belirtilen her husus ayrı ayrı karşılanmalıdır. Tüzükte zorunlu bir başlık eksikse kanuna uygun metin hazırlanmalı; kurucu beyanı veya temsil belgesi eksikse güncel belge tamamlanmalı; kimlik ya da adres uyumsuzluğu varsa bütün kuruluş belgeleri birbiriyle uyumlu hâle getirilmelidir. Yapılan düzeltmeler yalnız açıklama dilekçesiyle bildirilmemeli, değişikliğin kendisini gösteren belge ve kararlar da valiliğe sunulmalıdır.

Bir aylık süre içinde düzeltme tamamlanırsa m.7’deki mahkeme aşamasına geçilmesine gerek kalmaz. Süre geçirilir ve aykırılık devam ederse Bakanlık veya valilik mahkemeye başvurabilir. Mahkeme gerekli görürse üç iş günü içinde faaliyeti durdurabilir ve kanuna uygunluğun sağlanması için altmış günü aşmayan süre verir. Bu aşamada verilen süre yeni bir genel kuruluş süresi değildir; daha önce bildirilen ve devam eden aykırılığın kesin biçimde giderilmesi için son yargısal düzeltme imkânıdır.

Kuruluş tarihi ile Bakanlık ilan tarihi neden birbirinden ayrılmalıdır?

6356 m.7’ye göre kuruluşun tüzel kişilik kazandığı tarih, kuruluş belgelerinin merkez ilinin valiliğine verildiği tarihtir. Valiliğin belgeleri 15 gün içinde Bakanlığa göndermesi ve Bakanlığın kuruluşun adı, merkezi ve tüzüğünü 15 gün içinde internet sitesinde ilan etmesi sonraki idari işlemlerdir. Bu işlemler kuruluş tarihini ileri taşımaz. İlk genel kurul, organların oluşumu ve kuruluş adına yapılacak işlemlerde başlangıç tarihinin yanlış alınmaması için teslim kaydı ile Bakanlık ilan tarihi ayrı tutulmalıdır.

Kuruluş dosyasının güvenli yürütülmesi için valiliğe sunulan evrakın bir örneği, teslim alındısı, son tüzük metni, kurucu beyanları ve sonradan yapılan bütün düzeltmeler tek dosyada saklanmalıdır. Böylece bir aylık veya mahkemenin verdiği ek süreler bakımından hangi belgenin hangi tarihte tamamlandığı açıkça ispatlanabilir.

Kuruluş sonrasında ilk takvim nasıl kurulmalıdır?

Tüzel kişiliğin kazanılmasından sonra kuruluş yönetimi aynı gün üç takvim oluşturmalıdır: ilk genel kurul için altı aylık son tarih, valilik ve Bakanlık bildirimlerinin takip tarihleri ve varsa kuruluş belgelerine ilişkin düzeltme süreleri. İlk genel kurul süresi Bakanlık ilanından değil valiliğe kuruluş belgelerinin verildiği tarihten başlar. Kuruluşun defter, banka, organ ve mali kayıt düzeni de tüzel kişilik tarihinden itibaren kurulmalıdır.

Bu takvim, kuruluş işleminin yalnız valilik başvurusuyla bitmediğini gösterir. Tüzel kişilik kazanıldıktan sonra genel kurul, organ seçimi, kayıt tutma ve mali denetim yükümlülükleri 6356 sayılı Kanunun diğer hükümlerine göre kesintisiz devam eder.

Av. Halil Bakırcı tarafından hazırlanmış, Av. Emirhan Keskin tarafından incelenmiştir.

Yazar Bilgisi

Avukat Halil BAKIRCI, Mersin Barosu 3472 sicil numarasına kayıtlıdır. Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu bünyesinde ceza, aile, iş, gayrimenkul ve ticaret hukuku alanlarında hukuki danışmanlık ve dava takibi sunmaktadır.

İnceleyen: Av. Emirhan Keskin · Mersin Barosu Sicil No: 5507

Av. Halil Bakırcı profilini inceleyin →